{"id":5336,"date":"2023-08-08T13:32:53","date_gmt":"2023-08-08T13:32:53","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5336"},"modified":"2023-08-08T13:47:58","modified_gmt":"2023-08-08T13:47:58","slug":"illur-illari-illastur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/08\/08\/illur-illari-illastur\/","title":{"rendered":"Illur \u2013 illari \u2013 illastur"},"content":{"rendered":"<p>\u00de\u00f3tt flest l\u00fdsingaror\u00f0 stigbreytist reglulega me\u00f0 endingunum <em>-<\/em>(<em>a<\/em>)<em>ri <\/em>\u00ed mi\u00f0stigi og <em>-<\/em>(<em>a<\/em>)<em>stur<\/em> \u00ed efsta stigi hafa f\u00e1ein algeng or\u00f0 \u00f3reglulega stigbreytingu \u00fear sem mi\u00f0stig og efsta stig f\u00e1 annan stofn en frumstigi\u00f0. \u00deau helstu eru <em>g\u00f3\u00f0ur <\/em>sem f\u00e6r stofninn <em>bet<\/em>- \u00ed efri stigunum, <em>betri <\/em>og <em>bestur<\/em>, og <em>illur<\/em>, <em>sl\u00e6mur<\/em> og <em>vondur<\/em> sem \u00f6ll f\u00e1 stofninn <em>ver- <\/em>\u00ed efri stigunum, <em>verri<\/em> og <em>verstur<\/em>. \u00dea\u00f0 ber samt vi\u00f0 a\u00f0 \u00feessi or\u00f0 f\u00e1i reglulega stigbreytingu \u00ed samsetningum. \u00dea\u00f0 eru fleiri d\u00e6mi um <em>ge\u00f0vondari<\/em> en <em>ge\u00f0verri<\/em> \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>og d\u00e6mi eru um <em>ge\u00f0illari<\/em>, <em>vi\u00f0skotaillri<\/em>,<em> ge\u00f0g\u00f3\u00f0ari<\/em>, <em>vong\u00f3\u00f0ari<\/em> o.fl. Or\u00f0i\u00f0 <em>\u00farillur <\/em>f\u00e6r <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fbin.arnastofnun.is%2Fleit%2F%25C3%25BArillur%3Ffbclid%3DIwAR2QkA5mbCHGJ8w6ljMcFqaHK4TjcGFBtdu7xECbPQW7tVeU6JlNUxz-0lM&amp;h=AT1CSIahX3YlYrF1QKxhqkOKxMAw3VB2VvPHGTKF_wk8OSH5ZJ3GOWUdr2hdoO4wrUeJD282x6LF8WXvioEnDyNakZJBE5aqslU6cMXpEpGde8m-oLhF6hhn5-HzOKAn1w&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2KnYukfBSMBVUZIrfq-4T6Nl9mnHwBP8JnM-NBolLp70O4U7XAca-GdS4Qbp6Dgjbzb-mjvoaInkEbRHtq89m7wUcfWsNz2qqG9Ka2pptbJ5HYn2zcRu33qnfqmPYRmhg30WNd31lasx2Vh-B9D0-qAsrKHAJ9\">eing\u00f6ngu<\/a> myndirnar <em>\u00farillari <\/em>og <em>\u00farillastur<\/em> enda er ekki auglj\u00f3st a\u00f0 um samsetningu s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 m\u00e1lnotendur \u00feekki or\u00f0i\u00f0 <em>\u00far<\/em> eitt og s\u00e9r (\u00ed \u00feessari merkingu).<\/p>\n<p>\u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1984 vitna\u00f0i G\u00edsli J\u00f3nsson \u00ed d\u00e6mi um mi\u00f0stigi\u00f0 <em>vi\u00f0skotaillri <\/em>og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1586934?iabr=on&amp;fbclid=IwAR2OrJBtDApmTOSk2MLK55JJjXXmTaFiQS5BvseAV5aifa5euvimmqbf3F0#page\/n8\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a>: \u201e\u00c9g legg til a\u00f0 vi\u00f0 stigbreytum illur, verri, verstur, svo sem veri\u00f0 hefur. Ef nau\u00f0synlegt \u00feykir a\u00f0 stigbreyta illur reglulega, v\u00e6ri illari h\u00f3ti n\u00e6r en illri.