{"id":5386,"date":"2023-08-22T21:35:22","date_gmt":"2023-08-22T21:35:22","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5386"},"modified":"2023-08-23T14:18:12","modified_gmt":"2023-08-23T14:18:12","slug":"ad-hafna-folki-um-vernd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/08\/22\/ad-hafna-folki-um-vernd\/","title":{"rendered":"A\u00f0 hafna f\u00f3lki um vernd"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/innlent\/2023-08-22-daemi-um-ad-haelisleitendur-hafi-verid-vistadir-a-holmsheidi-390178?fbclid=IwAR14xwjfYyrjutPOyhsopFkI3YASfC-hWaccaYx74x-BGT6DyShZWfWUNwc\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>\u00ed dag segir: \u201eEkki er b\u00fai\u00f0 a\u00f0 finna lausn \u00e1 \u00fev\u00ed hva\u00f0 ver\u00f0ur um \u00feau sem er hafna\u00f0 um al\u00fej\u00f3\u00f0lega vernd en fara ekki af landi brott<em>.<\/em>\u201c \u00cd s\u00f6mu fr\u00e9tt er einnig tala\u00f0 um \u201ef\u00f3lk sem hefur fengi\u00f0 synjun um al\u00fej\u00f3\u00f0lega vernd\u201c. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er <em>hafna <\/em>sk\u00fdr\u00f0 'v\u00edsa (e-u) fr\u00e1, neita (e-u)' en <em>synja <\/em>er sk\u00fdr\u00f0 'hafna (e-u) gefa neikv\u00e6tt svar vi\u00f0 (e-u)'. S\u00f6gin <em>neita <\/em>er svo m.a. sk\u00fdr\u00f0 'synja (e-m e-s)'. \u00deessar \u00ferj\u00e1r sagnir hafa \u00fev\u00ed mj\u00f6g svipa\u00f0a merkingu en me\u00f0al notkunard\u00e6ma um <em>synja <\/em>er <em>synja &lt;henni&gt; um &lt;gistingu&gt;<\/em> og me\u00f0al notkunard\u00e6ma um <em>neita <\/em>er <em>neita &lt;henni&gt; um &lt;l\u00e1n&gt;<\/em>. Samb\u00e6rilegt d\u00e6mi er ekki a\u00f0 finna undir <em>hafna<\/em>. \u00de\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0 a\u00f0 ekki s\u00e9 h\u00e6gt a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>hafna einhverjum um eitthva\u00f0<\/em>?<\/p>\n<p>Vissulega hefur \u00fea\u00f0 ekki veri\u00f0 algengt en um \u00fea\u00f0 eru \u00fe\u00f3 fj\u00f6lm\u00f6rg d\u00e6mi, \u00fea\u00f0 elsta sem \u00e9g hef fundi\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslendingi <\/em>1935: \u201e\u00cdt\u00f6lum ver\u00f0i hafna\u00f0 um \u00f6ll l\u00e1n.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1949 segir: \u201eeins og kunnugt er var b\u00e6num hafna\u00f0 um fj\u00e1rfestingarleyfi.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1970 segir: \u201ehonum hafi veri\u00f0 hafna\u00f0 um inng\u00f6ngu \u00ed M\u00e1larameistaraf\u00e9lagi\u00f0.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1980 segir: \u201eOkkur var hafna\u00f0 um leyfi\u00f0 \u00ed fyrra.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1987 segir: \u201e\u00feannig a\u00f0 m\u00e9r finnst ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00feeim s\u00e9 hafna\u00f0 um l\u00e1n.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1999 segir: \u201etryggingaf\u00e9lag b\u00edlstj\u00f3rans hafna\u00f0i honum um b\u00e6tur.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2000 segir: \u201e\u00dev\u00ed ur\u00f0um vi\u00f0 a\u00f0 hafna \u00feeim um sk\u00f3lavist.\u201c \u00cd <em>bla\u00f0inu <\/em>2006 segir: \u201ehenni v\u00e6ri enn sem \u00e1\u00f0ur frj\u00e1lst a\u00f0 hafna \u00feeim um giftingu sem h\u00fan vill.