{"id":5573,"date":"2023-10-11T08:00:24","date_gmt":"2023-10-11T08:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5573"},"modified":"2023-10-10T16:32:39","modified_gmt":"2023-10-10T16:32:39","slug":"ekkert-sma-fjolhaeft-ord","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/10\/11\/ekkert-sma-fjolhaeft-ord\/","title":{"rendered":"Ekkert sm\u00e1 fj\u00f6lh\u00e6ft or\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>Fj\u00f6ldi \u00edslenskra or\u00f0a hefur forli\u00f0inn <em>sm\u00e1-<\/em>, stofn l\u00fdsingaror\u00f0sins <em>sm\u00e1r<\/em>. \u00dear m\u00e1 nefna <em>sm\u00e1b\u00e1tur<\/em>, <em>sm\u00e1b\u00e6r<\/em>, <em>sm\u00e1krimmi<\/em>, <em>sm\u00e1l\u00e1n<\/em>, <em>sm\u00e1munir<\/em>, <em>sm\u00e1saga<\/em>, <em>sm\u00e1sj\u00e1<\/em>, <em>sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0<\/em> og fj\u00f6lm\u00f6rg \u00f6nnur. En \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li kemur <em>sm\u00e1<\/em> l\u00edka mj\u00f6g oft fyrir sem sj\u00e1lfst\u00e6tt or\u00f0. \u00cd <em>Slanguror\u00f0ab\u00f3kinni <\/em>fr\u00e1 1982 er \u00fea\u00f0 gefi\u00f0 upp sem atviksor\u00f0 \u00ed merkingunni 'sm\u00e1vegis, a\u00f0eins' me\u00f0 d\u00e6munum <em>\u00e6 l\u00e6kka\u00f0u sm\u00e1 \u00ed f\u00f3ninum <\/em>og <em>m\u00e1 \u00e9g stela m\u00e9r sm\u00e1?<\/em> \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> er \u00fea\u00f0 einnig gefi\u00f0 upp sem atviksor\u00f0 og sagt \u00f3formlegt en \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 sagt geta veri\u00f0 b\u00e6\u00f0i atviksor\u00f0 og l\u00fdsingaror\u00f0. L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0, sem ekki er nefnt a\u00f0 s\u00e9 \u00f3formlegt, er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F37866%3Ffbclid%3DIwAR3AqYpa9L0lUMeZG2yaFR0NaevL0TWX9lixZGwxE2rHgyKpjkTjaLEp2dQ&amp;h=AT08rgogVeSdNWcBrVhvX0-CrHAjoqFeeGgs4fQrG7nText9mkheXSVBq9ay7bYchYCcX0HoqDvBs8GwlgX5e3eNy4zqiCTl4g4pOZGkaaH596nIp1Ck7NC1XOIAdx-2iw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0dcybIGwLU_wpnUGRDUcIYuo50n9WD92qMsNY4OoLh2264MT7B-VJaf3fmbXeDJz799OQ1tMUbwmdiqr1m1VkUHtpzLKxFtWSdx0ssNh_6E_4qdsJUu7qmce4YG4jnFDOeIZ40kMp7qnmUH0LTs2rJLzoWzDYC\">sk\u00fdrt<\/a> 'd\u00e1l\u00edtill, svol\u00edtill' me\u00f0 d\u00e6munum <em>getur\u00f0u gefi\u00f0 m\u00e9r sm\u00e1 eplasafa? <\/em>og <em>hann gat gert vi\u00f0 b\u00edlinn me\u00f0 sm\u00e1 a\u00f0sto\u00f0<\/em>.