{"id":5443,"date":"2023-09-10T08:00:16","date_gmt":"2023-09-10T08:00:16","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5443"},"modified":"2023-09-09T11:30:10","modified_gmt":"2023-09-09T11:30:10","slug":"naes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/10\/naes\/","title":{"rendered":"N\u00e6s"},"content":{"rendered":"<p>Eitt algengasta t\u00f6kuor\u00f0 fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ari t\u00edmum er l\u00fdsingaror\u00f0in <em>n\u00e6s <\/em>sem er teki\u00f0 \u00f3breytt (a\u00f0 \u00f6\u00f0ru en rith\u00e6tti) \u00far <em>nice <\/em>\u00ed ensku. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F62133%3Ffbclid%3DIwAR3sRne2TAAJjKKWN2LBDRL-hefWEqWkfwfm4GND01qU_MyH6paunZnC_6M&amp;h=AT1KyUM0SBvqb2eJQQgNexEGJB4Y8WM7l8Iw5NhrBYYAr4CLj3sx7azR8Z-BZrM4iKom0YS2ChsbjKvo7HntDt4wQVAKFr-xOkjP7oNPaT1UHTR1aqCVwt753Re71xXb4w&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3DlPOECl323IFGWV5_-21Dg_PZFjb9OarVgxxEZ9FAQmjbXEqXPnRMB-USjypq-rDffB4rQ6k74KCSpuYDQ0qlyylGhddvPsSqkKN36eVkTVJGpRARdDFh297vz1Edo2wPSO1EOkEdrqxtca2aWZMuxlBhY2vD\">sk\u00fdrt<\/a> 'notalegur, hl\u00fdlegur' en sagt \u201e\u00f3formlegt, ekki fullvi\u00f0urkennt m\u00e1l\u201c. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 2002 er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'snotur, fallegur, smekklegur' og '(um f\u00f3lk) \u00fe\u00e6gilegur, notalegur, ge\u00f0felldur' og merkt <em>?? <\/em>sem \u00fe\u00fd\u00f0ir \u201eframandor\u00f0 sem vafi leikur \u00e1 hvort talist getur \u00edslenskt, sletta\u201c. Vi\u00f0horfi\u00f0 hefur greinilega mildast \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed eldri \u00fatg\u00e1fu b\u00f3karinnar er \u00fea\u00f0 merkt <em>? <\/em>sem t\u00e1knar \u201evont m\u00e1l, or\u00f0 e\u00f0a merking sem for\u00f0ast ber \u00ed \u00edslensku\u201c. \u00cd <em>Or\u00f0ab\u00f3k um slangur slettur bannor\u00f0 og anna\u00f0 utangar\u00f0sm\u00e1l<\/em> fr\u00e1 1982 er or\u00f0i\u00f0 sk\u00fdrt 'fallegur, s\u00e6tur, smart; al\u00fa\u00f0legur, vi\u00f0kunnanlegur, huggulegur'.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um or\u00f0i\u00f0 <em>n\u00e6s <\/em>\u00e1 prenti er \u00ed <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F5394184%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR2tzavwMrv8RcHPAtw83zaMB_cNoSSh4zV14G-A__O7rkKYdYUZl-uX_Hg%23page%2Fn2%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT3dBJ6L_68lDzIzYumj57lP9FBxIDMUlcHaymVsQ-i2gMNxMkqdMBmBau6awS55KRnSgLNWua42WE1FX8FJPD8yFtb0XrarEMxrxEzBaQMeLi7I4dohRuHFGdivgSWoTw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3DlPOECl323IFGWV5_-21Dg_PZFjb9OarVgxxEZ9FAQmjbXEqXPnRMB-USjypq-rDffB4rQ6k74KCSpuYDQ0qlyylGhddvPsSqkKN36eVkTVJGpRARdDFh297vz1Edo2wPSO1EOkEdrqxtca2aWZMuxlBhY2vD\">greininni<\/a> \u201eHinn d\u00fdrm\u00e6ti arfur \u00cdslendinga\u201c eftir P\u00e1l \u00deorsteinsson al\u00feingismann \u00e1 Hnappav\u00f6llum \u00ed <em>Ing\u00f3lfi <\/em>1942. \u00dear segir: \u201eMargar hinar fullkomnari b\u00fa\u00f0ir h\u00e9r \u00e1 landi eru \u201eagalega huggulegar\u201c meira a\u00f0 segja \u201eflot\u201c. \u00dear gefur a\u00f0 l\u00edta margskonar \u201egr\u00e6jur\u201c. \u00dear eru f\u00f6t, sum eru reglulega \u201epen\u201c, hlutir, sem eru \u201esmart\u201c, ennfremur a\u00f0rir, sem eru \u201en\u00e6s\u201c (nice) e\u00f0a \u201epatent\u201c.