{"id":5408,"date":"2023-08-30T22:08:59","date_gmt":"2023-08-30T22:08:59","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5408"},"modified":"2023-08-30T22:08:59","modified_gmt":"2023-08-30T22:08:59","slug":"ad-klessa-a","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/08\/30\/ad-klessa-a\/","title":{"rendered":"A\u00f0 klessa \u00e1"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd dag var h\u00e9r spurt um notkun sagnarinnar <em>klessa <\/em>\u00ed sambandi vi\u00f0 \u00e1rekstra. \u00deessi s\u00f6gn og samhlj\u00f3\u00f0a nafnor\u00f0 hafa lengi veri\u00f0 notu\u00f0 um \u00fea\u00f0 a\u00f0 skemma b\u00edla vi\u00f0 akstur. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er sambandi\u00f0 <em>keyra b\u00edlinn \u00ed klessu <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/24126?fbclid=IwAR2DSUREhdcV8Y0wcVS8GGy9NKWD7w-7EvxYewnLSI5zRxdbHlsisVp-vmg\">sk\u00fdrt<\/a> 'ey\u00f0ileggja b\u00edlinn \u00ed \u00e1rekstri' en s\u00f6gnin <em>klessa <\/em>er m.a. <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F24127%3Ffbclid%3DIwAR3v5zb9X3Bu2J7UA-GfV2B_oi3xko5S7eMMoO30tVBkl-Jl8BORloHRZSg&amp;h=AT2iSwB660MeWz4XQte8OCPCjOdZNMaMujFozAPDevt1pY8_95gpaGtOQ0fOHPFdSXbCMFetayUF_zhXbPzjFKoeMQitH9o673qv-oidHvEB7eUn6fcAdrseHi23Dh5nLw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1PQtxP7mpaHK0NwMubuFpZ8k0lnE_BXL6QQcEniNCmI-4_gK5AYDOXUKqVFBP-loM1tkGKUGLfZoOWmgKPwUCKi1SunnxFPq2e2wgCn4LRSUOv-a5OCrxIkp2fxTkADlwXAgO-WqjGXqYJGnlgsJh91FXKfy9F\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'keyra (b\u00edl) \u00feannig a\u00f0 s\u00fdnileg skemmd hlj\u00f3tist af'. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er s\u00f6gnin sk\u00fdr\u00f0 \u00e1 svipa\u00f0an h\u00e1tt en b\u00e6tt vi\u00f0 annarri merkingu \u2013 '\u00f3n\u00fdta b\u00edl vi\u00f0 \u00e1rekstur, klessukeyra'. \u00deessi sk\u00fdring er merkt \u201egam.\u201c sem merkir \u201egamallegt m\u00e1l e\u00f0a gamaldags, \u00fe\u00f3 ekki horfi\u00f0 \u00far n\u00fat\u00edmam\u00e1li\u201c. Samkv\u00e6mt \u00feessu m\u00e6tti \u00e6tla a\u00f0 s\u00f6gnin hafi \u00e1\u00f0ur v\u00edsa\u00f0 til ey\u00f0ileggingar en v\u00edsi n\u00fa til skemmda. Erfitt er \u00fe\u00f3 a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 merkingunni \u00ed einst\u00f6kum d\u00e6mum.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um nafnor\u00f0i\u00f0 <em>klessa<\/em> \u00ed \u00feessari merkingu er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1945: \u201e\u00dea\u00f0 er \u00fe\u00e1 ekki hundra\u00f0 \u00ed h\u00e6ttunni, \u00fe\u00f3 hann keyri \u00ed klessu.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1946 segir \u00ed myndatexta: \u201eB\u00edllinn s\u00e1 arna \u00f3k \u00e1 staur og f\u00f3r \u00ed klessu.\u201c \u00cd s\u00f6gninni <em>klessa <\/em>vir\u00f0ist \u00feessi merking a\u00f0eins yngri. \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1950 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 sk\u00e1rra, a\u00f0 \u00ferengja svol\u00edti\u00f0 a\u00f0 f\u00f3tgangandi f\u00f3lki \u00e1 st\u00e9ttunum, en eiga \u00e1 h\u00e6ttu, a\u00f0 einhver klaufi \u201eklessi\u201c b\u00edlinn, me\u00f0an ma\u00f0ur v\u00edkur s\u00e9r fr\u00e1.