{"id":5483,"date":"2023-09-19T08:00:14","date_gmt":"2023-09-19T08:00:14","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5483"},"modified":"2023-09-18T19:17:14","modified_gmt":"2023-09-18T19:17:14","slug":"gleraugnahus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/19\/gleraugnahus\/","title":{"rendered":"Gleraugnah\u00fas"},"content":{"rendered":"<p>Einu sinni var \u00e9g a\u00f0 skrifa um \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 merking samsettra or\u00f0a s\u00e9 oft gagns\u00e6, \u00ed \u00feeim skilningi a\u00f0 vi\u00f0 getum tengt einstaka li\u00f0i \u00feeirra vi\u00f0 \u00f6nnur or\u00f0 sem vi\u00f0 \u00feekkjum, \u00fe\u00e1 geta tengsl li\u00f0anna veri\u00f0 me\u00f0 \u00fdmsu m\u00f3ti og oft \u00fearf a\u00f0 l\u00e6ra s\u00e9rstaklega hvernig \u00feeim s\u00e9 h\u00e1tta\u00f0 \u00ed hverju or\u00f0i. \u00c9g <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/17\/ekki-osjaldan\/\">t\u00f3k d\u00e6mi<\/a> af or\u00f0inu <em>h\u00fas<\/em> sem \u201ebirtist t.d. \u00ed fj\u00f6lm\u00f6rgum \u00f3l\u00edkum samsetningum. \u00deannig v\u00edsar <em>timburh\u00fas<\/em> til efnis h\u00fassins, <em>einingah\u00fas <\/em>fremur til byggingara\u00f0fer\u00f0ar, <em>\u00edb\u00fa\u00f0arh\u00fas<\/em> til n\u00fdtingar, <em>fj\u00f6lb\u00fdlish\u00fas <\/em>til skipulags, <em>eldh\u00fas<\/em> og <em>\u00fevottah\u00fas<\/em> eru ekki einu sinni h\u00fas, heldur herbergi \u2013 a\u00f0 ekki s\u00e9 tala\u00f0 um <em>gleraugnah\u00fas <\/em>og <em>n\u00e1lah\u00fas<\/em>\u201c. Gu\u00f0r\u00fan Kvaran <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=435\">segir<\/a> um tv\u00f6 \u00feau s\u00ed\u00f0astnefndu: \u201eFleiri merkingar eru au\u00f0vita\u00f0 \u00ed h\u00fas eins og til d\u00e6mis 'hulstur, hylki' [\u2026].\u201c<\/p>\n<p>Elsta <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/153778\">d\u00e6mi<\/a> um <em>gleraugnah\u00fas<\/em> \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>\u00c1rnastofnunar er \u00far br\u00e9fi fr\u00e1 s\u00e9ra \u00c1rna Helgasyni \u00e1ri\u00f0 1826: \u201etil gullsmi\u00f0sins eru komin gleraugnah\u00fas conferensr. \u00ed \u00feeim tilgangi.\u201c Elsta d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>Nor\u00f0anfara <\/em>1876: \u201e\u00deeir h\u00f6f\u00f0u \u00fdmsa gripi, helzt krossa og r\u00f3\u00f0ukrossa, neft\u00f3bak og t\u00f3baksd\u00f3sir og gleraugnah\u00fas.\u201c \u00cd <em>\u00cdsafold <\/em>1891 eru augl\u00fdst \u201eGleraugnah\u00fas sjerst\u00f6k\u201c. \u00cd <em>\u00cdsafold <\/em>1892 segir: \u201eTapazt hefir \u00ed g\u00e6r \u00e1 g\u00f6tum b\u00e6jarins silfurgleraugnah\u00fas vanda\u00f0.\u201c \u00dear er or\u00f0i\u00f0 haft \u00ed eint\u00f6lu en fleirtalan vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 vera mun algengari og \u00ed flestum or\u00f0ab\u00f3kum er or\u00f0i\u00f0 gefi\u00f0 upp sem fleirt\u00f6luor\u00f0. \u00deannig er \u00e9g l\u00edka vanur \u00fev\u00ed. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er eintalan \u00fe\u00f3 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/15785\">gefin upp<\/a>, <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/37197\">sem og<\/a> \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls.<\/em><\/p>\n<p>En n\u00fdlega \u00e1tta\u00f0i \u00e9g mig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta or\u00f0, sem \u00e9g hef \u00feekkt fr\u00e1 barnsaldri og nota i\u00f0ulega enn \u00ed dag, vir\u00f0ist vera n\u00e6r horfi\u00f0 \u00far m\u00e1linu. \u00c9g komst svo a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e9g er ekki einn um a\u00f0 hafa veitt \u00feessu eftirtekt. \u00de\u00f3r\u00f0ur Helgason <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6054009?iabr=on#page\/n21\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2013: \u201eHins vegar gerist \u00fea\u00f0 stundum a\u00f0 \u00e1g\u00e6tum heitum hluta er gert a\u00f0 hverfa sakir \u00feess a\u00f0 hluturinn breytir um form. \u00d6nnur or\u00f0 setjast \u00e1 \u00fe\u00e1 \u00ed sta\u00f0inn. Gott d\u00e6mi um sl\u00edkt er hi\u00f0 fallega or\u00f0 gleraugnah\u00fas, or\u00f0 sem \u00e9g \u00f3lst upp vi\u00f0 og sakna. Gleraugnah\u00fas h\u00f6f\u00f0u eins konar dyr sem h\u00e6gt var a\u00f0 opna og loka. Skyndilega var sl\u00edkum h\u00fasum loka\u00f0 hinsta sinni en vi\u00f0 t\u00f3ku l\u00e1gk\u00farulegri or\u00f0 eins og hulstur e\u00f0a hylki sem engin reisn er yfir. Dagar gleraugnah\u00fasa voru taldir.