{"id":5359,"date":"2023-08-13T21:23:59","date_gmt":"2023-08-13T21:23:59","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5359"},"modified":"2023-08-13T21:23:59","modified_gmt":"2023-08-13T21:23:59","slug":"ad-thagga-umraeduna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/08\/13\/ad-thagga-umraeduna\/","title":{"rendered":"A\u00f0 \u00feagga umr\u00e6\u00f0una"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd dag s\u00e1 \u00e9g \u00e1 <em>V\u00edsi<\/em> fyrirs\u00f6gnina \u201eUppgangur \u00f6fgaafla ver\u00f0ur \u00ed bo\u00f0i \u00feeirra sem \u00feagga umr\u00e6\u00f0u\u201c. \u00dearna tekur s\u00f6gnin <em>\u00feagga <\/em>andlag \u00e1n nokkurrar frekari vi\u00f0b\u00f3tar. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru s\u00fdnd <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F46707%3Ffbclid%3DIwAR0ayiKgQLyc5fdj6KdaFV_csQe1BxjnZ5yoR7NNEkIdhhuPclNBl2lQMOQ&amp;h=AT0Ug1b8Fnv7ogSTsp064dxRE8a5A6FD9L7UxCm3mirUvN-_qs-iBe3CiewBJVZKX6t7n-khzBMBJq8CJcO74NDBWgPm-NAHL66L_B7-KWQIBwSj8CCggii2XLZsmg0WBw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2dPbNPC5xpxCs9nKHqvY4UiwT2HQPrZzLAB_iOoCoZQlxq5_8937kds78CkzlawSyKgcHndsuTqMfzktEzHUZDSCBgUWUvtYh8DkgAT13isK4bHTeQWsq39Ldqq7cCI0UsM20vUZzb6mzUZwkBvKnzngQt5UKP\">d\u00e6mi<\/a> um tvenns konar notkun sagnarinnar: <em>\u00feagga<\/em> &lt;<em>m\u00e1li\u00f0<\/em>&gt; <em>ni\u00f0ur<\/em> \u00ed merkingunni 'l\u00e1ta m\u00e1li\u00f0 hverfa \u00far umr\u00e6\u00f0u (t.d. fj\u00f6lmi\u00f0la)' og <em>\u00feagga ni\u00f0ur \u00ed<\/em> &lt;<em>honum<\/em>&gt; \u00ed merkingunni 'l\u00e1ta hann h\u00e6tta tali e\u00f0a h\u00e1va\u00f0a'. \u00cd b\u00e1\u00f0um tilvikum fylgir atviksor\u00f0i\u00f0 <em>ni\u00f0ur<\/em> sem s\u00e9 s\u00f6gninni. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er s\u00f6gnin \u00fe\u00f3 gefin me\u00f0 andlagi einu saman \u00ed sambandinu <em>\u00feagga einhvern <\/em>\u00ed merkingunni '\u00feagga ni\u00f0ur \u00ed einhverjum' en \u00fea\u00f0 er sagt \u201efornt\/\u00farelt\u201c. Allnokkur <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fritmalssafn.arnastofnun.is%2Fdaemi%2F591850%3Ffbclid%3DIwAR1ryy4za0CEQg_LCsOjnKwxuCauzVtIadGwSS9Fl4eonH3psKlbRRkjI6s&amp;h=AT3d-lk10Jgb2OO4PKxHWUXVM5Pm0eSoNremOY-Sva-PyGlOogncGwQHcYiUVpYD0GgvhB25U20FIxS3kkAioxpB90ggMvBzcwTmIed9Nu7U6nqAytW11JWwQ9tAuD7R3g&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2dPbNPC5xpxCs9nKHqvY4UiwT2HQPrZzLAB_iOoCoZQlxq5_8937kds78CkzlawSyKgcHndsuTqMfzktEzHUZDSCBgUWUvtYh8DkgAT13isK4bHTeQWsq39Ldqq7cCI0UsM20vUZzb6mzUZwkBvKnzngQt5UKP\">d\u00e6mi<\/a> um \u00fe\u00e1 notkun er a\u00f0 finna \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni \u00c1rnastofnunar <\/em>og \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 vir\u00f0ist hins vegar ekki hafa veri\u00f0 fari\u00f0 a\u00f0 nota s\u00f6gnina me\u00f0 andlagi einu saman \u00ed merkingunni '\u00feagga eitthva\u00f0 ni\u00f0ur' eins og \u00ed \u00e1\u00f0urnefndri fyrirs\u00f6gn fyrr en fyrir h\u00e1lfum \u00f6\u00f0rum \u00e1ratug e\u00f0a svo. Eitt elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00e1 <em>M\u00e1lefnin.com<\/em> 2005: \u201e\u00de\u00e6r hafa reynt a\u00f0 \u00feagga umr\u00e6\u00f0una \u00e1 allan h\u00e1tt, me\u00f0 allskonar tr\u00f6llaskap.\u201c \u00cd <em>24 stundum <\/em>2007 segir: \u201eTil \u00feess er og leikurinn ger\u00f0ur: A\u00f0 valda hugarangri og reyna me\u00f0 \u00fev\u00ed m\u00f3ti a\u00f0 \u00feagga umr\u00e6\u00f0una.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2009 segir: \u201eEvr\u00f3pufj\u00f6lmi\u00f0larnir \u00fe\u00f6ggu\u00f0u V\u00e1fugl.