{"id":5447,"date":"2023-09-11T08:00:47","date_gmt":"2023-09-11T08:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5447"},"modified":"2023-09-11T21:27:14","modified_gmt":"2023-09-11T21:27:14","slug":"hrekja-leidrettingar-einhverf-born-fra-islensku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/11\/hrekja-leidrettingar-einhverf-born-fra-islensku\/","title":{"rendered":"Hrekja lei\u00f0r\u00e9ttingar einhverf b\u00f6rn fr\u00e1 \u00edslensku?"},"content":{"rendered":"<p>\u00dev\u00ed er oft haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00edslensk b\u00f6rn og unglingar \u00e1 einhverfur\u00f3fi s\u00e9u s\u00e9rlega g\u00f3\u00f0 \u00ed ensku og kj\u00f3si jafnvel frekar a\u00f0 tala ensku en \u00edslensku. \u00c1 vef ge\u00f0fr\u00e6\u00f0sluf\u00e9lagsins <em>Hugr\u00fanar<\/em> <a href=\"https:\/\/gedfraedsla.is\/einhverfa\">segir<\/a> t.d.: \u201eEinnig eru margir einhverfir \u00e1 \u00cdslandi sem kj\u00f3sa a\u00f0 tala ensku og hugsa \u00e1 ensku.\u201c \u00dea\u00f0 m\u00e6tti e.t.v. \u00e6tla a\u00f0 \u00feetta stafa\u00f0i af \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk \u00e1 einhverfur\u00f3fi v\u00e6ri betra \u00ed ensku en \u00edslensku en svo vir\u00f0ist ekki endilega vera. \u00cd <a href=\"https:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/40321\/1\/Einhverfa%20og%20Enskan.pdf\">meistarapr\u00f3fsritger\u00f0<\/a> Mar\u00edu R\u00f3sar Arngr\u00edmsd\u00f3ttur \u00ed talmeinafr\u00e6\u00f0i fr\u00e1 2021 segir: \u201eNi\u00f0urst\u00f6\u00f0urnar benda til a\u00f0 f\u00e6rni barnanna \u00ed ensku og \u00edslensku haldist nokku\u00f0 \u00ed hendur og \u00fea\u00f0 er ekkert sem bendir til a\u00f0 b\u00f6rn sem greind eru me\u00f0 einhverfu hafi almennt meiri og betri f\u00e6rni \u00ed ensku en \u00edslensku.\u201c En hvers vegna leita \u00feau \u00fe\u00e1 yfir \u00ed enskuna?<\/p>\n<p>Kannski er svari\u00f0 a\u00f0 finna \u00ed eftirfarandi athugasemd sem kona skrifa\u00f0i h\u00e9r \u00ed g\u00e6r: \u201e\u00c9g \u00e1tti spjall vi\u00f0 g\u00f3\u00f0a vinkonu m\u00edna \u00e1 d\u00f6gunum sem er ung, \u00e1 einhverfur\u00f3fi og \u00fej\u00f6ku\u00f0 af endalausum \u00edslensku lei\u00f0r\u00e9ttingum, jafnvel bl\u00e1 \u00f3kunnugs f\u00f3lks. H\u00fan k\u00fds a\u00f0 tala ensku, sem h\u00fan \u00fearf aldrei a\u00f0 \u00feola lei\u00f0r\u00e9ttingar \u00e1. H\u00fan er ekki ein um \u00feetta, margir vina hennar gera \u00fea\u00f0 sama.\u201c \u00deetta r\u00edmar vi\u00f0 k\u00f6nnun sem Karen Krist\u00edn Ralston ger\u00f0i \u00ed <a href=\"https:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/25931\/1\/MA%20ritger%c3%b0%20complete.pdf\">BA-ritger\u00f0<\/a> fr\u00e1 2016. \u00dear kemur fram a\u00f0 foreldrar barna \u00e1 einhverfur\u00f3fi nefndu m.a. eftirfarandi hugsanlega sk\u00fdringar \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00f6rn \u00feeirra ger\u00f0ust fr\u00e1hverf \u00edslensku: \u00deau v\u00e6ru oft lei\u00f0r\u00e9tt \u00feegar \u00feau t\u00f6lu\u00f0u \u00edslensku; \u00feeim fyndist \u00feau vera undirm\u00e1lsf\u00f3lk \u00feegar \u00feau t\u00f6lu\u00f0u \u00edslensku; \u00feau \u00e6ttu erfitt me\u00f0 a\u00f0 tj\u00e1 tilfinningar \u00e1 \u00edslensku.