\u201c \u00dearna vir\u00f0ist hann sem s\u00e9 ekki hafna reglulegri stigbreytingu alfari\u00f0, en \u00feegar <em>g\u00f3\u00f0ur<\/em>, <em>illur<\/em>, <em>sl\u00e6mur <\/em>og <em>vondur <\/em>standa ein og s\u00e9r er stigbreytingin n\u00e6r alltaf \u00f3regluleg. Myndum eins og <em>g\u00f3\u00f0ari<\/em> \/ <em>g\u00f3\u00f0astur<\/em>, <em>vondari<\/em> \/ <em>vondastur <\/em>og <em>sl\u00e6mari<\/em> \/ <em>sl\u00e6mastur <\/em>breg\u00f0ur \u00fe\u00f3 fyrir \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum (og v\u00e6ntanlega \u00ed t\u00f6lu\u00f0u m\u00e1li) \u2013 og einnig <em>illari<\/em> \/ <em>illastur<\/em>, en \u00fe\u00e6r myndir hafa \u00fe\u00f3 nokkra s\u00e9rst\u00f6\u00f0u. D\u00e6mi um \u00fe\u00e6r eru nefnilega ekki bundin vi\u00f0 \u00f3formlegt m\u00e1lsni\u00f0 heldur m\u00e1 finna f\u00e1ein sl\u00edk \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum.<\/p>\n<p>\u00cd <em>DV <\/em>1986 segir: \u201eNautin ver\u00f0a s\u00edfellt erfi\u00f0ari vi\u00f0ureignar, eru or\u00f0in b\u00e6\u00f0i illari og \u00fatsmognari en \u00e1\u00f0ur.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>2007 segir: \u201esegist \u00fe\u00f3 i\u00f0rast einskis en h\u00fan var \u00e1 s\u00ednum t\u00edma k\u00f6llu\u00f0 \u201eillasta kona \u00de\u00fdskalands\u201c\u201c. \u00cd <em>DV <\/em>2007 segir: \u201eEkki er vita\u00f0 hva\u00f0 hann \u00e1tti s\u00f6k\u00f3tt vi\u00f0 l\u00f6greglustj\u00f3rann en hann hefur a\u00f0 \u00f6llum l\u00edkindum or\u00f0i\u00f0 enn illari \u00feegar hann vakna\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>2008 segir: \u201e\u00c1 \u00feessum t\u00edma \u00ed s\u00f6gu \u00feungarokksins streittust menn vi\u00f0 a\u00f0 vera hra\u00f0ari, illari og \u00feyngri en n\u00e6sta sveit.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2008 segir: \u201eHann var mj\u00f6g umdeildur \u00e1 fyrri hluta 20. aldarinnar og var m.a nefndur illasti ma\u00f0ur Bretlandseyja.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2012 segir: \u201eHitastigi\u00f0 \u00ed Los Angeles er n\u00f3gu lj\u00faft fyrir sj\u00e1varb\u00f6\u00f0 me\u00f0an K\u00e1ri gnau\u00f0ar sem illastur h\u00e9r heimafyrir.