\u201c \u00dearna er <em>klessa<\/em> innan g\u00e6salappa sem bendir til \u00feess a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a n\u00fdjung sem ekki s\u00e9 fyllilega vi\u00f0urkennd. Einnig er til s\u00f6gnin <em>klessukeyra <\/em>sem \u00e1\u00f0ur var nefnd. Elsta d\u00e6mi um hana er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1960: \u201eVerst er, ef fr\u00fain er ekki g\u00f3\u00f0ur \u00f6kuma\u00f0ur og \u00e1lpast til a\u00f0 klessukeyra b\u00edlinn.\u201c<\/p>\n<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>klessa<\/em> er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F24126%3Ffbclid%3DIwAR0_JXRPh0LclmGz4RLiUvLLaiPE-i0juqOglBqe0kMNlswMYDDLj8iN3mY&amp;h=AT1LMBNWkTuBFFqzDX8TR82K7c90Ris57FiNxZw7Ru1n4rf7557c_o27uFwx8j2rnLzNfZgy2WJGn20Z8xYouAXjOiCZcrmroK4xtv4ATkchZQO0HNDFmvWzxnPBVdonSQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1PQtxP7mpaHK0NwMubuFpZ8k0lnE_BXL6QQcEniNCmI-4_gK5AYDOXUKqVFBP-loM1tkGKUGLfZoOWmgKPwUCKi1SunnxFPq2e2wgCn4LRSUOv-a5OCrxIkp2fxTkADlwXAgO-WqjGXqYJGnlgsJh91FXKfy9F\">sk\u00fdrt<\/a> 'l\u00edtil, kl\u00edsturkennd \u00fe\u00fast' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> en 'sletta' e\u00f0a '\u00f3l\u00f6guleg hr\u00faga' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>, og notkunard\u00e6mi vi\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefndu merkinguna er <em>b\u00edllinn f\u00f3r \u00ed klessu vi\u00f0 \u00e1reksturinn<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>klessa<\/em> s\u00e9 nota\u00f0 um b\u00edl sem aflagast verulega og ey\u00f0ileggst, og hli\u00f0st\u00e6\u00f0 merking sagnarinnar <em>klessa <\/em>er svo l\u00edklega leidd af \u00feessari notkun nafnor\u00f0ins frekar en af <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F24127%3Ffbclid%3DIwAR0foxzi-ROSzgFR4uLs5NvsZHnvVYarNrPlWYaUPEtJG99Boy22MJhLsro&amp;h=AT2iSwB660MeWz4XQte8OCPCjOdZNMaMujFozAPDevt1pY8_95gpaGtOQ0fOHPFdSXbCMFetayUF_zhXbPzjFKoeMQitH9o673qv-oidHvEB7eUn6fcAdrseHi23Dh5nLw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1PQtxP7mpaHK0NwMubuFpZ8k0lnE_BXL6QQcEniNCmI-4_gK5AYDOXUKqVFBP-loM1tkGKUGLfZoOWmgKPwUCKi1SunnxFPq2e2wgCn4LRSUOv-a5OCrxIkp2fxTkADlwXAgO-WqjGXqYJGnlgsJh91FXKfy9F\">\u00f6\u00f0rum merkingum<\/a> sagnarinnar. Sl\u00edk aflei\u00f0sla r\u00edmar l\u00edka vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00feessi merking vir\u00f0ist vera eitthva\u00f0 yngri \u00ed s\u00f6gninni en \u00ed nafnor\u00f0inu eins og \u00e1\u00f0ur segir. L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>klesstur <\/em>er einnig nota\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu: \u201eFordbifrei\u00f0in var miki\u00f0 klesst h\u00e6gra megin a\u00f0 framan\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1960. En svo b\u00e6ttist vi\u00f0 sambandi\u00f0 <em>klessa \u00e1<\/em>.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1972: \u201eEn munurinn er bara s\u00e1, a\u00f0 \u00feegar \u00feessi st\u00f3ru b\u00f6rn, sem kallast \u00f6kumenn \u201eklessa\u201c \u00e1, \u00fe\u00e1 eru \u00feeir ekki eins borubrattir og \u00feegar \u00feeir \u00f6sla vegina \u00e1 100.\u201c \u00dearna er <em>klessa<\/em> innan g\u00e6salappa sem bendir til \u00feess a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 n\u00fdjung. \u00cd spurningaleik \u00ed <em>Vikunni <\/em>1981 er spurningin: \u201e\u00deegar tala\u00f0 er um a\u00f0 \u201eklessa \u00e1\u201c er \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li \u00e1tt vi\u00f0:\u201c og svarm\u00f6guleikarnir eru \u201e\u00c1rekstur\u201c, \u201eK\u00f6kubo\u00f0\u201c og \u201eFa\u00f0ml\u00f6g\u201c. \u00dearna er auglj\u00f3slega ekki gert r\u00e1\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 sambandi\u00f0 s\u00e9 \u00e1 allra v\u00f6rum. En t\u00ed\u00f0nin j\u00f3kst upp \u00far \u00feessu, einkum eftir aldam\u00f3t, og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> eru um 2500 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0. Oftast er \u00fea\u00f0 nota\u00f0 um b\u00edla, en einnig um f\u00f3lk \u2013 \u201eSt\u00edna t\u00f3k ekki eftir pabba s\u00ednum og h\u00fan klessti \u00e1 hann\u201c segir \u00ed <em>DV <\/em>1988.