{"id":5371,"date":"2023-08-18T11:36:43","date_gmt":"2023-08-18T11:36:43","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5371"},"modified":"2023-08-18T14:25:03","modified_gmt":"2023-08-18T14:25:03","slug":"nu-damar-mer-eda-ekki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/08\/18\/nu-damar-mer-eda-ekki\/","title":{"rendered":"N\u00fa d\u00e1mar m\u00e9r \u2013 e\u00f0a ekki"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var spurt h\u00e9r um nafnor\u00f0i\u00f0 <em>d\u00e1mur <\/em>og s\u00f6gnina <em>d\u00e1ma <\/em>sem fyrirspyrjandi \u00feekkti \u00ed or\u00f0asambandinu <em>n\u00fa d\u00e1mar m\u00e9r ekki<\/em>, \u00ed merkingunni 'n\u00fa er \u00e9g aldeilis hissa'. \u00cd n\u00fat\u00edmam\u00e1li er s\u00f6gnin n\u00e6r eing\u00f6ngu notu\u00f0 \u00ed \u00feessu or\u00f0asambandi eins og r\u00e1\u00f0a m\u00e1 af \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er ekki sk\u00fdr\u00f0 s\u00e9rstaklega \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, heldur er sambandi\u00f0 \u00ed heild <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F7997%3Ffbclid%3DIwAR3qBw30URfbia4TfWKUYg1A9I0sXqQwvxZf1p-2Bn85gWgVk5m4HEPExmw&amp;h=AT0qtFI8CRVNFD4KtFHibU4cpkFd62posISOk2GDeqRJqVgMSuCON81TPvSpsb6bPqT0bDojYIzqal2nm7gyoMnvNOBFz3A21iB6y8adppxpmxFBz0QNvIsujXNUubMxkg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2Ot08NK4PRoVjHkeodSUF-DW-k16lWud3kLCMyMTfScmAbx3JF5skIuhWo0eKVXMi85TMdoUXQRiRIT_-KOucaxnd5jyUamG8gRRoT44zFdGD_AvFk3utSS8vNsF0jQ6aS1uRE8jpHCSXRfiSk99Yo6L0CMUiglstZRjp_c9XXokolj-0gh_wG207FEVHYSuV2xdDkA19JT18c\">sk\u00fdrt<\/a> e\u00f0a umor\u00f0a\u00f0 '\u00e9g \u00e1 ekki or\u00f0, ja h\u00e9rna!' og sagt t\u00e1kna undrun og hneykslun. En <em>d\u00e1ma <\/em>merkir upphaflega 'brag\u00f0ast, falla \u00ed ge\u00f0' og <em>m\u00e9r d\u00e1mar \u00feetta ekki<\/em> merkti \u00fev\u00ed 'm\u00e9r l\u00edkar \u00feetta ekki'. Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>d\u00e1mur<\/em> sem merkti 'brag\u00f0; lykt, angan; yfirbrag\u00f0' er l\u00edklega alveg horfi\u00f0 \u00far m\u00e1linu nema \u00ed <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.visindavefur.is%2Fsvar.php%3Fid%3D61735%26fbclid%3DIwAR2TeMOiO9_ByR2ebmIyl2Nqo_fP6VD_m5ghuVZN3IpINOo6WHnYe44iGBE&amp;h=AT0AK7xurUR2K-Dqv-ZWwJOwhSUUmR9sx5XUa-OfFKMa8haUxUJJayu96qyhjm6M-SaFzoX6jYtiLyqeKMPh7p0HskzTE64YkTqmUQt7KCa-L9f8twD170BCdvvVV42zZQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2Ot08NK4PRoVjHkeodSUF-DW-k16lWud3kLCMyMTfScmAbx3JF5skIuhWo0eKVXMi85TMdoUXQRiRIT_-KOucaxnd5jyUamG8gRRoT44zFdGD_AvFk3utSS8vNsF0jQ6aS1uRE8jpHCSXRfiSk99Yo6L0CMUiglstZRjp_c9XXokolj-0gh_wG207FEVHYSuV2xdDkA19JT18c\">sambandinu<\/a> <em>draga d\u00e1m af einhverju<\/em> sem merkir 'l\u00edkjast e\u00f0a vera undir \u00e1hrifum fr\u00e1 einhverju'.