{"id":5566,"date":"2023-10-09T08:00:32","date_gmt":"2023-10-09T08:00:32","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5566"},"modified":"2023-10-08T20:49:56","modified_gmt":"2023-10-08T20:49:56","slug":"vist-thetta-er-svona","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/10\/09\/vist-thetta-er-svona\/","title":{"rendered":"V\u00edst \u00feetta er svona"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>v\u00edst <\/em>er hvorugkyn af l\u00fdsingaror\u00f0inu <em>v\u00eds<\/em>, en auk \u00feess atviksor\u00f0 sem hefur \u00ferj\u00e1r skyldar <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F46121%3Ffbclid%3DIwAR2b6ob0wraIWRP4GpFjBwQSHDKj-XeKCDOtUp2UH3XeeSH6Xvc7g3k1Ud8&amp;h=AT2tO_LOq-36sTDOHF6RJkaN-V94woInwNLDSVecV_PWk9OL96SQ2YFWe1uoqKM8l2B2wlStVsnqAgPcRH_oFZmryUSZwQdHOQCltpMWfxDUzJEWjzEPZrXis43nBgMUog&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT08qYrpprVg9JirFsW-hPF4L51UhY1BFC85HXFVFQYlmzagrv6Ye8cgl2f89Aw6CC5XG3HqN0CK3AaeykMCmVAwf_JUPNap59-kSZcalSflQ-R3BqPxmRJ_UcNom7z74FJgsbcyVKYe7-33Fosk38wTSNQ0sQ2T\">merkingar<\/a> samkv\u00e6mt <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>: '\u00f6ruggt' (<em>er alveg v\u00edst a\u00f0 \u00fe\u00fa komir \u00ed kv\u00f6ld?<\/em>); 'v\u00e6g sta\u00f0festing \u00e1 einhverju' (<em>\u00fea\u00f0 er v\u00edst kominn f\u00f6studagur<\/em>); og 'sagt sem andm\u00e6li, \u00f6fugt vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem annar heldur fram' (<em>h\u00fan kann ekki a\u00f0 hj\u00f3la \u2013 v\u00edst kann h\u00fan \u00fea\u00f0<\/em>). En \u00e1 seinustu \u00e1rum hefur or\u00f0i\u00f0 fengi\u00f0 n\u00fdtt hlutverk sem 'samtenging \u00ed aukasetningu, t\u00e1knar \u00e1st\u00e6\u00f0u e\u00f0a ors\u00f6k, sem lei\u00f0ir til r\u00f6klegrar aflei\u00f0ingar e\u00f0a \u00e1lyktunar'. \u00deannig <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F14474%3Ffbclid%3DIwAR3X4YQfeCXX2FMoYTKdAJhnqMzBDD-xgLwYpx6z3kRe63789Uzc6UuZUFg&amp;h=AT3d0xFU071zqFpLlA38MVcc2-aVJoYAtpFkG-asxAvbB61zXcaB8syhZJcMMbzxq2kfGwuWITsFEW7BrwBCLDllEYNnMJG1zy8rlZJe3uWTfgJwGJ2dVz3OPTd6fl3Q_g&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT08qYrpprVg9JirFsW-hPF4L51UhY1BFC85HXFVFQYlmzagrv6Ye8cgl2f89Aw6CC5XG3HqN0CK3AaeykMCmVAwf_JUPNap59-kSZcalSflQ-R3BqPxmRJ_UcNom7z74FJgsbcyVKYe7-33Fosk38wTSNQ0sQ2T\">sk\u00fdrir<\/a> <em>\u00cdslensk n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>samtenginguna <em>fyrst<\/em>, en myndin <em>v\u00edst <\/em>er einmitt oft notu\u00f0 \u00fear sem hef\u00f0bundi\u00f0 er a\u00f0 nota <em>fyrst<\/em>, t.d. <em>h\u00fan f\u00e9kk s\u00e9r blund <strong>v\u00edst<\/strong> h\u00fan var ein heima<\/em> svo a\u00f0 einu d\u00e6ma or\u00f0ab\u00f3karinnar s\u00e9 breytt.<\/p>\n<p>Samtengingin <em>fyrst <\/em>er \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li \u00fdmist notu\u00f0 me\u00f0 e\u00f0a \u00e1n <em>a\u00f0 <\/em>og svo vir\u00f0ist hafa veri\u00f0 alla t\u00ed\u00f0 \u2013 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fritmalssafn.arnastofnun.is%2Fdaemi%2F137457%3Ffbclid%3DIwAR0jIOT2RD9e2dug6Ydi3XbOXOhNc6P8WZ18l8IazqsVXsinlZ8zM90FH8M&amp;h=AT1mt6ngLGvbLHddTXcNRB-mlfYuIkcCwBF3K7Rn7yDLDZYmdQahj_iDg10KwO0OiA1Duyy5e9AqNOBmx_FVK5PwtSO7IL4vesA-uJW0lqzQlZvSujb9-96mCS2Uzmt3qA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT08qYrpprVg9JirFsW-hPF4L51UhY1BFC85HXFVFQYlmzagrv6Ye8cgl2f89Aw6CC5XG3HqN0CK3AaeykMCmVAwf_JUPNap59-kSZcalSflQ-R3BqPxmRJ_UcNom7z74FJgsbcyVKYe7-33Fosk38wTSNQ0sQ2T\">d\u00e6mi<\/a> eru