\u201c \u00cd <em>Speglinum <\/em>1943 segir: \u201eEn hva\u00f0 \u00fea\u00f0 er n\u00e6s titill \u00e1 b\u00f3k.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1944 segir: \u201eSvo settist \u00e9g \u00e1 r\u00fami\u00f0 og sag\u00f0i K\u00f6ju, hva\u00f0 m\u00e9r fyndist Sn\u00e6fellsj\u00f6kullinn fallegur. ,,\u00d3, hann er n\u00e6s!\u201c sag\u00f0i Kaja og brosti vi\u00f0.\u201c Alls eru um 20 d\u00e6mi um myndina <em>n\u00e6s<\/em> \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> fyrir 1960, aldrei innan g\u00e6salappa nema \u00fea\u00f0 fyrsta.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 venjulega skrifa\u00f0 eftir frambur\u00f0i eru einnig d\u00e6mi um a\u00f0 \u00fea\u00f0 haldi upphaflegri stafsetningu, en \u00fe\u00e1 er \u00fea\u00f0 oftast haft innan g\u00e6salappa. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1953 segir: \u201eOg \u00fea\u00f0 \u00e1tti a\u00f0 vera svo ,,nice\u201c a\u00f0 koma heim til Gvendar!\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1955 segir: \u201e\u00dev\u00ed a\u00f0 \u00feessi \u00f3mennski satan \u00ed mynd manns, hefur \u00ed rauninni aldrei \u00e1tt anna\u00f0 \u00e1hugam\u00e1l en a\u00f0 rekast ekki \u00e1, semja sig a\u00f0 a\u00f0st\u00e6\u00f0unum, vera ,nice\u2018 vi\u00f0 alla og alsta\u00f0ar.\u201c Enski rith\u00e1tturinn er einnig algengur \u00e1 seinni \u00e1rum \u00fe\u00f3tt <em>n\u00e6s <\/em>s\u00e9 mun algengara. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2003 segir: \u201e\u00deetta er mj\u00f6g \u201enice\u201c li\u00f0, valinn ma\u00f0ur \u00ed hverju r\u00fami.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2010 segir: \u201eJ\u00f3n \u00c1sgeir ger\u00f0i \u00feetta bara af \u00fev\u00ed hann var \u201enice\u201c.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2010 segir: \u201eallt st\u00f3\u00f0st og \u00feau voru mj\u00f6g \u201enice\u201c vi\u00f0 mig alla t\u00ed\u00f0\u201c.<\/p>\n<p>Lengi vel \u00e1ttu talm\u00e1lsor\u00f0 ekki grei\u00f0a lei\u00f0 \u00e1 prent og \u00feess vegna er ekki vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00faast a\u00f0 m\u00f6rg d\u00e6mi finnist um or\u00f0i\u00f0 fyrr en \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum, hvort sem v\u00e6ri \u00ed myndinni <em>n\u00e6s <\/em>e\u00f0a <em>nice<\/em>. \u00dea\u00f0 er ekki fyrr en um 1980 sem fer a\u00f0 slakna \u00e1 formlegheitum fj\u00f6lmi\u00f0la og \u00fe\u00e1 fer <em>n\u00e6s <\/em>a\u00f0 sj\u00e1st \u00e6 oftar \u00e1 prenti. \u00cd <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fordogtunga.arnastofnun.is%2Findex.php%2Ford-og-tunga%2Farticle%2Fview%2F83%2F64%3Ffbclid%3DIwAR1QA5Rhpx9GpSdf9MdOIPqP1TWv1DTTCx8l-rLnc6R0mxRlQ-Rgb7ryf3k&amp;h=AT0EBby398SDEgWCXK-sqe4vfu6MqVJ-R0cYrCoRQZN9fsz_3EVIpLkaBN3bMy_OKLo4CoJjBw_6A1qdymA8XPME85oUEJWWrtVIwFarbn62gegjah3iE7AOsQCQWo7qCw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3DlPOECl323IFGWV5_-21Dg_PZFjb9OarVgxxEZ9FAQmjbXEqXPnRMB-USjypq-rDffB4rQ6k74KCSpuYDQ0qlyylGhddvPsSqkKN36eVkTVJGpRARdDFh297vz1Edo2wPSO1EOkEdrqxtca2aWZMuxlBhY2vD\">grein<\/a> eftir Vanessu Isenmann \u00ed <em>Or\u00f0i og tungu <\/em>2014 er <em>n\u00e6s <\/em>teki\u00f0 sem d\u00e6mi um t\u00f6kuor\u00f0 sem hafi veri\u00f0 laga\u00f0 a\u00f0 \u00edslenskri stafsetningu. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru r\u00famlega 31 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um <em>n\u00e6s<\/em> \u2013 \u00fear af eru vissulega r\u00fam 30 \u00fe\u00fasund af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum en \u00fe\u00f3 \u00e1 anna\u00f0 \u00fe\u00fasund \u00far formlegri textum. Enska ritmyndin <em>nice <\/em>er \u00fe\u00f3 enn talsvert notu\u00f0 \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum \u2013 \u00fear eru r\u00fam 12 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um hana, sum vissulega \u00far ensku samhengi e\u00f0a textum \u00e1 ensku.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>n\u00e6s <\/em>vir\u00f0ist sm\u00e1tt og sm\u00e1tt f\u00e6rast n\u00e6r \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00f6\u00f0last vi\u00f0urkenningu sem \u00edslenskt or\u00f0, enda fellur \u00fea\u00f0 fullkomlega a\u00f0 \u00edslensku hlj\u00f3\u00f0kerfi \u2013 \u00fea\u00f0 m\u00e1 t.d. bera \u00fea\u00f0 saman vi\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>l\u00e6s<\/em>. \u00dea\u00f0 sem helst hamlar \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>n\u00e6s <\/em>f\u00e1i fulla vi\u00f0urkenningu er v\u00e6ntanlega beygingarleysi\u00f0. \u00cd sj\u00e1lfu s\u00e9r \u00e6tti ekkert a\u00f0 vera \u00fev\u00ed til fyrirst\u00f6\u00f0u a\u00f0 \u00fea\u00f0 beyg\u00f0ist \u00ed kynjum, t\u00f6lum og f\u00f6llum, r\u00e9tt eins og <em>l\u00e6s<\/em> \u2013 \u00fe\u00e1 m\u00e6tti tala um <em>n\u00e6san mann<\/em>, <em>n\u00e6sa konu<\/em> og <em>n\u00e6st kv\u00e1r<\/em>, r\u00e9tt eins og <em>l\u00e6san mann<\/em>, <em>l\u00e6sa konu <\/em>og <em>l\u00e6st kv\u00e1r<\/em>. Eins \u00e6tti a\u00f0 vera au\u00f0velt a\u00f0 stigbreyta or\u00f0i\u00f0 og segja t.d. <em>\u00fea\u00f0 er n\u00e6sara ve\u00f0ur en \u00ed g\u00e6r<\/em> og <em>\u00feetta er n\u00e6sasta f\u00f3lk sem \u00e9g \u00feekki<\/em>. En \u00feetta er eiginlega aldrei gert \u00fe\u00f3tt \u00f6rf\u00e1 d\u00e6mi um beyg\u00f0ar myndir or\u00f0sins megi finna \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, sum hver e.t.v. gr\u00edn.