<\/p>\n<p>\u00cd \u00e1\u00f0urnefndri meistarapr\u00f3fsranns\u00f3kn Mar\u00edu R\u00f3sar Arngr\u00edmsd\u00f3ttur kom fram a\u00f0 \u201ehlutfall m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ivillna var h\u00e6rra \u00e1 \u00edslensku en ensku en g\u00e6ti \u00fea\u00f0 hreinlega veri\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 \u00edslenska er miki\u00f0 beygingarm\u00e1l sem enska er ekki\u201c. \u00dea\u00f0 er vita\u00f0 a\u00f0 fullkomnunar\u00e1r\u00e1tta er einn fylgifiskur einhverfu. \u00deess vegna er ekki \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilei\u00f0r\u00e9ttingar fari illa \u00ed f\u00f3lk \u00e1 einhverfur\u00f3fi og sl\u00edkar lei\u00f0r\u00e9ttingar eru e\u00f0li m\u00e1lsins samkv\u00e6mt miklu fremur ger\u00f0ar vi\u00f0 notkun f\u00f3lksins \u00e1 \u00edslensku en ensku. Einnig er vita\u00f0 a\u00f0 f\u00f3lk \u00e1 einhverfur\u00f3fi er oft vi\u00f0kv\u00e6mt fyrir hvers kyns \u00e1reiti fr\u00e1 umhverfinu og tekur \u00fea\u00f0 sem sagt er mj\u00f6g b\u00f3kstaflega. Hvort tveggja g\u00e6ti stu\u00f0la\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fev\u00ed finnist hvers kyns m\u00e1lfarslei\u00f0r\u00e9ttingar \u00f3\u00fe\u00e6gilegar og for\u00f0ist \u00edslensku.<\/p>\n<p>\u00c9g hef svo sem nefnt \u00e1\u00f0ur a\u00f0 hugsanlega stu\u00f0li lei\u00f0r\u00e9ttingar, umvandanir og reglufesta a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00f6rn og unglingar eigi erfitt me\u00f0 e\u00f0a veigri s\u00e9r vi\u00f0 a\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/01\/er-audveldara-ad-tala-um-tilfinningar-a-ensku-en-islensku\/\">tala um tilfinningar<\/a> s\u00ednar \u00e1 \u00edslensku og <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/03\/10\/faum-unga-folkid-til-lids-vid-islenskuna\/\">hrekist<\/a> \u00feess \u00ed sta\u00f0 yfir \u00ed ensku. \u00dea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 vont, en s\u00e9rlega sl\u00e6mt ef \u00fea\u00f0 bitnar verst \u00e1 f\u00f3lki \u00ed vi\u00f0kv\u00e6mri st\u00f6\u00f0u eins og f\u00f3lki \u00e1 einhverfur\u00f3fi. En \u00e9g tek fram a\u00f0 \u00e9g hef aldrei unni\u00f0 me\u00f0 einhverfu f\u00f3lki og hef litla pers\u00f3nulega reynslu af einhverfu og \u00feess vegna veit \u00e9g ekki hvort \u00fearna er komin meginsk\u00fdringin \u00e1 mikilli enskunotkun barna og unglinga \u00e1 einhverfur\u00f3fi. M\u00e9r fannst \u00feetta samt umhugsunarvert og \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 sko\u00f0a \u00fea\u00f0 betur. \u00dea\u00f0 m\u00e1 ekki vera \u00feannig a\u00f0 vi\u00f0 hrekjum f\u00f3lk \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt \u00ed fa\u00f0m enskunnar \u2013 n\u00f3g er n\u00fa a\u00f0dr\u00e1ttarafl hennar samt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dev\u00ed er oft haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00edslensk b\u00f6rn og unglingar \u00e1 einhverfur\u00f3fi s\u00e9u s\u00e9rlega g\u00f3\u00f0 \u00ed ensku og kj\u00f3si jafnvel frekar a\u00f0 tala ensku en \u00edslensku. \u00c1 vef ge\u00f0fr\u00e6\u00f0sluf\u00e9lagsins Hugr\u00fanar segir t.d.: \u201eEinnig eru margir einhverfir \u00e1 \u00cdslandi sem kj\u00f3sa a\u00f0 tala ensku og hugsa \u00e1 ensku.\u201c \u00dea\u00f0 m\u00e6tti e.t.v. \u00e6tla a\u00f0 \u00feetta stafa\u00f0i af [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5447","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5447","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5447"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5447\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5455,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5447\/revisions\/5455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}