{"id":5261,"date":"2023-07-15T13:19:27","date_gmt":"2023-07-15T13:19:27","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5261"},"modified":"2023-07-15T13:19:27","modified_gmt":"2023-07-15T13:19:27","slug":"um-karlmenn-og-kvenmenn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/07\/15\/um-karlmenn-og-kvenmenn\/","title":{"rendered":"Um karlmenn og kvenmenn"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er stundum nefnt sem r\u00f6k fyrir notkun or\u00f0sins <em>ma\u00f0ur<\/em> \u00ed kynhlutlausri merkingu a\u00f0 af \u00fev\u00ed s\u00e9u til hli\u00f0st\u00e6\u00f0ar og jafngildar samsetningar \u2013 <em>karlma\u00f0ur<\/em> og <em>kvenma\u00f0ur<\/em>. \u00deetta er au\u00f0vita\u00f0 r\u00e9tt svo langt sem \u00fea\u00f0 n\u00e6r, eins og fram kemur \u00ed l\u00fdsingum or\u00f0anna \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Um <em>karlma\u00f0ur<\/em> <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/23488\">segir<\/a> \u00fear: \u201eOR\u00d0HLUTAR: karl-ma\u00f0ur\u201c og sk\u00fdring 'karlkyns mannvera' og um <em>kvenma\u00f0ur<\/em> <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/25041\">segir<\/a>: \u201eOR\u00d0HLUTAR: kven-ma\u00f0ur\u201c og sk\u00fdring 'kvenkyns mannvera'. \u00deetta er vissulega hli\u00f0st\u00e6tt, en d\u00e6min sem eru tekin um or\u00f0in segja a\u00f0ra s\u00f6gu. D\u00e6mi um <em>kvenma\u00f0ur<\/em> er \u201ehann m\u00e6tti \u00e1 \u00e1rsh\u00e1t\u00ed\u00f0ina me\u00f0 n\u00fdjan kvenmann upp \u00e1 arminn\u201c en um <em>karlma\u00f0ur<\/em> eru tekin d\u00e6min \u201e\u00fea\u00f0 \u00feurfti fj\u00f3ra f\u00edleflda karlmenn til a\u00f0 lyfta sk\u00e1pnum\u201c og \u201evera sannur karlma\u00f0ur\u201c.<\/p>\n<p>Auglj\u00f3slega er ger\u00f3l\u00edkur bl\u00e6r \u00e1 \u00feessum d\u00e6mum, en \u00e9g er ekki a\u00f0 gagnr\u00fdna or\u00f0ab\u00f3kina fyrir a\u00f0 mismuna kynjunum. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti \u2013 \u00e9g f\u00e6 ekki betur s\u00e9\u00f0 en \u00fearna komi d\u00e6miger\u00f0 notkun or\u00f0anna einmitt vel fram. Or\u00f0i\u00f0 <em>karlma\u00f0ur<\/em> tengist oft j\u00e1kv\u00e6\u00f0um eiginleikum eins og styrk, afli, hreysti o.\u00fe.h., sbr. l\u00edka or\u00f0in <em>karlmenni<\/em> og <em>karlmennska<\/em>, en or\u00f0i\u00f0 <em>kvenma\u00f0ur<\/em> tengist oft einhverju sem tali\u00f0 er neikv\u00e6tt, svo sem \u00ed \u00fatliti, skapger\u00f0 e\u00f0a heg\u00f0un. \u00c9g legg \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 \u00feetta er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera algilt, og vitanlega eru or\u00f0in oft notu\u00f0 sem hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur hlutlausrar merkingar, \u00e1n einhverra aukamerkinga af \u00fev\u00ed tagi sem h\u00e9r voru nefndar. En \u00fea\u00f0 \u00fearf ekki anna\u00f0 en sko\u00f0a d\u00e6mi um samb\u00f6ndin <em>\u00feessi karlma\u00f0ur<\/em> og <em>\u00feessi kvenma\u00f0ur<\/em> \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> til a\u00f0 sj\u00e1 muninn.<\/p>\n<p>Um sambandi\u00f0 <em>\u00feessi kvenma\u00f0ur <\/em>eru 712 d\u00e6mi \u2013 h\u00e9r eru nokkur g\u00f6mul. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1914 segir: \u201e<em>\u00deessi<\/em> <em>kvenma\u00f0ur<\/em> \u00fearna e\u00f0a b\u00e6jarfulltr\u00fai (Br\u00edet) \u00e6tti ekki a\u00f0 hl\u00e6ja a\u00f0 \u00feessu.\u201c \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1932 segir: \u201eE\u00f0a \u00e1tti hann a\u00f0 l\u00e1ta alla kunningja s\u00edna, allan b\u00e6inn sj\u00e1 hvernig <em>\u00feessi<\/em> <em>kvenma\u00f0ur<\/em> haf\u00f0i fari\u00f0 me\u00f0 hann?\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1941 segir: \u201e<em>\u00deessi<\/em> <em>kvenma\u00f0ur<\/em> hefir gert svo miki\u00f0 hneyksli h\u00e9r.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1942 segir: \u201e\u00de\u00e9r \u00e6ttu\u00f0 a\u00f0 g\u00e6ta or\u00f0a y\u00f0ar, \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>\u00feessi<\/em> <em>kvenma\u00f0ur<\/em> hefir illt \u00ed hyggju.