{"id":5458,"date":"2023-09-13T18:34:15","date_gmt":"2023-09-13T18:34:15","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5458"},"modified":"2023-09-13T18:34:15","modified_gmt":"2023-09-13T18:34:15","slug":"ad-falast-eftir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/13\/ad-falast-eftir\/","title":{"rendered":"A\u00f0 falast eftir"},"content":{"rendered":"<p>Sambandi\u00f0 <em>falast eftir <\/em>er vel \u00feekkt \u00ed m\u00e1linu og hefur veri\u00f0 nota\u00f0 a.m.k. fr\u00e1 \u00fev\u00ed seint \u00e1 19. \u00f6ld \u2013 elstu d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um \u00fea\u00f0 eru fr\u00e1 1886. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F10449%3Ffbclid%3DIwAR3A_1BjRbh7_U5m1SU4YbpZWhMP9NfKlxajfMMuJPyouUbYWdDzOnKK5r0&amp;h=AT0zOBgYSvfgDY-15J99Jm6DfE9h5Ee0H81rzUSoSyDrFLdgVkiMr12fSj4M8OKIomrYL0g7apFMDk668BqydqpoWgEu2Hn3Tfpl0lYN_kaERF_stvPkLXf47Ww09re0xQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3cQavhTVXQDNGJRY7uYoGkTnxNT1MqPNOg7yufGGgq8SNEXibmFbLxE5SIV_8TEq_-aHgJ5wxyOfZuUoCJjHkVYMR-XyeSnrAO2V-WZ45GnOdc_HjjOzLSzHrY8AsAHmBQ9WzhAnF67nPAeO2BF0HdrwNDB12x\">sk\u00fdrt<\/a> 'bi\u00f0ja um' me\u00f0 notkunard\u00e6minu <em>hann fala\u00f0ist eftir fj\u00e1rhagsa\u00f0sto\u00f0 hj\u00e1 b\u00e6num<\/em>. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er v\u00edsa\u00f0 \u00far <em>falast eftir e-u <\/em>\u00ed <em>fala e-\u00f0<\/em>, sem er sk\u00fdrt 'bi\u00f0ja um e-\u00f0 (s\u00e9r til handa)', og \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> fr\u00e1 1920-1924 er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fblondal.arnastofnun.is%2Ffaersla%2F226599%3Ffbclid%3DIwAR2cTuVFLTd5rE1J0pAdb9Y2seZgvz6HWQY5bc6zrmIvwIKgxTNr34mQWlU&amp;h=AT1XiSbdqkAhPto-Ue10BoJ_0eNw3vSMIeWRSMa3xkhEX3hl-0LL3QNkxpGnrix2UV6bClTGHwjMGK5r5Bb622kmC7XlP4_UWtfgPJSm3tmYW2-HqALyowAPlac6Zau5MQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3cQavhTVXQDNGJRY7uYoGkTnxNT1MqPNOg7yufGGgq8SNEXibmFbLxE5SIV_8TEq_-aHgJ5wxyOfZuUoCJjHkVYMR-XyeSnrAO2V-WZ45GnOdc_HjjOzLSzHrY8AsAHmBQ9WzhAnF67nPAeO2BF0HdrwNDB12x\">sk\u00fdringin<\/a> 'sp\u00f6rge om n-t kan faas'. \u00deessar sk\u00fdringar eru \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r r\u00e9ttar en \u00f3fulln\u00e6gjandi, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed \u00feeim vir\u00f0ist alltaf gert r\u00e1\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 sem falast er eftir s\u00e9 eitthva\u00f0 \u00e1\u00fereifanlegt e\u00f0a einhver efnisleg g\u00e6\u00f0i. En svo er ekki alltaf, heldur er sambandi\u00f0 oft nota\u00f0 \u00feegar veri\u00f0 er a\u00f0 bi\u00f0ja um einhverjar a\u00f0ger\u00f0ir e\u00f0a athafnir.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um sl\u00edka notkun er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1910: \u201eSegir \u00ed s\u00f6mu grein, a\u00f0 H. \u00de. hafi falast eftir \u00fev\u00ed, a\u00f0 B.J. \u201e<strong>nota\u00f0i f\u00e6git\u00f3l hegningarlaganna til \u00feess a\u00f0 \u201egarfa\u201c go\u00f0um l\u00edkt h\u00f6rund velnefnds \u00fej\u00f3\u00f0mennis<\/strong> [...].\u201c. \u00cd <em>\u00cdsafold <\/em>1916 segir: \u201eekki hef\u00f0i hann reynst noth\u00e6fur \u00fear; hef\u00f0i helzt falast eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 mega bera inn skj\u00f6l til \u00feingmanna, me\u00f0an fundur st\u00f3\u00f0 yfir.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1929 segir: \u201e\u00ed fundarlok l\u00fdsti J\u00f3n \u00fev\u00ed yfir a\u00f0 \u00e1 Frams\u00f3kn og \u201eSj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ism\u00f6nnum\u201c v\u00e6ri enginn munur og fala\u00f0ist eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feessir flokkar sameinu\u00f0ust gegn Jafna\u00f0arm\u00f6nnum.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1933 segir: \u201eHann er \u00fear a\u00f0 falast eftir \u00fev\u00ed, a\u00f0 komast \u00ed stj\u00f3rn me\u00f0 frams\u00f3knarm\u00f6nnum.