\u201c<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 hefur svo sem aldrei veri\u00f0 mj\u00f6g algengt \u00e1 prenti. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru r\u00fam 300 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0, h\u00e1tt \u00ed helmingur \u00far n\u00f6fnum verslana. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru a\u00f0eins fimm d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld, \u00fear af \u00ferj\u00fa \u00fear sem or\u00f0i\u00f0 er beinl\u00ednis til umfj\u00f6llunar (d\u00e6min fr\u00e1 Gu\u00f0r\u00fanu Kvaran og \u00de\u00f3r\u00f0i Helgasyni sem nefnd eru h\u00e9r a\u00f0 framan). Or\u00f0i\u00f0 <em>gleraugnahulstur <\/em>er svo sem ekki algengt heldur en \u00fe\u00f3 eru 58 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> og auk \u00feess er mj\u00f6g oft bara tala\u00f0 um <em>hulstur<\/em>. Stundum \u00feykir greinilega \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 sk\u00fdra <em>gleraugnah\u00fas <\/em>me\u00f0 \u00f6\u00f0ru or\u00f0i \u00ed sviga:\u00a0\u201eGleraugun eru \u00ed gleraugnah\u00fasi (gleraugnahulstri) sem er kl\u00e6tt me\u00f0 br\u00fanu gerviefni a\u00f0 utanver\u00f0u en f\u00f3\u00f0ra\u00f0 a\u00f0 innanver\u00f0u me\u00f0 v\u00ednrau\u00f0u flaueli\u201c segir \u00ed <a href=\"https:\/\/www.sarpur.is\/Adfang.aspx?AdfangID=1400907\">l\u00fdsingu<\/a> \u00ed <em>Sarpi<\/em>.<\/p>\n<p>Ein \u00e1st\u00e6\u00f0a \u00feess a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>gleraugnah\u00fas <\/em>hefur viki\u00f0 fyrir \u00f6\u00f0rum or\u00f0um g\u00e6ti veri\u00f0 breytt h\u00f6nnun \u2013 eins og \u00de\u00f3r\u00f0ur Helgason nefnir h\u00f6f\u00f0u gleraugnah\u00fas \u00e1\u00f0ur \u201eeins konar dyr sem h\u00e6gt var a\u00f0 opna og loka\u201c en \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 er oft um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a hylki e\u00f0a hulstur sem gleraugunum er smeygt \u00ed, e\u00f0a sem er loka\u00f0 me\u00f0 rennil\u00e1s, og \u00fe\u00e1 liggur l\u00edkingin vi\u00f0 <em>h\u00fas<\/em> ekki eins beint vi\u00f0. Hugsanlega finnst m\u00e1lnotendum l\u00edka a\u00f0 <em>gleraugna<strong>h\u00fas<\/strong> <\/em>hlj\u00f3ti a\u00f0 vera bygging frekar en hulstur \u2013 \u00e1 seinni hluta s\u00ed\u00f0ustu aldar voru til verslanirnar <em>Gleraugnah\u00fasi\u00f0 <\/em>og <em>Gleraugnah\u00fas \u00d3skars<\/em> og \u00fea\u00f0 kann a\u00f0 hafa stu\u00f0la\u00f0 a\u00f0 tengslum or\u00f0sins vi\u00f0 byggingar \u00ed huga m\u00e1lnotenda. En hver sem \u00e1st\u00e6\u00f0an kann a\u00f0 vera \u00e1 \u00e9g ekki von \u00e1 a\u00f0 <em>gleraugnah\u00fas <\/em>lifni aftur vi\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Einu sinni var \u00e9g a\u00f0 skrifa um \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 merking samsettra or\u00f0a s\u00e9 oft gagns\u00e6, \u00ed \u00feeim skilningi a\u00f0 vi\u00f0 getum tengt einstaka li\u00f0i \u00feeirra vi\u00f0 \u00f6nnur or\u00f0 sem vi\u00f0 \u00feekkjum, \u00fe\u00e1 geta tengsl li\u00f0anna veri\u00f0 me\u00f0 \u00fdmsu m\u00f3ti og oft \u00fearf a\u00f0 l\u00e6ra s\u00e9rstaklega hvernig \u00feeim s\u00e9 h\u00e1tta\u00f0 \u00ed hverju or\u00f0i. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5483","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5483","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5483"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5483\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5485,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5483\/revisions\/5485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}