{"id":5393,"date":"2023-08-24T08:00:36","date_gmt":"2023-08-24T08:00:36","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5393"},"modified":"2023-08-23T20:46:40","modified_gmt":"2023-08-23T20:46:40","slug":"sjalfsprottnar-og-tilbunar-nyjungar-i-mali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/08\/24\/sjalfsprottnar-og-tilbunar-nyjungar-i-mali\/","title":{"rendered":"Sj\u00e1lfsprottnar og \u201etilb\u00fanar\u201c n\u00fdjungar \u00ed m\u00e1li"},"content":{"rendered":"<p>\u00cdslenskan hefur alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 a\u00f0 breytast en mismiki\u00f0 og mishratt. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 \u00ed meira en \u00fe\u00fasund \u00e1r var \u00edslenskt \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag mj\u00f6g st\u00f6\u00f0ugt. \u00deetta var b\u00e6ndasamf\u00e9lag \u00fear sem f\u00e1tt var um n\u00fdjungar \u00ed atvinnuh\u00e1ttum og hugmyndum og ef um eitthva\u00f0 sl\u00edkt var a\u00f0 r\u00e6\u00f0a n\u00e1\u00f0i \u00fea\u00f0 til allra aldursh\u00f3pa. \u00dea\u00f0 \u00fe\u00fdddi vitanlega a\u00f0 s\u00e1ral\u00edtill munur var \u00e1 tungutaki og or\u00f0afor\u00f0a milli kynsl\u00f3\u00f0a \u2013 \u00fea\u00f0 komu engin n\u00fd umr\u00e6\u00f0uefni til. N\u00fa hefur \u00feetta gerbreyst eins og alkunna er og ekki \u00fearf a\u00f0 \u00fatlista \u2013 hra\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsins er margfalt meiri, s\u00edfellt eru a\u00f0 koma fram n\u00fd vi\u00f0horf og sj\u00f3narmi\u00f0, sem og n\u00fdjungar \u00ed l\u00edfsh\u00e1ttum og t\u00e6kni, og \u00fea\u00f0 kallar \u00e1 margv\u00edslegar n\u00fdjungar \u00ed m\u00e1li. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed e\u00f0lilegt og \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 breytist hra\u00f0ar en \u00e1\u00f0ur.<\/p>\n<p>\u00deeim n\u00fdjungum sem \u00feessar breytingar hafa \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r er misvel teki\u00f0 og \u00fe\u00e6r eiga mismiklar l\u00edfsl\u00edkur. Sumt f\u00f3lk setur sig upp \u00e1 m\u00f3ti \u00f6llum n\u00fdjungum \u00ed m\u00e1li, hvort sem \u00fea\u00f0 er breyttur frambur\u00f0ur, n\u00fd or\u00f0 og or\u00f0asamb\u00f6nd, n\u00fdjar setningager\u00f0ir, n\u00fd merking or\u00f0a e\u00f0a yfirleitt hvers konar n\u00fdbreytni \u00ed m\u00e1lnotkun. Fyrir \u00feeim er ekkert til sem heitir \u201ee\u00f0lileg \u00fer\u00f3un\u201c m\u00e1lsins. \u00d6\u00f0rum \u00feykir e\u00f0lilegt a\u00f0 gera mun \u00e1 \u201ee\u00f0lilegri \u00fer\u00f3un\u201c \u2013 m\u00e1lbreytingum sem eru sj\u00e1lfsprottnar me\u00f0al almennra m\u00e1lnotenda \u2013 og \u201ehandst\u00fdr\u00f0um m\u00e1lbreytingum\u201c e\u00f0a \u201etilb\u00fanum n\u00fdjungum\u201c sem einhver einstaklingur e\u00f0a h\u00f3pur kemur me\u00f0 og\/e\u00f0a beitir s\u00e9r fyrir. \u00deeim finnst sj\u00e1lfsprottnu breytingarnar e\u00f0lilegar e\u00f0a a.m.k. \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegar en amast vi\u00f0 \u00feeim \u201etilb\u00fanu.\u201c<\/p>\n<p>En mikilv\u00e6gt er a\u00f0 athuga a\u00f0 mj\u00f6g margar n\u00fdjungar sem eru fullkomlega vi\u00f0urkenndar sem r\u00e9tt og e\u00f0lilegt og gott og vanda\u00f0 m\u00e1l eru \u00ed raun \u201etilb\u00fanar\u201c. \u00dea\u00f0 gildir ekki s\u00edst um \u00f3tal n\u00fdyr\u00f0i \u2013 m\u00f6rg \u00feau n\u00fdyr\u00f0i sem eru \u00feekktust og \u00feykja best heppnu\u00f0 eru b\u00fain til af m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingum e\u00f0a \u00f6\u00f0rum \u00e1hrifav\u00f6ldum en ekki sj\u00e1lfsprottin me\u00f0al almennra m\u00e1lnotenda, or\u00f0 eins og <em>t\u00f6lva<\/em>, <em>\u00feota<\/em>, <em>\u00feyrla<\/em> og fj\u00f6lm\u00f6rg fleiri. \u00dea\u00f0 gildir l\u00edka oft um n\u00fdja merkingu or\u00f0a, t.d. \u00feegar or\u00f0unum <em>s\u00edmi<\/em>, <em>skj\u00e1r <\/em>og \u00fdmsum fleiri var gefin n\u00fd merking. Einu sinni var l\u00edka <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5246990?iabr=on#page\/n21\/mode\/1up\/\">lagt til<\/a> a\u00f0 s\u00f6gninni <em>gl\u00f6ggva <\/em>yr\u00f0i gefin merkingin 'leita \u00e1 netinu' til a\u00f0 losna vi\u00f0 t\u00f6kus\u00f6gnina <em>g\u00fagla<\/em>, en s\u00fa tillaga hlaut reyndar ekki hlj\u00f3mgrunn me\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0inni. Einnig eru d\u00e6mi um \u201etilb\u00fanar\u201c n\u00fdjungar \u00ed setningager\u00f0.