\u201c \u00cd <em>Samt\u00ed\u00f0inni <\/em>1942 segir: \u201eM\u00e9r fannst v\u00e6gast sagt, a\u00f0 <em>\u00feessi<\/em> <em>kvenma\u00f0ur<\/em> v\u00e6ri \u00fer\u00e1tt fvrir allt h\u00e6gl\u00e6ti sitt \u00f3\u00fe\u00e6gilega gustmikill.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1945 segir: \u201eAldrei hefir m\u00e9r fundizt nokkur manneskja tala eins miki\u00f0 og <em>\u00feessi<\/em> <em>kvenma\u00f0ur<\/em>.\u201c<\/p>\n<p>Einnig m\u00e1 taka d\u00e6mi fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2002 segir: \u201eHeyr\u00f0u, hvern mann hefur <em>\u00feessi<\/em> <em>kvenma\u00f0ur<\/em> a\u00f0 geyma? Er \u00feetta ekki skass?\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2003 segir: \u201e<em>\u00deessi<\/em> <em>kvenma\u00f0ur<\/em> er me\u00f0 HORMOTTU!\u201c \u00cd <em>DV<\/em> 2009 segir: \u201e\u201e\u00dea\u00f0 er ekki vita\u00f0 hva\u00f0 <em>\u00feessum<\/em> <em>kvenmanni<\/em> gengur til me\u00f0 \u00feessu en l\u00edklegt er tali\u00f0 a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 veik \u00e1 ge\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2012 segir: \u201e\u00c9g m\u00e6tti <em>\u00feessum<\/em> <em>kvenmanni<\/em> nokkrum m\u00edn\u00fatum s\u00ed\u00f0ar \u2013 \u00fe\u00e1 \u00ed f\u00f6tum \u2013 \u00ed r\u00f6\u00f0 \u00e1 skemmtista\u00f0. H\u00fan var reykjandi, eins\u00f6mul og \u00ed stuttbuxum og hl\u00fdrabol.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2013 segir: \u201eA\u00f0 s\u00f6gn br\u00f3\u00f0ur Lennie var ekki \u00f3vanalegt a\u00f0 Lennie s\u00e6ist ekki \u00ed tvo daga e\u00f0a svo sem hann eyddi hj\u00e1 <em>\u00feessum<\/em> <em>kvenmanni<\/em> e\u00f0a hinum.\u201c Meirihluti n\u00fdlegra d\u00e6ma um sambandi\u00f0 vir\u00f0ist vera \u00ed \u00feessum d\u00far.<\/p>\n<p>Vissulega getur oft veri\u00f0 matsatri\u00f0i hvort samhengi\u00f0 s\u00e9 neikv\u00e6tt og e\u00f0lilegt a\u00f0 f\u00f3lk hafi mismunandi sko\u00f0anir \u00e1 einst\u00f6kum d\u00e6mum, en \u00fea\u00f0 er \u00fe\u00f3 enginn vafi a\u00f0 g\u00edfurlegur munur er \u00e1 samb\u00f6ndunum <em>\u00feessi kvenma\u00f0ur <\/em>og <em>\u00feessi karlma\u00f0ur<\/em>. Um \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda eru a\u00f0eins 83 d\u00e6mi e\u00f0a r\u00e9tt r\u00fam 10% af samanl\u00f6g\u00f0um d\u00e6mafj\u00f6lda um samb\u00f6ndin tv\u00f6. Vissulega eru \u00fear einst\u00f6ku d\u00e6mi sem h\u00e6gt er a\u00f0 t\u00falka neikv\u00e6tt, eins og \u201eJeg vil ekki hafa a\u00f0 \u00feessi karlma\u00f0ur kyssi \u00feig svona, sag\u00f0i fa\u00f0irinn, \u00feegar d\u00f3ttirin kom upp\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1949, en \u00fea\u00f0 er samt auglj\u00f3st a\u00f0 sl\u00edk d\u00e6mi eru ekki nema \u00f6rf\u00e1 mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 d\u00e6min um neikv\u00e6\u00f0a merkingu \u00ed <em>\u00feessi kvenma\u00f0ur<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00ed raun himinn og haf milli d\u00e6miger\u00f0rar notkunar or\u00f0anna <em>karlma\u00f0ur <\/em>og <em>kvenma\u00f0ur<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er stundum nefnt sem r\u00f6k fyrir notkun or\u00f0sins ma\u00f0ur \u00ed kynhlutlausri merkingu a\u00f0 af \u00fev\u00ed s\u00e9u til hli\u00f0st\u00e6\u00f0ar og jafngildar samsetningar \u2013 karlma\u00f0ur og kvenma\u00f0ur. \u00deetta er au\u00f0vita\u00f0 r\u00e9tt svo langt sem \u00fea\u00f0 n\u00e6r, eins og fram kemur \u00ed l\u00fdsingum or\u00f0anna \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k. Um karlma\u00f0ur segir \u00fear: \u201eOR\u00d0HLUTAR: karl-ma\u00f0ur\u201c og sk\u00fdring 'karlkyns mannvera' [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5261","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5261","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5261"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5261\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5262,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5261\/revisions\/5262"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5261"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5261"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5261"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}