\u201c \u00deessi notkun sambandsins er vitaskuld enn mj\u00f6g algeng, eins og s\u00fa sem or\u00f0ab\u00e6kurnar l\u00fdsa.<\/p>\n<p>N\u00fdlega rakst \u00e9g \u00fe\u00f3 \u00e1 sambandi\u00f0 <em>falast eftir<\/em> nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'grennslast fyrir um'. \u00c9g f\u00f3r a\u00f0 sko\u00f0a \u00feetta n\u00e1nar og fann sl\u00e6\u00f0ing af d\u00e6mum, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>Degi <\/em>1992: \u201eHann \u00e1tti k\u00e6rustu fram \u00ed sveit og \u00fear sem \u00e9g \u00e1tti b\u00edl var hann a\u00f0 falast eftir \u00fev\u00ed hvort \u00e9g g\u00e6ti or\u00f0i\u00f0 honum a\u00f0 li\u00f0i vi\u00f0 a\u00f0 s\u00e6kja hana.\u201c Anna\u00f0 d\u00e6mi er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2000: \u201eLei\u00f0s\u00f6guma\u00f0ur h\u00f3psins \u00e1 r\u00fatunni fala\u00f0ist eftir \u00fev\u00ed hvort unnt v\u00e6ri fyrir okkur a\u00f0 flytja h\u00f3pinn me\u00f0 okkur upp \u00ed Kverkfj\u00f6ll.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2001 segir: \u201e\u00cd tilfelli Bjarka hef \u00e9g samband vi\u00f0 hann sj\u00e1lfan [\u2026] og falast eftir \u00fev\u00ed hvort hann gefi kost \u00e1 s\u00e9r \u00ed landsli\u00f0i\u00f0.\u201c \u00cd <em>V\u00edkurfr\u00e9ttum <\/em>2017 segir: \u201e\u201e\u00c9g fala\u00f0ist eftir \u00fev\u00ed hvort \u00fea\u00f0 v\u00e6ru einhver verkefni \u00feessu tengd, og \u00fe\u00e1 helst jar\u00f0varmanum.\u201c \u00d6rf\u00e1 fleiri d\u00e6mi m\u00e1 finna \u00e1 netinu.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r skiljanlegt hvernig \u00feessi notkun sambandsins kemur til. \u00cd venjulegri notkun \u00feess er \u00ed raun og veru oft spurnarmerking \u2013 ef sagt er <em>hann fala\u00f0ist eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e9g yr\u00f0i honum a\u00f0 li\u00f0i <\/em>m\u00e1 skilja \u00fea\u00f0 sem 'hann spur\u00f0i hvort \u00e9g g\u00e6ti or\u00f0i\u00f0 honum a\u00f0 li\u00f0i' og \u00fe\u00e1 er stutt yfir \u00ed a\u00f0 setningin taki \u00e1 sig form \u00f3beinnar spurningar og ver\u00f0i <em>hann fala\u00f0ist eftir \u00fev\u00ed hvort \u00e9g g\u00e6ti or\u00f0i\u00f0 honum a\u00f0 li\u00f0i<\/em>. En \u00fe\u00f3tt \u00feessi breyting \u00e1 notkun sambandsins s\u00e9 skiljanleg er ekki \u00fear me\u00f0 sagt a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 \u00e6skileg. D\u00e6min um hana vir\u00f0ast enn sem komi\u00f0 er vera mj\u00f6g f\u00e1 og ekkert sem bendir til \u00feess a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 or\u00f0in m\u00e1lvenja einhverra h\u00f3pa. \u00deess vegna hvet \u00e9g til a\u00f0 vi\u00f0 vir\u00f0um m\u00e1lhef\u00f0ina og h\u00f6ldum \u00e1fram a\u00f0 nota <em>falast eftir<\/em> eing\u00f6ngu \u00ed merkingunni 'bi\u00f0ja um'.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sambandi\u00f0 falast eftir er vel \u00feekkt \u00ed m\u00e1linu og hefur veri\u00f0 nota\u00f0 a.m.k. fr\u00e1 \u00fev\u00ed seint \u00e1 19. \u00f6ld \u2013 elstu d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um \u00fea\u00f0 eru fr\u00e1 1886. \u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'bi\u00f0ja um' me\u00f0 notkunard\u00e6minu hann fala\u00f0ist eftir fj\u00e1rhagsa\u00f0sto\u00f0 hj\u00e1 b\u00e6num. \u00cd \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k er v\u00edsa\u00f0 \u00far falast eftir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5458","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5458","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5458"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5458\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5459,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5458\/revisions\/5459"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5458"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5458"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5458"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}