<\/p>\n<p>\u00cd eldri d\u00e6mum merkir <em>d\u00e1ma <\/em>venjulega 'l\u00edka' \u2013 \u201eEkki d\u00e1ma\u00f0i mjer s\u00fa b\u00e6nar a\u00f0fer\u00f0 \u00deur\u00ed\u00f0ar\u201c segir \u00ed <em>P\u00edslars\u00f6gu s\u00e9ra J\u00f3ns Magn\u00fassonar<\/em> fr\u00e1 mi\u00f0ri 17. \u00f6ld. Sama merking er \u00ed \u00f6llum eldri <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fritmalssafn.arnastofnun.is%2Fdaemi%2F79160%3Ffbclid%3DIwAR2C_rAo1_-Lk1XJU97RuEHBMLGPl3rjQpSu-eEphLfkKhym8Twg7BXpugg&amp;h=AT3s_zd6GH_U68f5Z6duPOfja9VAOttRvZuzgXpBZqlXLdM6_zQVZVJNS2de4de8UqP9TTJhZAQNIVLYmlx6d318gErbc4VIkq5DBY8c8s1K01GhIb6QE4R23sfZJvNZdg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2Ot08NK4PRoVjHkeodSUF-DW-k16lWud3kLCMyMTfScmAbx3JF5skIuhWo0eKVXMi85TMdoUXQRiRIT_-KOucaxnd5jyUamG8gRRoT44zFdGD_AvFk3utSS8vNsF0jQ6aS1uRE8jpHCSXRfiSk99Yo6L0CMUiglstZRjp_c9XXokolj-0gh_wG207FEVHYSuV2xdDkA19JT18c\">d\u00e6mum<\/a> \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni \u00c1rnastofnunar<\/em> og \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. En \u00fdmis tilbrig\u00f0i m\u00e1 finna \u00ed notkun sagnarinnar. \u00deannig er h\u00fan stundum notu\u00f0 \u00ed sambandinu <em>d\u00e1ma a\u00f0<\/em> \u2013 \u201eF\u00f3r m\u00f6nnum \u00fe\u00e1 ekki a\u00f0 d\u00e1ma a\u00f0 \u00feessu\u201c segir t.d. \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0s\u00f6gum J\u00f3ns \u00c1rnasonar <\/em>fr\u00e1 mi\u00f0ri 19. \u00f6ld, og \u201em\u00e9r fer n\u00fa ekki mj\u00f6g a\u00f0 a\u00f0 d\u00e1ma, hva\u00f0 menn eru latir og nota \u00fea\u00f0 l\u00edtt\u201c segir \u00ed <em>Sunnanfara <\/em>1896. Einnig tekur s\u00f6gnin stundum \u00feolfallsfrumlag \u00ed sta\u00f0 \u00fe\u00e1gufalls, eins og kemur fram \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> \u2013 \u201eVitaskuld er \u00fea\u00f0 eingin fur\u00f0a, \u00fe\u00f3tt menn d\u00e1mi ekki a\u00f0 \u00fev\u00ed\u201c segir \u00ed <em>Sunnanfara <\/em>1895.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er oft stutt fr\u00e1 merkingunni 'l\u00edka ekki' yfir \u00ed n\u00fat\u00edmamerkinguna 'fyllast undrun og hneykslun' og ekki alltaf lj\u00f3st hvor \u00e1 vi\u00f0. \u00cd <em>\u00cdsafold <\/em>1912 segir t.d.: \u201eEyj\u00f3lfur, n\u00fa d\u00e1mar m\u00e9r ekki; n\u00fa held eg a\u00f0 eg h\u00e6tti vi\u00f0 a\u00f0 kj\u00f3sa \u00feig.\u201c \u00deetta voru vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 kj\u00f3sanda eftir r\u00e6\u00f0u frambj\u00f3\u00f0anda, og \u00fearna getur merkingin veri\u00f0 hvort heldur er 'n\u00fa l\u00edkar m\u00e9r ekki' e\u00f0a 'n\u00fa er \u00e9g aldeilis hissa'. En \u00ed \u00fe\u00fdddri s\u00f6gu eftir Mark Twain \u00ed <em>N\u00fdjum kv\u00f6ldv\u00f6kum <\/em>1914 segir: \u201eOg \u00feegar h\u00fan s\u00e1 a\u00f0 b\u00fai\u00f0 var a\u00f0 kalka alla gir\u00f0inguna svona vel, gekk alveg yfir hana. \u201eJ\u00e1, j\u00e1! N\u00fa \u00e6tlar m\u00e9r ekkert a\u00f0 d\u00e1ma!