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er nokku\u00f0 lj\u00f3st a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>klessa \u00e1<\/em> er or\u00f0i\u00f0 til fyrir \u00e1hrif fr\u00e1 \u00f6\u00f0rum samb\u00f6ndum svipa\u00f0rar merkingar \u2013 <em>aka \u00e1<\/em>, <em>keyra \u00e1<\/em> og <em>rekast \u00e1<\/em>. Sambandi\u00f0 er merkt \u201e\u00f3forml.\u201c \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> og hugnast ekki \u00f6llum. \u00deannig <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F2532811%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR2_Y42WGUP_Y92rCJVbc76ncA9-TBnSMrntz97zisM_gl1dj8hESCbWTnA%23page%2Fn15%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT1AOLjIsMZAXu7XhN0WOPEQauZMJQCfBUiADpGhEpUFYu_WTGqUVGpcjN0tlRCk_tOd0aoKr1dMRvRQMyuDTBY2781SwXFbWnculbZrIq0RkmHjvQ1esBSzxvBUEFK-HA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1PQtxP7mpaHK0NwMubuFpZ8k0lnE_BXL6QQcEniNCmI-4_gK5AYDOXUKqVFBP-loM1tkGKUGLfZoOWmgKPwUCKi1SunnxFPq2e2wgCn4LRSUOv-a5OCrxIkp2fxTkADlwXAgO-WqjGXqYJGnlgsJh91FXKfy9F\">segir<\/a> \u00ed <em>DV <\/em>1987: \u201eN\u00fa er \u00e9g m\u00e1lverndunarma\u00f0ur \u00ed m\u00e9r og sl. m\u00e1nudag var \u00ed bla\u00f0inu tala\u00f0 um a\u00f0 b\u00edlar klessi \u00e1 vegg einn \u00ed Eyjum. \u00dea\u00f0 er h\u00e6gt tala um a\u00f0 klessa m\u00e1lningu \u00e1 vegg en b\u00edlar aka \u00e1 og vi\u00f0 \u00fea\u00f0 fara \u00feeir \u00ed klessu. \u00deetta er hvimleitt or\u00f0atilt\u00e6ki og vildi \u00e9g einungis benda \u00e1 a\u00f0 \u00feetta hef\u00f0i m\u00e1tt fara betur.\u201c \u00deetta er au\u00f0vita\u00f0 smekksatri\u00f0i en \u00fev\u00ed fer fjarri a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>klessa \u00e1<\/em> s\u00e9 a\u00f0 \u00fatr\u00fdma \u00f6\u00f0rum samb\u00f6ndum s\u00f6mu merkingar. \u00dea\u00f0 hefur fyrir l\u00f6ngu unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 \u2013 au\u00f0gar \u00edslenskuna og hl\u00fdtur a\u00f0 teljast r\u00e9tt m\u00e1l.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd dag var h\u00e9r spurt um notkun sagnarinnar klessa \u00ed sambandi vi\u00f0 \u00e1rekstra. \u00deessi s\u00f6gn og samhlj\u00f3\u00f0a nafnor\u00f0 hafa lengi veri\u00f0 notu\u00f0 um \u00fea\u00f0 a\u00f0 skemma b\u00edla vi\u00f0 akstur. \u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er sambandi\u00f0 keyra b\u00edlinn \u00ed klessu sk\u00fdrt 'ey\u00f0ileggja b\u00edlinn \u00ed \u00e1rekstri' en s\u00f6gnin klessa er m.a. sk\u00fdr\u00f0 'keyra (b\u00edl) \u00feannig a\u00f0 s\u00fdnileg skemmd [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5408","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5408"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5408\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5409,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5408\/revisions\/5409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}