um hvort tveggja \u00ed <em>Postillu <\/em>eftir Anthonius Corvinus sem Oddur Gottsk\u00e1lksson \u00fe\u00fdddi og kom \u00fat 1546: \u201eFyrst \u00feeir fl\u00fd\u00f0u fr\u00e1 honum \u00fe\u00e1 syndgu\u00f0ust \u00feeir\u201c og \u201efyrst a\u00f0 \u00feeir h\u00f6f\u00f0u \u00ed svo m\u00f6rg \u00e1r be\u00f0i\u00f0 hans tilkomu\u201c. \u00cd upptalningu samtenginga \u00ed <em>\u00cdslenzkri m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i <\/em>sinni nefnir Bj\u00f6rn Gu\u00f0finnsson a\u00f0eins <em>fyrst<\/em>, og \u00e9g hef grun um a\u00f0 stundum hafi veri\u00f0 amast vi\u00f0 <em>fyrst a\u00f0<\/em> <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Funi.hi.is%2Feirikur%2F2021%2F03%2F30%2Fsamtengingar-med-og-an-ad%2F%3Ffbclid%3DIwAR2f0b3X2eNehMxPbXXDffZQu5jQg-EOEM9D745caiQfbk6q9YkZgFbiPS0&amp;h=AT1mugjckByYgBMpLZIaavs3d8WEJadAWs8Q_A6g_OVz0FbK82kIW5Y-YACJ2mhPlFLDSYWxQR7yQspNWnypNjsFceQTcmOu6-4H8e_cGI_ISUT_UfeNRoFaJ2VGdhSVPw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT08qYrpprVg9JirFsW-hPF4L51UhY1BFC85HXFVFQYlmzagrv6Ye8cgl2f89Aw6CC5XG3HqN0CK3AaeykMCmVAwf_JUPNap59-kSZcalSflQ-R3BqPxmRJ_UcNom7z74FJgsbcyVKYe7-33Fosk38wTSNQ0sQ2T\">ekki s\u00ed\u00f0ur en<\/a> <em>sem a\u00f0<\/em>, <em>ef a\u00f0<\/em>, <em>hvort a\u00f0<\/em> og <em>\u00feegar a\u00f0<\/em>, \u00fe\u00f3tt \u00e9g finni ekki d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i. En sama m\u00e1li gegnir \u00feegar <em>v\u00edst <\/em>er nota\u00f0 \u00ed sta\u00f0 <em>fyrst <\/em>\u2013 \u00fe\u00e1 fylgir \u00fdmist <em>a\u00f0 <\/em>e\u00f0a ekki. \u00deannig er b\u00e6\u00f0i sagt <em>h\u00fan f\u00e9kk s\u00e9r blund <strong>v\u00edst<\/strong> h\u00fan var ein heima<\/em> og <em>h\u00fan f\u00e9kk s\u00e9r blund <strong>v\u00edst a\u00f0<\/strong> h\u00fan var ein heima<\/em>.<\/p>\n<p>\u00deessi notkun <em>v\u00edst <\/em>er a.m.k. h\u00e1tt \u00ed \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1ra g\u00f6mul. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um hana er \u00ed <em>Eyjafr\u00e9ttum <\/em>1996: \u201eOg v\u00edst \u00e9g er n\u00fa b\u00fainn a\u00f0 stinga ni\u00f0ur penna, \u00fe\u00e1 er h\u00e9r ein opinber fyrirspum til b\u00e6jaryfirvalda \u00ed Vestmannaeyjum.\u201c \u00cd <em>Munin <\/em>2001 segir: \u201eEn v\u00edst \u00fe\u00fa ert enn a\u00f0 lesa \u00fe\u00e1 get \u00e9g svo sem sagt \u00fe\u00e9r, e\u00f0a \u00ed raun skrifa\u00f0 \u00fe\u00e9r fr\u00e1 hugmyndinni minni.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2003 segir: \u201eOg v\u00edst \u00e9g var byrja\u00f0ur a\u00f0 haltra, \u00fev\u00ed \u00fe\u00e1 ekki a\u00f0 h\u00f3sta l\u00edka eins og berklaveikt sk\u00e1ld.\u201c \u00c1 <em>V\u00edsi <\/em>2006 segir: \u201eV\u00edst a\u00f0 \u00fea\u00f0 er veri\u00f0 a\u00f0 endurskapa fornan galdur er \u00fea\u00f0 kannski hugmynd a\u00f0 pr\u00f3fa spila \u00feessa pl\u00f6tu aftur \u00e1 bak.\u201c D\u00e6mi \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum eru vissulega ekki \u00fdkja m\u00f6rg en eitt s\u00e1st \u00fe\u00f3 \u00ed <em>mbl.is<\/em> \u00ed g\u00e6r: \u201eSem er svo sem ekki fjarr\u00e6nt v\u00edst \u00e9g drekk ekki \u00e1fengi yfir h\u00f6fu\u00f0 hvort e\u00f0 er.