\u201c\u201c Konan sem segir \u00feetta er \u00e1n\u00e6g\u00f0 me\u00f0 verki\u00f0, og \u00fev\u00ed er lj\u00f3st a\u00f0 merkingin er undrun en ekki van\u00fe\u00f3knun. S\u00fa notkun er \u00fev\u00ed komin fram \u00ed upphafi 20. aldar.<\/p>\n<p>Merkingin 'brag\u00f0ast' lif\u00f0i einnig \u00ed <em>d\u00e1ma <\/em>fram \u00e1 20. \u00f6ld. \u00cd ritinu <em>Um tilfinningal\u00edfi\u00f0 <\/em>eftir \u00c1g\u00fast H. Bjarnason fr\u00e1 1918 segir: \u201eOg enn segjum vjer \u00e1 \u00edslensku: \u00bbN\u00fa <em>d\u00e1mar<\/em> mjer ekki!\u00ab en \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir: \u00feetta er ekki gott \u00e1 brag\u00f0i\u00f0; \u00feessu ge\u00f0jast mjer ekki a\u00f0.\u201c En eftir \u00fev\u00ed sem lei\u00f0 \u00e1 20. \u00f6ld var\u00f0 undrunarmerkingin algengari og s\u00f6gnin kom \u00e6 oftar fyrir \u00ed sambandinu <em>n\u00fa d\u00e1mar m\u00e9r ekki<\/em>. Flj\u00f3tlega fer sambandi\u00f0 einnig a\u00f0 koma fyrir \u00e1n neitunar, en \u00ed s\u00f6mu merkingu \u2013 \u00ed <em>L\u00f6gbergi <\/em>1921 er a\u00f0 finna a\u00f0ra \u00fe\u00fd\u00f0ingu \u00e1 s\u00f6mu s\u00f6gu og \u00e1\u00f0ur var vitna\u00f0 til \u00far <em>N\u00fdjum kv\u00f6ldv\u00f6kum<\/em>, en \u00fear stendur \u201eN\u00fa d\u00e1mar m\u00e9r\u201c \u00ed sta\u00f0 \u201eN\u00fa \u00e6tlar m\u00e9r ekkert a\u00f0 d\u00e1ma!\u201c. \u00dea\u00f0 er ekki einsd\u00e6mi a\u00f0 neitun s\u00e9 sleppt \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt \u2013 vi\u00f0 segjum t.d. oft <em>n\u00fa l\u00edst m\u00e9r \u00e1 <\/em>\u00ed merkingunni 'm\u00e9r l\u00edst ekkert \u00e1'.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>d\u00e1ma<\/em> \u00ed merkingunni 'l\u00edka' er algeng \u00ed f\u00e6reysku \u2013 <em>m\u00e6r d\u00e1mar hasa b\u00f3kina<\/em>. Merkingin 'l\u00edka' hefur einnig haldist \u00ed s\u00f6gninni \u00ed \u00edslensku fram undir \u00feetta \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 or\u00f0in mj\u00f6g sjaldg\u00e6f, en kemur t.d. fyrir \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2019: \u201eEinni fj\u00f6lskyldunni hafi reyndar ekki d\u00e1ma\u00f0 en h\u00fan hafi drifi\u00f0 sig yfir til annarrar fj\u00f6lskyldu og \u00fe\u00e1 li\u00f0i\u00f0 betur.