<\/p>\n<p>\u00deetta er \u00fe\u00f3 ekki einsd\u00e6mi \u2013 sama m\u00e1li gegnir um nokkur \u00f6nnur ensk l\u00fdsingaror\u00f0 sem hafa veri\u00f0 tekin inn \u00ed \u00edslensku, eins og <em><a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Funi.hi.is%2Feirikur%2F2023%2F04%2F02%2Fholdum-kulinu%2F%3Ffbclid%3DIwAR3gwPQZgIcsg63oBjMkt3WhMCqiODAu2eiDy6lejNeBqGXiKbAkaBlZcEM&amp;h=AT0uBDIKur7xKw9OGRdnvDE0lE2AQdxWKc5OrBBWd07ncJYRTz3rX86KM1Iex_QxfZhAbQb7Bda3XLiGYGRpi4d6AqSH_FsfI7qhMBv2mIvVmYoB7-QVRb47juIe8z75jA&amp;__tn__=-U-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3DlPOECl323IFGWV5_-21Dg_PZFjb9OarVgxxEZ9FAQmjbXEqXPnRMB-USjypq-rDffB4rQ6k74KCSpuYDQ0qlyylGhddvPsSqkKN36eVkTVJGpRARdDFh297vz1Edo2wPSO1EOkEdrqxtca2aWZMuxlBhY2vD\">k\u00fal<\/a> <\/em>(sem beygist \u00fe\u00f3 st\u00f6ku sinnum), <em>t\u00f6ff<\/em>, <em><a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Funi.hi.is%2Feirikur%2F2022%2F10%2F14%2Fkosi%2F%3Ffbclid%3DIwAR3Vp7UMqZafRgYEo3-W0hrUA8mWHdqvGDk0sM8phhlEs9P_KhsyvgL2wT8&amp;h=AT2mpAnojl-PKK5uE-9c1Bb8EL-ycOcBNx00BAnMuqUCM6HhejZNvDFi__DE_Ao--niPj0U-4VBXdtFy1gPXPENY1qT8FicTmDU98_Ng50tURqOEbQFVHmNpELwMHqhVEg&amp;__tn__=-U-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3DlPOECl323IFGWV5_-21Dg_PZFjb9OarVgxxEZ9FAQmjbXEqXPnRMB-USjypq-rDffB4rQ6k74KCSpuYDQ0qlyylGhddvPsSqkKN36eVkTVJGpRARdDFh297vz1Edo2wPSO1EOkEdrqxtca2aWZMuxlBhY2vD\">k\u00f3s\u00ed<\/a> <\/em>og fleiri. Vissulega eru til ramm\u00edslensk l\u00fdsingaror\u00f0 sem beygjast ekki \u2013 or\u00f0 sem enda \u00e1 <em>-a<\/em> eins og <em>andvaka<\/em>, <em>fullbur\u00f0a<\/em>, <em>samfer\u00f0a <\/em>o.fl. og <em>-i <\/em>eins og <em>hugsi<\/em> og <em>\u00feurfi <\/em>\u2013 en \u00fear m\u00e1 segja a\u00f0 hlj\u00f3\u00f0afari\u00f0 hindri beygingu sem ekki \u00e6tti a\u00f0 vera hj\u00e1 t\u00f6kuor\u00f0unum. En <em>n\u00e6s <\/em>er lipurt og gagnlegt or\u00f0 sem hefur fj\u00f6lbreytta merkingu og ekki \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 miki\u00f0 nota\u00f0 \u2013 sumum finnst \u00fea\u00f0 \u00f3\u00fearflega miki\u00f0 nota\u00f0 \u00e1 kostna\u00f0 \u00fdmissa annarra or\u00f0a sem einnig k\u00e6mu til greina og \u00fea\u00f0 m\u00e1 vera r\u00e9tt. En \u00fea\u00f0 er borin von a\u00f0 <em>n\u00e6s <\/em>ver\u00f0i \u00fatr\u00fdmt \u00far m\u00e1linu og eins gott a\u00f0 vi\u00f0urkenna \u00fea\u00f0 sem g\u00f3\u00f0a og gilda \u00edslensku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eitt algengasta t\u00f6kuor\u00f0 fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ari t\u00edmum er l\u00fdsingaror\u00f0in n\u00e6s sem er teki\u00f0 \u00f3breytt (a\u00f0 \u00f6\u00f0ru en rith\u00e6tti) \u00far nice \u00ed ensku. \u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'notalegur, hl\u00fdlegur' en sagt \u201e\u00f3formlegt, ekki fullvi\u00f0urkennt m\u00e1l\u201c. \u00cd \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k fr\u00e1 2002 er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'snotur, fallegur, smekklegur' og '(um f\u00f3lk) \u00fe\u00e6gilegur, notalegur, ge\u00f0felldur' og merkt ?? [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5443","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5443","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5443"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5446,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5443\/revisions\/5446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}