\u201c<\/p>\n<p>\u00deessa breytingu m\u00e1 n\u00e6r \u00f6rugglega rekja til hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegs misskilnings \u2013 frambur\u00f0armunur <em>fyrst <\/em>og <em>v\u00edst<\/em> \u00ed e\u00f0lilegu tali er oft s\u00e1ral\u00edtill. Hlj\u00f3\u00f0in <em>f<\/em> og <em>v <\/em>eru nau\u00f0al\u00edk, b\u00e6\u00f0i tannvaram\u00e6lt \u00f6nghlj\u00f3\u00f0 \u2013 eini munurinn er s\u00e1 a\u00f0 <em>f<\/em> er \u00f3radda\u00f0 en <em>v <\/em>radda\u00f0 en s\u00e1 munur er ekki \u00e1berandi \u00ed \u00e1hersluleysi. Munur \u00e1 stuttu s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0unum <em>i<\/em> \u00ed <em>fyrst<\/em> og <em>\u00ed <\/em>\u00ed <em>v\u00edst<\/em> er l\u00edka mj\u00f6g l\u00edtill \u00ed \u00e1hersluleysi og \u00e1 undan <em>st <\/em>fellur <em>r <\/em>oft brott a\u00f0 miklu e\u00f0a \u00f6llu leyti. \u00cd ritm\u00e1li er munurinn hins vegar auglj\u00f3s og \u00fea\u00f0 er vel hugsanlegt a\u00f0 \u00feessi breyting s\u00e9 margra \u00e1ratuga g\u00f6mul \u00ed talm\u00e1linu \u00fe\u00f3tt h\u00fan hafi fyrst or\u00f0i\u00f0 \u00e1berandi me\u00f0 tilkomu netsins og samf\u00e9lagsmi\u00f0la kringum aldam\u00f3t \u00feegar \u00f3yfirlesinn texti fr\u00e1 venjulegu f\u00f3lki sem aldrei haf\u00f0i birt neitt \u00e1 prenti f\u00f3r a\u00f0 koma fyrir almenningssj\u00f3nir.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er a.m.k. lj\u00f3st a\u00f0 \u00feessi m\u00e1lnotkun s\u00e1st oft \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum fr\u00e1 upphafi \u00feeirra og var \u00fear oft til umr\u00e6\u00f0u. \u00c1ri\u00f0 2002 birtist innleggi\u00f0 \u201eV\u00edst a\u00f0 Gu\u00f0 er ekki til hvernig var\u00f0 f\u00f3lki\u00f0 \u00fe\u00e1 til??\u201c \u00e1 <em>Hugi.is<\/em> og vi\u00f0 \u00fea\u00f0 var skrifu\u00f0 athugasemdin: \u201eHefur v\u00e6ntanlega \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 segja \"Fyrst a\u00f0 Gu\u00f0 er ekki til hvernig var\u00f0 f\u00f3lki\u00f0 \u00fe\u00e1 til??\" fer agalega \u00ed taugarnar \u00e1 m\u00e9r a\u00f0 sj\u00e1 f\u00f3lk skrifa \"v\u00edst a\u00f0\" \u00ed sta\u00f0in fyrir \"fyrst a\u00f0\".\u201c \u00c1 <em>Hugi.is<\/em>, <em>Bland.is<\/em>, <em>M\u00e1lefnin.com<\/em> og <em>Twitter<\/em> m\u00e1 finna hundru\u00f0 athugasemda fr\u00e1 undanf\u00f6rnum 20 \u00e1rum vi\u00f0 \u00feessa m\u00e1lnotkun. H\u00fan hefur l\u00edka veri\u00f0 gagnr\u00fdnd \u00ed m\u00e1lfars\u00fe\u00e1ttum fj\u00f6lmi\u00f0la \u2013 \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2016 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F6764007%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR2b6ob0wraIWRP4GpFjBwQSHDKj-XeKCDOtUp2UH3XeeSH6Xvc7g3k1Ud8%23page%2Fn25%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT3Ah8BnXMeqmjYCGCUHaNfJRIfqp4sRNUMXZZSazUmk4OYqPuGwkSRzKjaU8DpgwCwjePBLYAccV827_ITjy0lR1LuvnZAYSh0CgwOuuLUStCwOsxs_txa0VbOcbdOlNw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT08qYrpprVg9JirFsW-hPF4L51UhY1BFC85HXFVFQYlmzagrv6Ye8cgl2f89Aw6CC5XG3HqN0CK3AaeykMCmVAwf_JUPNap59-kSZcalSflQ-R3BqPxmRJ_UcNom7z74FJgsbcyVKYe7-33Fosk38wTSNQ0sQ2T\">sag\u00f0i<\/a> Eva S. \u00d3lafsd\u00f3ttir: \u201eEnn ein hvimlei\u00f0 villa sem heyrist oft er \u00feegar f\u00f3lk notar atviksor\u00f0i\u00f0 \u201ev\u00edst\u201c \u00ed sta\u00f0 samtengingarinnar \u201efyrst\u201c.