\u201c Athyglisvert er a\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F4426221%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR1c8cK3vQJceGdZCy7JTY4_AG-AX9oEu5Ew5XIi5MP-dGm6sSDA9b-HhlE%23page%2Fn13%2Fmode%2F1up&amp;h=AT2GfyeKtC16-IQvlCX_xTf7_63KNcOizEG0gpTqOkK1gaNw2WQoyPQJhFwJNM8FJhZI-TyuPZm8qZW9KoJWzYZqf6OK4wnz9mjniP2C69TRqOEy5W784ZLdUZNc0LifTQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2Ot08NK4PRoVjHkeodSUF-DW-k16lWud3kLCMyMTfScmAbx3JF5skIuhWo0eKVXMi85TMdoUXQRiRIT_-KOucaxnd5jyUamG8gRRoT44zFdGD_AvFk3utSS8vNsF0jQ6aS1uRE8jpHCSXRfiSk99Yo6L0CMUiglstZRjp_c9XXokolj-0gh_wG207FEVHYSuV2xdDkA19JT18c\">krossg\u00e1tu<\/a> \u00ed <em>Vikunni <\/em>1953 er <em>d\u00e1ma<\/em> gefin sem r\u00e1\u00f0ning \u00e1 <em>l\u00edka<\/em>, en \u00ed <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1178337%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR3GAUujiU95X--3XfJDM1MYYFBp7IkKIWMypUaq5tFhj5B5YK1HN8oIzxI%23page%2Fn1%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT3Bt8d6KQqjVdpmGeQrUZHicDk4XfovYKBIoxPT_6jlRBOgdYiGjv8FS5PauHr498D3s-6sJPa0YkjJecSaahuL8c1QUhM2hdxB3DySl33sIhR7-WDunlwvuXSTxlat5w&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2Ot08NK4PRoVjHkeodSUF-DW-k16lWud3kLCMyMTfScmAbx3JF5skIuhWo0eKVXMi85TMdoUXQRiRIT_-KOucaxnd5jyUamG8gRRoT44zFdGD_AvFk3utSS8vNsF0jQ6aS1uRE8jpHCSXRfiSk99Yo6L0CMUiglstZRjp_c9XXokolj-0gh_wG207FEVHYSuV2xdDkA19JT18c\">krossg\u00e1tu<\/a> \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>sama \u00e1r er h\u00fan r\u00e1\u00f0ning \u00e1 <em>ofbj\u00f3\u00f0a<\/em>. \u00c1 bak vi\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda d\u00e6mi\u00f0 hl\u00fdtur a\u00f0 liggja sambandi\u00f0 <em>n\u00fa d\u00e1mar m\u00e9r<\/em>, \u00e1n neitunar. B\u00e6\u00f0i <em>n\u00fa d\u00e1mar m\u00e9r <\/em>og <em>n\u00fa d\u00e1mar m\u00e9r ekki <\/em>eru algeng samb\u00f6nd \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1li samkv\u00e6mt samf\u00e9lagsmi\u00f0lahluta <em>Risam\u00e1lheildarinnar<\/em>, sambandi\u00f0 \u00e1n neitunar \u00fe\u00f3 t\u00f6luvert algengara.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var spurt h\u00e9r um nafnor\u00f0i\u00f0 d\u00e1mur og s\u00f6gnina d\u00e1ma sem fyrirspyrjandi \u00feekkti \u00ed or\u00f0asambandinu n\u00fa d\u00e1mar m\u00e9r ekki, \u00ed merkingunni 'n\u00fa er \u00e9g aldeilis hissa'. \u00cd n\u00fat\u00edmam\u00e1li er s\u00f6gnin n\u00e6r eing\u00f6ngu notu\u00f0 \u00ed \u00feessu or\u00f0asambandi eins og r\u00e1\u00f0a m\u00e1 af \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er ekki sk\u00fdr\u00f0 s\u00e9rstaklega \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k, heldur er sambandi\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5371","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5371"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5371\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5373,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5371\/revisions\/5373"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}