\u201c \u00cd <em>mbl.is <\/em>2015 segir: \u201eEn vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00feetta, ekki reyna a\u00f0 \u00feagga \u00feetta.\u201c \u00cd <em>Stundinni <\/em>2018 segir: \u201ekirkjan hefur reynt a\u00f0 \u00feagga kynfer\u00f0isbrotam\u00e1l sem komi\u00f0 hafa upp innan hennar.\u201c<\/p>\n<p>\u00c1 sama t\u00edma hefur notkun sagnarinnar me\u00f0 andlagi einu saman um \u00fea\u00f0 a\u00f0 '\u00feagga ni\u00f0ur \u00ed einhverjum' gengi\u00f0 \u00ed endurn\u00fdjun l\u00edfdaga \u2013 \u00ed d\u00e1l\u00edti\u00f0 breyttri merkingu \u00fe\u00f3. \u00cd <em>Veru <\/em>2003 segir: \u201eAllt \u00ed einu sneru menn v\u00f6rn \u00ed s\u00f3kn og \u00fea\u00f0 bl\u00f6skrar n\u00f3gu m\u00f6rgum til \u00feess a\u00f0 ekki s\u00e9 h\u00e6gt a\u00f0 \u00feagga \u00fe\u00e1 og ja\u00f0ra.\u201c \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>2003 segir: \u201eMinnihlutah\u00f3purinn er \u00feagga\u00f0ur og meirihlutinn skrifar um og fyrir \u00fe\u00e1.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2007 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er reyndar hef\u00f0 \u00ed \u00edslensku menningarl\u00edfi a\u00f0 \u00feegja menn, \u00feagga \u00fe\u00e1 gersamlega.\u201c \u00cd <em>Ritinu <\/em>2010 segir: \u201eSamkynhneig\u00f0ir voru s\u00e1 samf\u00e9lagsh\u00f3pur sem l\u00edklega var mest \u00feagga\u00f0ur \u00e1 t\u00edma fasismans.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2018 segir: \u201esegir auglj\u00f3st a\u00f0 reynt s\u00e9 a\u00f0 \u00feagga flokkinn og halda honum utan vi\u00f0 umr\u00e6\u00f0una.\u201c<\/p>\n<p>\u00dearna er merkingin \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fe\u00e1 merkingu sem nafnor\u00f0i\u00f0 <em>\u00fe\u00f6ggun <\/em>hefur haft undanfarna \u00e1ratugi: \u201eHugtaki\u00f0 <em>\u00fe\u00f6ggun<\/em> felur ekki \u00ed s\u00e9r a\u00f0 hinn \u00feagga\u00f0i h\u00f3pur \u00feegi, heldur a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 eing\u00f6ngu r\u00edkjandi talsh\u00e1ttur sem heyrist, e\u00f0a \u00f6llu heldur <em>er hlusta\u00f0 \u00e1<\/em>\u201c <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1798139%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR1pmqv9wSMhVUGreEdDC4Z8d23r0enBL3VSjcn0QfA4bVbQazTut9egi6A%23page%2Fn11%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT2fCjisKGeJuybpHmpffCUuyIlZDtIeB8J-A5Ip8RYvfCwlV1cnSuoQoz8577oA7pjGo-lkfaXcgYAPPq18lz0kJmrrqtGoq8ji-CNS3y9z-QQbKt3QvsCVVnJH94zlvQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2dPbNPC5xpxCs9nKHqvY4UiwT2HQPrZzLAB_iOoCoZQlxq5_8937kds78CkzlawSyKgcHndsuTqMfzktEzHUZDSCBgUWUvtYh8DkgAT13isK4bHTeQWsq39Ldqq7cCI0UsM20vUZzb6mzUZwkBvKnzngQt5UKP\">sag\u00f0i<\/a> Helga Kress \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1993. Or\u00f0i\u00f0 <em>\u00fe\u00f6ggun <\/em>kemur fyrir \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1832 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fblondal.arnastofnun.is%2Ffaersla%2F258750%3Ffbclid%3DIwAR20c57HSj0XjN6QrHOj2CD7rF7D_Hs9aQoVMrDonDdiZ466lAh04uj4l78&amp;h=AT2zNn4nEf6Bsh0DwHWjGNpqrRgXF4JA8H0R9Rue2mxtM4XKdgurM1UNvVlz0AiQA79Wv9N6zmbZQDHaIh3R7FpofDkb7GaJT1memCtPLCpHVO2kJNFr78tDptMQsojmdQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2dPbNPC5xpxCs9nKHqvY4UiwT2HQPrZzLAB_iOoCoZQlxq5_8937kds78CkzlawSyKgcHndsuTqMfzktEzHUZDSCBgUWUvtYh8DkgAT13isK4bHTeQWsq39Ldqq7cCI0UsM20vUZzb6mzUZwkBvKnzngQt5UKP\">og<\/a> \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 