{"id":5273,"date":"2023-07-19T12:57:54","date_gmt":"2023-07-19T12:57:54","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5273"},"modified":"2023-07-19T15:02:23","modified_gmt":"2023-07-19T15:02:23","slug":"kredsa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/07\/19\/kredsa\/","title":{"rendered":"Kre\u00f0s(a)"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e9r sk\u00f6pu\u00f0ust \u00ed g\u00e6r nokkrar umr\u00e6\u00f0ur um or\u00f0i\u00f0 <em>kre\u00f0s<\/em> sem var \u00fe\u00e1tttakendum \u00ed umr\u00e6\u00f0unni misjafnlega tamt \u00e1 tungu. \u00deetta er auglj\u00f3slega t\u00f6kuor\u00f0 \u00far d\u00f6nsku og Helgi J. Halld\u00f3rsson nefnir \u00fea\u00f0 \u00ed upptalningu \u00e1 d\u00f6nskuslettum sem s\u00e9u \u201eme\u00f0 \u00f6llu \u00f3\u00fearfar\u201c \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6530486?iabr=on#page\/n186\/mode\/1up\/\">grein<\/a> \u00ed <em>Sk\u00edrni<\/em> 1975. Or\u00f0i\u00f0 er gefi\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u00ed tveimur myndum, karlkynsmyndinni <em>kre\u00f0s<\/em> og kvenkynsmyndinni <em>kre\u00f0sa<\/em>, sagt \u00f3formlegt og merkja '\u00f3formlegur h\u00f3pur manna, kl\u00edka'. Elsta <a href=\"http:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/267076\">d\u00e6mi<\/a> <em>Ritm\u00e1lssafns <\/em>\u00c1rnastofnunar er fr\u00e1 1895 en \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru \u00fe\u00f3 ekki eldri d\u00e6mi en fr\u00e1 1951. Tr\u00falegt er a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hafi lengi veri\u00f0 eitthva\u00f0 nota\u00f0 \u00ed m\u00e1linu \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 hafi ekki komist \u00e1 prent \u00e1 fyrri hluta 20. aldar, og \u00fea\u00f0 er raunar mj\u00f6g sjaldg\u00e6ft \u00e1 prenti fram um 1980 en t\u00f6luvert nota\u00f0 eftir \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>Af einhverjum \u00e1st\u00e6\u00f0um er or\u00f0i\u00f0 langmest nota\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1gufalli fleirt\u00f6lu, \u00ed samb\u00f6ndum eins og <em>\u00ed \u00feessum<\/em> <em>kre\u00f0sum <\/em>\u2013 um tveir \u00feri\u00f0ju hlutar d\u00e6manna eru um \u00fe\u00e1 beygingarmynd, og h\u00fan getur veri\u00f0 hvort heldur af <em>kre\u00f0s<\/em> e\u00f0a <em>kre\u00f0sa<\/em>. En af \u00feeim myndum sem s\u00fdna kyni\u00f0 \u00f3tv\u00edr\u00e6tt, s.s. <em>kre\u00f0s<\/em> og <em>kre\u00f0sinn<\/em> \u00ed karlkyni, <em>kre\u00f0su<\/em> og <em>kre\u00f0sur <\/em>\u00ed kvenkyni, s\u00fdnist m\u00e9r a\u00f0 a\u00f0eins u.\u00fe.b. t\u00edundi hluti s\u00e9 karlkyns. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 kvenkynsmyndin <em>kre\u00f0sa<\/em> er a\u00f0almynd or\u00f0sins. Alls er um h\u00e1lft sj\u00f6unda hundra\u00f0 d\u00e6ma um or\u00f0i\u00f0 eitt og s\u00e9r \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, en auk \u00feess kemur \u00fea\u00f0 fram \u00ed \u00fdmsum samsetningum, ekki s\u00edst or\u00f0um sem tengjast listum \u2013 or\u00f0um eins og <em>b\u00f3kmenntakre\u00f0sum<\/em>, <em>sk\u00e1ldakre\u00f0sum<\/em>, <em>listamannakre\u00f0sum<\/em> o.fl.<\/p>\n<p>\u00deetta kemur vel fram \u00ed elsta d\u00e6minu um or\u00f0i\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00ed grein um William Faulkner \u00ed <em>L\u00edfi og list<\/em> 1951: \u201eHann hefur um nokkurt skei\u00f0 noti\u00f0 mikilla vins\u00e6lda \u00ed Evr\u00f3pu en veri\u00f0 l\u00edtt kunnur \u00ed heimalandi s\u00ednu nema me\u00f0al starfsbr\u00e6\u00f0ra sinna og \u00ed \u00fer\u00f6ngum h\u00f3pum andlega sinna\u00f0ra manna (\u00ed intellekt\u00fa\u00f6lum kre\u00f0sum).\u201c Or\u00f0i\u00f0 hefur greinilega unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 \u00ed \u00edslensku, en au\u00f0vita\u00f0 m\u00e1 deila um hversu vel \u00fea\u00f0 falli a\u00f0 m\u00e1linu. \u00cd flj\u00f3tu brag\u00f0i finn \u00e9g ekki fleiri karlkynsnafnor\u00f0 sem enda \u00e1 <em>-\u00f0s<\/em> nema <em>l\u00f3\u00f0s<\/em>, sem l\u00edka er t\u00f6kuor\u00f0 \u00far d\u00f6nsku, og \u00e9g finn engin kvenkynsnafnor\u00f0 sem enda \u00e1 <em>-\u00f0sa<\/em>. Hins vegar eru til sagnirnar <em>l\u00f3\u00f0sa<\/em> sem er vitanlega af <em>l\u00f3\u00f0s<\/em>, og <em>gli\u00f0sa<\/em> sem er mj\u00f6g sjaldg\u00e6f. Hva\u00f0 sem \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0ur finnst m\u00e9r <em>kre\u00f0s<\/em>(<em>a<\/em>) saklaus sletta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e9r sk\u00f6pu\u00f0ust \u00ed g\u00e6r nokkrar umr\u00e6\u00f0ur um or\u00f0i\u00f0 kre\u00f0s sem var \u00fe\u00e1tttakendum \u00ed umr\u00e6\u00f0unni misjafnlega tamt \u00e1 tungu. \u00deetta er auglj\u00f3slega t\u00f6kuor\u00f0 \u00far d\u00f6nsku og Helgi J. Halld\u00f3rsson nefnir \u00fea\u00f0 \u00ed upptalningu \u00e1 d\u00f6nskuslettum sem s\u00e9u \u201eme\u00f0 \u00f6llu \u00f3\u00fearfar\u201c \u00ed grein \u00ed Sk\u00edrni 1975. Or\u00f0i\u00f0 er gefi\u00f0 \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k \u00ed tveimur myndum, karlkynsmyndinni kre\u00f0s [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5273","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5273","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5273"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5273\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5275,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5273\/revisions\/5275"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5273"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5273"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5273"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}