<\/p>\n<p>V\u00e6ntanlega er <em>sm\u00e1<\/em> upphaflega stytting <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F37931%3Ffbclid%3DIwAR3zEuiVFGMGJ7PozvwA7G15SRQ74hFnWu83J1Ff4WHzJPSsLnvXVln_r60&amp;h=AT3h58Gf90B0rQLG4YPkKmnYZN2YBwEsTLRaQOMVmwKXxLxkTCsnpxoJ-_fFY8RPEoM6y-VOY7dYoljtW_Q3Jenf40YlEIhN4vM7dkn6R1K9i3yuzW1mGUniEN-UH3_hpA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0dcybIGwLU_wpnUGRDUcIYuo50n9WD92qMsNY4OoLh2264MT7B-VJaf3fmbXeDJz799OQ1tMUbwmdiqr1m1VkUHtpzLKxFtWSdx0ssNh_6E_4qdsJUu7qmce4YG4jnFDOeIZ40kMp7qnmUH0LTs2rJLzoWzDYC\">\u00far<\/a> <em>sm\u00e1vegis<\/em> sem er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fritmalssafn.arnastofnun.is%2Fdaemi%2F439911%3Ffbclid%3DIwAR2Epj2zAxsbUV3V2N98WKqmtSfjssVR1rJFAs7qP_qteLEqTbzPtYiKiuc&amp;h=AT0PximcNMbHsQzN5dWuZkMWYmjQlq5yKdvCgxQpYMKWyzIIQjQYFHg6BGs3Vs1kuO6krIWP3_mdoy1NkEY_n4D0KXs0mae3EBmeGa49Cziweruu9z-3gTOhkjsU0yWS3w&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0dcybIGwLU_wpnUGRDUcIYuo50n9WD92qMsNY4OoLh2264MT7B-VJaf3fmbXeDJz799OQ1tMUbwmdiqr1m1VkUHtpzLKxFtWSdx0ssNh_6E_4qdsJUu7qmce4YG4jnFDOeIZ40kMp7qnmUH0LTs2rJLzoWzDYC\">gamalt or\u00f0<\/a>. \u00cd d\u00e6munum h\u00e9r a\u00f0 framan er h\u00e6gt a\u00f0 setja <em>sm\u00e1vegis <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>sm\u00e1<\/em> en \u00fea\u00f0 er alls ekki alltaf h\u00e6gt sem s\u00fdnir a\u00f0 a\u00f0 tengsl <em>sm\u00e1 <\/em>vi\u00f0 upprunann hafa dofna\u00f0 og or\u00f0i\u00f0 er fari\u00f0 a\u00f0 lifa sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0u l\u00edfi \u00ed \u00fdmsum merkingum. \u00dea\u00f0 v\u00edsar oft til t\u00edmalengdar, t.d. \u00ed \u201e\u00dea\u00f0 lei\u00f0 sm\u00e1 t\u00edmi me\u00f0an vi\u00f0 vorum a\u00f0 b\u00ed\u00f0a eftir honum \u00fat\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1996. \u00dearna er varla h\u00e6gt a\u00f0 segja *<em>sm\u00e1vegis t\u00edmi<\/em>. \u00dea\u00f0 breytir l\u00edka merkingu a\u00f0 setja <em>sm\u00e1vegis <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>sm\u00e1 <\/em>\u00feegar \u00fea\u00f0 merkir 'sm\u00e1tt og sm\u00e1tt', eins og \u00ed \u201eS\u00ed\u00f0ar j\u00f6r\u00f0in mynda\u00f0ist hefir fari\u00f0 sm\u00e1 hl\u00fdnandi \u00fear\u201c \u00ed <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1958. En svo er <em>sm\u00e1<\/em> l\u00edka mj\u00f6g algengt \u00ed sambandinu <em>eftir sm\u00e1<\/em> \u00fear sem \u00fea\u00f0 er stytting \u00e1 <em>sm\u00e1 stund <\/em>og er \u00fev\u00ed \u00ed raun nafnor\u00f0.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um <em>sm\u00e1 <\/em>sem sj\u00e1lfst\u00e6tt or\u00f0 er \u00ed <em>Akureyrarp\u00f3stinum <\/em>1886 \u00fear sem segir: \u201eEn \u00feegar um alvarlegt efni er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, m\u00e1 enginn sm\u00e1 \u00e1greiningur valda flokkadr\u00e1ttum.