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F22445%3Ffbclid%3DIwAR38X8Wg5cRjh8r0FVJMKFbP_o_QshA5-2RBSMSGmY3qC1eg6Q1VGrNSpuI&amp;h=AT3jtQgkUa7XJ4TKic3OGkE5RNTARM230LQ0ImP3n3tT2qz1vQacgSttzKoOR2qtKCSN9nr3gGmA43BAaiobkcxTsX1VRzHh20Y5HiWmyGthqWcpDZ4vxTTVW6aFSUPSKA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2KnYukfBSMBVUZIrfq-4T6Nl9mnHwBP8JnM-NBolLp70O4U7XAca-GdS4Qbp6Dgjbzb-mjvoaInkEbRHtq89m7wUcfWsNz2qqG9Ka2pptbJ5HYn2zcRu33qnfqmPYRmhg30WNd31lasx2Vh-B9D0-qAsrKHAJ9\">gefnar<\/a> \u00ferj\u00e1r merkingar l\u00fdsingaror\u00f0sins <em>illur<\/em>: (1) 'sl\u00e6mur, vondur', (2) 'erfi\u00f0ur', (3) 'rei\u00f0ur'. M\u00e9r finnst \u00fe\u00f3 vanta \u00fearna eina enn: (4) 'illv\u00edgur' en \u00fea\u00f0 or\u00f0 er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F22453%3Ffbclid%3DIwAR2rXVkgwNjU4WrVMwR5vNufYsqAJXiaUQ1P8xPVTJVoKI0GTgt_bTJAdDs&amp;h=AT1cyPqaho2Ra_zIuo7TqFvMNr8sYoy_6Z1NUxIvphrtlEDWAJJqdsY2urBWSwGuDw4fPTo7oRYt6UGs6s9vZxwFVKEW1Vnk9Pt-W1iHvIhvasvOlSvLD3ss0_cBv6Z3Cw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2KnYukfBSMBVUZIrfq-4T6Nl9mnHwBP8JnM-NBolLp70O4U7XAca-GdS4Qbp6Dgjbzb-mjvoaInkEbRHtq89m7wUcfWsNz2qqG9Ka2pptbJ5HYn2zcRu33qnfqmPYRmhg30WNd31lasx2Vh-B9D0-qAsrKHAJ9\">sk\u00fdrt<\/a> 'erfi\u00f0ur vi\u00f0ureignar, h\u00e6ttulegur'. \u00cd \u00f6llum d\u00e6munum h\u00e9r a\u00f0 framan v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 setja <em>illv\u00edgari <\/em>\/ <em>illv\u00edgastur<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>illari <\/em>\/ <em>illastur<\/em>, en ekki n\u00f3g me\u00f0 \u00fea\u00f0: \u00dea\u00f0 er h\u00e6pi\u00f0 e\u00f0a \u00fatliloka\u00f0 a\u00f0 nota venjulega stigbreytingu \u00e1 <em>illur<\/em> \u00ed \u00feessum d\u00e6mum \u2013 \u00fea\u00f0 myndi breyta merkingu. A.m.k. v\u00e6ri alveg fr\u00e1leitt a\u00f0 segja <em>\u00e1 \u00feessum t\u00edma \u00ed s\u00f6gu \u00feungarokksins streittust menn vi\u00f0 a\u00f0 vera hra\u00f0ari, <strong>verri<\/strong> og \u00feyngri en n\u00e6sta sveit<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed e\u00f0lilegt a\u00f0 gera r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 <em>illur <\/em>stigbreytist b\u00e6\u00f0i reglulega og \u00f3reglulega en reglulega stigbreytingin s\u00e9 bundin vi\u00f0 eina merkingu or\u00f0sins.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00de\u00f3tt flest l\u00fdsingaror\u00f0 stigbreytist reglulega me\u00f0 endingunum -(a)ri \u00ed mi\u00f0stigi og -(a)stur \u00ed efsta stigi hafa f\u00e1ein algeng or\u00f0 \u00f3reglulega stigbreytingu \u00fear sem mi\u00f0stig og efsta stig f\u00e1 annan stofn en frumstigi\u00f0. \u00deau helstu eru g\u00f3\u00f0ur sem f\u00e6r stofninn bet- \u00ed efri stigunum, betri og bestur, og illur, sl\u00e6mur og vondur sem \u00f6ll f\u00e1 stofninn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5336","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5336"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5336\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5338,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5336\/revisions\/5338"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}