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 felst l\u00edka \u201ehandst\u00fdring\u201c e\u00f0a \u201etilb\u00fanar breytingar\u201c \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed m\u00e1lfari sem f\u00f3lk hefur tileinka\u00f0 s\u00e9r \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i. \u00deetta \u00e1 vi\u00f0 \u00ed frambur\u00f0i, eins og \u00ed bar\u00e1ttunni gegn svonefndu \u201efl\u00e1m\u00e6li\u201c \u00e1 s\u00ednum t\u00edma; \u00ed beygingum, eins og \u00ed bar\u00e1ttunni <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/11\/07\/eg-vill\/\">gegn<\/a> <em>\u00e9g vill<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>\u00e9g vil<\/em>; \u00ed setningager\u00f0, eins og \u00ed bar\u00e1ttunni <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/06\/thjodarsatt-um-thagufallssyki\/\">gegn<\/a> svonefndri \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c; \u00ed merkingu or\u00f0a, eins og \u00ed bar\u00e1ttunni <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/07\/ad-dingla-bjollu\/\">gegn<\/a> \u00fev\u00ed a\u00f0 nota s\u00f6gnina <em>dingla <\/em>\u00ed merkingunni 'hringja bj\u00f6llu'; \u00ed or\u00f0afor\u00f0a, eins og \u00ed bar\u00e1ttunni <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/05\/26\/er-okei-okei\/\">gegn<\/a> t\u00f6kuor\u00f0inu <em>\u00f3kei<\/em>; o.s.frv. \u00cd \u00f6llum \u00feessum tilvikum \u2013 og fj\u00f6lm\u00f6rgum \u00f6\u00f0rum \u2013 hefur veri\u00f0 reynt a\u00f0 f\u00e1 f\u00f3lk til a\u00f0 breyta \u00fev\u00ed m\u00e1lfari sem \u00fev\u00ed er eiginlegt. Breytingarnar eru upphaflega sj\u00e1lfsprottnar, en reynt er a\u00f0 \u00fatr\u00fdma \u00feeim \u00far m\u00e1li f\u00f3lks me\u00f0 handst\u00fdringu.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er sjaldnast nokkur e\u00f0lismunur \u00e1 sj\u00e1lfsprottnum og \u201etilb\u00fanum\u201c m\u00e1lbreytingum og \u00f6llum hl\u00fdtur a\u00f0 vera frj\u00e1lst a\u00f0 leika s\u00e9r me\u00f0 m\u00e1li\u00f0 og breyta sinni eigin m\u00e1lnotkun eins og \u00feeim s\u00fdnist. \u00c9g s\u00e9 enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 amast vi\u00f0 sl\u00edkum \u201etilb\u00fanum\u201c m\u00e1lbreytingum vegna \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00e6r hlj\u00f3ta alltaf a\u00f0 takmarkast af hlutverki m\u00e1lsins sem samskiptat\u00e6ki \u2013 \u00fea\u00f0 er l\u00edti\u00f0 vit \u00ed a\u00f0 breyta m\u00e1lnotkun sinni ef merking \u00feess sem veri\u00f0 er a\u00f0 segja kemst ekki til skila. \u00dea\u00f0 er aftur \u00e1 m\u00f3ti \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 gjalda varhug vi\u00f0 \u00fev\u00ed ef einhvers konar bo\u00f0valdi er beitt til a\u00f0 f\u00e1 f\u00f3lk til a\u00f0 breyta m\u00e1li s\u00ednu og taka upp tilteknar breytingar. Vi\u00f0 getum breytt okkar eigin m\u00e1li ef okkur s\u00fdnist, en leyfum \u00f6\u00f0rum a\u00f0 halda \u00e1fram a\u00f0 tala \u00fea\u00f0 m\u00e1l sem \u00feeim er eiginlegt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cdslenskan hefur alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 a\u00f0 breytast en mismiki\u00f0 og mishratt. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 \u00ed meira en \u00fe\u00fasund \u00e1r var \u00edslenskt \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag mj\u00f6g st\u00f6\u00f0ugt. \u00deetta var b\u00e6ndasamf\u00e9lag \u00fear sem f\u00e1tt var um n\u00fdjungar \u00ed atvinnuh\u00e1ttum og hugmyndum og ef um eitthva\u00f0 sl\u00edkt var a\u00f0 r\u00e6\u00f0a n\u00e1\u00f0i \u00fea\u00f0 til allra aldursh\u00f3pa. \u00dea\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5393","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5393","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5393"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5393\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5394,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5393\/revisions\/5394"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5393"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5393"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5393"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}