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 m\u00e1 vissulega hafa uppi \u00fe\u00e1 m\u00f3tb\u00e1ru gegn \u00feessari n\u00fdju notkun <em>v\u00edst <\/em>sem samtengingar a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 atviksor\u00f0 (og hvorugkyn l\u00fdsingaror\u00f0s) og merki allt anna\u00f0. En n\u00e1kv\u00e6mlega sama m\u00e1 segja um <em>fyrst<\/em>. \u00dea\u00f0 er l\u00edka atviksor\u00f0 (og hvorugkyn t\u00f6luor\u00f0s) sem <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F14473%3Ffbclid%3DIwAR16TJgpaofM94KtfkQZus-1Ff6MDjbnjD7vR69uOVlbBRUUllpj2nw6at8&amp;h=AT08pb1vr8PlmldaDaStjHvSAEfjMe0bmM9rogwv6oO1mH8CST6iTVV-Un_oloy1kC9W1SrPGbyMWcZwtr5kJ-U_jjYXCJnb3a1o5sveEVJqnhFhqJrW7xezOVkclrZt0Q&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT08qYrpprVg9JirFsW-hPF4L51UhY1BFC85HXFVFQYlmzagrv6Ye8cgl2f89Aw6CC5XG3HqN0CK3AaeykMCmVAwf_JUPNap59-kSZcalSflQ-R3BqPxmRJ_UcNom7z74FJgsbcyVKYe7-33Fosk38wTSNQ0sQ2T\">merkir<\/a> allt anna\u00f0 en samtengingin, og notkun <em>fyrst<\/em> sem samtengingar er n\u00fdjung l\u00edka \u2013 vissulega nokkurra alda g\u00f6mul en <a href=\"https:\/\/eirikur.hi.is\/samt.pdf?fbclid=IwAR191TaRQgz0LOAa5lN1CKuT-TcCXtAYcVfnZADeKeMbKk3r7lWMm2GZL74\">kemur ekki fyrir<\/a> \u00ed fornu m\u00e1li. \u00dea\u00f0 m\u00e1 alveg halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 ekki s\u00e9 \u00f3e\u00f0lilegra \u2013 e\u00f0a meiri m\u00e1lspj\u00f6ll \u2013 a\u00f0 gera <em>v\u00edst<\/em> a\u00f0 samtengingu en \u00fea\u00f0 var \u00e1 s\u00ednum t\u00edma a\u00f0 gera <em>fyrst <\/em>a\u00f0 samtengingu. Au\u00f0vita\u00f0 er e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00feessi n\u00fdjung falli ekki \u00ed krami\u00f0 hj\u00e1 f\u00f3lki sem ekki er ali\u00f0 upp vi\u00f0 hana en m\u00e9r finnst \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 ergja sig s\u00e9rstaklega yfir henni e\u00f0a berjast harkalega gegn henni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 v\u00edst er hvorugkyn af l\u00fdsingaror\u00f0inu v\u00eds, en auk \u00feess atviksor\u00f0 sem hefur \u00ferj\u00e1r skyldar merkingar samkv\u00e6mt \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k: '\u00f6ruggt' (er alveg v\u00edst a\u00f0 \u00fe\u00fa komir \u00ed kv\u00f6ld?); 'v\u00e6g sta\u00f0festing \u00e1 einhverju' (\u00fea\u00f0 er v\u00edst kominn f\u00f6studagur); og 'sagt sem andm\u00e6li, \u00f6fugt vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem annar heldur fram' (h\u00fan kann ekki a\u00f0 hj\u00f3la \u2013 v\u00edst [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5566","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5566","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5566"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5566\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5567,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5566\/revisions\/5567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5566"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5566"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5566"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}