en vir\u00f0ist annars ekki hafa veri\u00f0 nota\u00f0 fyrr en Helga t\u00f3k \u00fea\u00f0 upp \u00ed merkingunni 'kerfisbundin a\u00f0fer\u00f0 til a\u00f0 koma \u00ed veg fyrir a\u00f0 f\u00f3lk tj\u00e1i sko\u00f0anir s\u00ednar' eins og \u00fea\u00f0 er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F59832%3Ffbclid%3DIwAR0qI_THUNQqW1kRivgU3ceokt_JErq30yvEfbm0257qeMVT8mVEKOQ-nl4&amp;h=AT3hgsg9BUHWN8OFPtCy8LZJBLv9feG5Ue5ChIkLyUkKN-e_1D-YHANcEJUBuAgsBNs5cQ_ow-Tt3aKVF03slYJOZtyAWTEgastISddqqXrgImaYUAJCwTkb6o0fdytIPg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2dPbNPC5xpxCs9nKHqvY4UiwT2HQPrZzLAB_iOoCoZQlxq5_8937kds78CkzlawSyKgcHndsuTqMfzktEzHUZDSCBgUWUvtYh8DkgAT13isK4bHTeQWsq39Ldqq7cCI0UsM20vUZzb6mzUZwkBvKnzngQt5UKP\">sk\u00fdrt<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 er l\u00edka tala\u00f0 um a\u00f0 eitthva\u00f0 s\u00e9 <em>\u00feagga\u00f0<\/em>, \u00ed merkingunni '\u00feagga\u00f0 ni\u00f0ur' \u2013 \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2007 segir t.d.: \u201eGe\u00f0hvarfas\u00fdki er \u00feagga\u00f0ur sj\u00fakd\u00f3mur.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 eru sem s\u00e9 tvenns konar n\u00fdjungar \u00ed notkun og heg\u00f0un sagnarinnar <em>\u00feagga<\/em> \u00e1 \u00feessari \u00f6ld. Annars vegar er \u00fea\u00f0 merkingin \u2013 \u00ed vi\u00f0b\u00f3t vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00feagga b\u00f3kstaflega ni\u00f0ur \u00ed f\u00f3lki, f\u00e1 \u00fea\u00f0 til a\u00f0 \u00feegja e\u00f0a l\u00e1ta \u00fea\u00f0 \u00feegja, merkir s\u00f6gnin n\u00fa i\u00f0ulega a\u00f0 l\u00e1ti\u00f0 s\u00e9 eins og f\u00f3lk s\u00e9 ekki til, \u00fev\u00ed haldi\u00f0 ni\u00f0ri, sko\u00f0anir \u00feess hunsa\u00f0ar o.s.frv. Hins vegar er \u00fea\u00f0 setningager\u00f0in \u2013 \u00ed vi\u00f0b\u00f3t vi\u00f0 a\u00f0 s\u00f6gnin s\u00e9 notu\u00f0 me\u00f0 atviksor\u00f0inu <em>ni\u00f0ur<\/em>, \u00fdmist me\u00f0 andlagi (<em>\u00feagga eitthva\u00f0 ni\u00f0ur<\/em>) e\u00f0a forsetningu (<em>\u00feagga ni\u00f0ur \u00ed einhverjum<\/em>) tekur h\u00fan n\u00fa i\u00f0ulega andlag eitt og s\u00e9r, b\u00e6\u00f0i \u00feegar v\u00edsa\u00f0 er til f\u00f3lks eins og h\u00fan ger\u00f0i \u00e1\u00f0ur fyrr (<em>\u00feagga konur<\/em>) og \u00feegar v\u00edsa\u00f0 er til m\u00e1lefna (<em>\u00feagga umr\u00e6\u00f0una<\/em>). Engin \u00e1st\u00e6\u00f0a er til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00feessum n\u00fdjungum \u2013 \u00fe\u00e6r eru gagnleg vi\u00f0b\u00f3t.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd dag s\u00e1 \u00e9g \u00e1 V\u00edsi fyrirs\u00f6gnina \u201eUppgangur \u00f6fgaafla ver\u00f0ur \u00ed bo\u00f0i \u00feeirra sem \u00feagga umr\u00e6\u00f0u\u201c. \u00dearna tekur s\u00f6gnin \u00feagga andlag \u00e1n nokkurrar frekari vi\u00f0b\u00f3tar. \u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k eru s\u00fdnd d\u00e6mi um tvenns konar notkun sagnarinnar: \u00feagga &lt;m\u00e1li\u00f0&gt; ni\u00f0ur \u00ed merkingunni 'l\u00e1ta m\u00e1li\u00f0 hverfa \u00far umr\u00e6\u00f0u (t.d. fj\u00f6lmi\u00f0la)' og \u00feagga ni\u00f0ur \u00ed &lt;honum&gt; \u00ed merkingunni [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5359","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5359"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5359\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5360,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5359\/revisions\/5360"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}