\u201c<\/p>\n<p>D\u00e6mi fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>um <em>hafna einhverjum um eitthva\u00f0<\/em> skipta hundru\u00f0um, meirihlutinn fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu 10 \u00e1rum. \u00d6fugt vi\u00f0 flestar n\u00fdjungar er meginhluti d\u00e6manna \u00far formlegu m\u00e1li, \u00fe. \u00e1 m. d\u00f3mum og l\u00f6gum. \u00cd d\u00f3mi H\u00e9ra\u00f0sd\u00f3ms Reykjav\u00edkur fr\u00e1 2013 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fheradsdomstolar.is%2Fdefault.aspx%3Fpageid%3D347c3bb1-8926-11e5-80c6-005056bc6a40%26id%3Dcb88e569-356e-4800-9ca7-9e7e1f094297%26fbclid%3DIwAR00AexVyhkT4YcxskxjY9YunLpWIiIM4_9OhIBYzOmQSf3WH_VeB_wvlf8&amp;h=AT2gU95cP0boytkHZWqg6NiMPZfc3-YadG5kN1pzFk_yTNcSNaGeXVgRHgLbmDev_pB-2pTPiSm8_ZpXu3RVpiTxSMdXoYyGRU7patkWSoFZTgtWpfu_D5bSy1XFMGp7Lw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT07_oqGh7n08AEjUx6KJMZM7MIiHwmp6Ms03BybqcWUSNKNRXZG2jgPmucwxF64obXFUS3Qva2odJ4IQSWMv20OSRAC9QAHdEHgAqg8_1Q1ncmcBGoETqorFGMmAfySlw_U0vX3MIRerX8E5ltE_CeiHpB3UaXr\">segir<\/a> t.d: \u201eVi\u00f0skiptavinum sparisj\u00f3\u00f0sins hafi enn fremur beinl\u00ednis veri\u00f0 hafna\u00f0 um a\u00f0 f\u00e1 \u201egjaldeyrisl\u00e1n\u201c greidd \u00fat me\u00f0 \u00feeim h\u00e6tti.\u201c \u00cd <em>L\u00f6gum um t\u00edmabundnar heimildir til fj\u00e1rhagslegrar endurskipulagningar <\/em>fr\u00e1 2020 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.althingi.is%2Flagas%2F153b%2F2020057.html%3Ffbclid%3DIwAR14xwjfYyrjutPOyhsopFkI3YASfC-hWaccaYx74x-BGT6DyShZWfWUNwc&amp;h=AT33ANHvhJKrKKEClk403hcijS4WvuNMv16oD956YF8YtxU5TYF8JemdJDwURucQ1KOCRhsFLJPRtR3kOz3Hqpi1ik9WBCupKR2f1s_0K2wJxK3cksG_b6uyfUI1EkX6Bg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT07_oqGh7n08AEjUx6KJMZM7MIiHwmp6Ms03BybqcWUSNKNRXZG2jgPmucwxF64obXFUS3Qva2odJ4IQSWMv20OSRAC9QAHdEHgAqg8_1Q1ncmcBGoETqorFGMmAfySlw_U0vX3MIRerX8E5ltE_CeiHpB3UaXr\">segir<\/a>: \u201eL\u00e1nardrottinn skuldara getur krafist \u00feess vi\u00f0 h\u00e9ra\u00f0sd\u00f3m a\u00f0 heimild til fj\u00e1rhagslegrar endurskipulagningar ver\u00f0i felld ni\u00f0ur ef l\u00e1nardrottinn telur atvik vera me\u00f0 \u00feeim h\u00e6tti a\u00f0 skuldara yr\u00f0i hafna\u00f0 um framlengingu heimildarinnar.\u201c<\/p>\n<p>En hva\u00f0 \u00e1 \u00fe\u00e1 a\u00f0 segja um d\u00e6mi\u00f0 sem nefnt var \u00ed upphafi, \u201ehafna\u00f0 um al\u00fej\u00f3\u00f0lega vernd\u201c? Eins og nefnt er h\u00e9r a\u00f0 framan hafa sagnirnar <em>hafna<\/em>, <em>synja<\/em> og <em>neita <\/em>mj\u00f6g svipa\u00f0a merkingu og eru stundum nota\u00f0ar \u00ed s\u00f6mu samb\u00f6ndum \u2013 h\u00e6gt er a\u00f0 segja t.d. <em>hafna \u00feessari bei\u00f0ni<\/em>, <em>synja \u00feessari bei\u00f0ni <\/em>og <em>neita \u00feessari bei\u00f0ni<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed engin fur\u00f0a a\u00f0 m\u00e1lnotendur hafi tilhneigingu til a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>hafna einhverjum um eitthva\u00f0<\/em>, r\u00e9tt eins og <em>synja einhverjum um eitthva\u00f0 <\/em>og <em>neita einhverjum um eitthva\u00f0<\/em>. \u00cd lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 a.m.k. 90 \u00e1ra g\u00f6mul d\u00e6mi eru um \u00feetta or\u00f0alag og \u00fea\u00f0 er or\u00f0i\u00f0 t\u00f6luvert algengt, ekki s\u00edst \u00ed formlegu m\u00e1lsni\u00f0i, s\u00e9 \u00e9g enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed. \u00deetta er e\u00f0lileg \u00e1hrifsbreyting sem getur vel samr\u00e6mst merkingu og annarri notkun sagnarinnar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt \u00e1 vef R\u00edkis\u00fatvarpsins \u00ed dag segir: \u201eEkki er b\u00fai\u00f0 a\u00f0 finna lausn \u00e1 \u00fev\u00ed hva\u00f0 ver\u00f0ur um \u00feau sem er hafna\u00f0 um al\u00fej\u00f3\u00f0lega vernd en fara ekki af landi brott.\u201c \u00cd s\u00f6mu fr\u00e9tt er einnig tala\u00f0 um \u201ef\u00f3lk sem hefur fengi\u00f0 synjun um al\u00fej\u00f3\u00f0lega vernd\u201c. \u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er hafna sk\u00fdr\u00f0 'v\u00edsa (e-u) [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5386","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5386"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5392,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5386\/revisions\/5392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}