\u201c Lengi framan af vir\u00f0ist <em>sm\u00e1 <\/em>hafa veri\u00f0 algengast me\u00f0 neitun, b\u00e6\u00f0i sem atviksor\u00f0 og l\u00fdsingaror\u00f0, og \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er atviksor\u00f0smerkingin eing\u00f6ngu tilgreind \u00ed sambandinu <em>ekkert sm\u00e1<\/em> sem er sagt \u00f3formlegt og sk\u00fdrt 'ekki l\u00edti\u00f0' (raunar v\u00e6ri 'mj\u00f6g' e\u00f0lilegri sk\u00fdring) me\u00f0 notkunard\u00e6minu <em>h\u00fasi\u00f0 \u00feeirra er ekkert sm\u00e1 gl\u00e6silegt<\/em>. En <em>ekkert<\/em>\/<em>engin<\/em>\/<em>enginn sm\u00e1 <\/em>getur l\u00edka sta\u00f0i\u00f0 sem l\u00fdsingaror\u00f0, \u00ed merkingunni 'mj\u00f6g st\u00f3r'. Sambandi\u00f0 <em>ekkert sm\u00e1 <\/em>er enn mj\u00f6g algengt, en <em>sm\u00e1 <\/em>er l\u00edka mj\u00f6g oft nota\u00f0 \u00e1n \u00feess a\u00f0 neitun fylgi, einkum \u00e1 seinni \u00e1rum.<\/p>\n<p>\u00cd \u00fdmsum d\u00e6mum \u00fear sem <em>sm\u00e1 <\/em>stendur \u00e1 undan l\u00fdsingaror\u00f0i e\u00f0a nafnor\u00f0i er vissulega ekki h\u00e6gt a\u00f0 \u00fatiloka a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00ed raun fyrri hluti samsetts or\u00f0s frekar en sj\u00e1lfst\u00e6tt or\u00f0 \u00fe\u00f3tt or\u00f0abil s\u00e9 \u00e1 milli \u00ed prentuninni, en e\u00f0lileg \u00e1hersla m\u00e6lir gegn \u00fev\u00ed. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 b\u00e6tist a\u00f0 <em>sm\u00e1 <\/em>er oft nota\u00f0 me\u00f0 or\u00f0um sem t\u00e1kna st\u00e6r\u00f0 og \u00fev\u00ed f\u00e6list anna\u00f0hvort tv\u00edtekning e\u00f0a m\u00f3ts\u00f6gn \u00ed or\u00f0inu ef um samsetningu v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>2018 segir: \u201eVi\u00f0 vorum me\u00f0 eitt fall, sm\u00e1 l\u00edtil mist\u00f6k.\u201c \u00c1 <em>mbl.is <\/em>2020 segir: \u201ebumban \u00e1 m\u00e9r var sm\u00e1 st\u00f3r.\u201c \u00c1 <em>Hugi.is <\/em>2008 segir: \u201e\u00deetta var samt enginn sm\u00e1 risi ef \u00e9g man r\u00e9tt.\u201c Erfitt er a\u00f0 hugsa s\u00e9r *<em>sm\u00e1l\u00edtill <\/em>og *<em>sm\u00e1st\u00f3r<\/em> sem l\u00fdsingaror\u00f0 e\u00f0a *<em>sm\u00e1risi <\/em>sem nafnor\u00f0. \u00cd d\u00e6munum <em>sm\u00e1 l\u00edtil <\/em>og <em>sm\u00e1 st\u00f3r <\/em>er l\u00edka erfitt e\u00f0a \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 setja <em>sm\u00e1vegis<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>sm\u00e1<\/em>.<\/p>\n<p>\u00c1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum hefur <em>sm\u00e1 <\/em>or\u00f0i\u00f0 g\u00edfurlega algengt \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru um 560 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um \u00fea\u00f0. Megni\u00f0 af \u00feeim er af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum en \u00fe\u00f3 eru um 100 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi \u00far \u00f6\u00f0rum textum \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e1 l\u00edka traustan sess \u00ed formlegra m\u00e1lsni\u00f0i. Vissulega er talsvert af \u00feessum d\u00e6mum um l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>sm\u00e1r<\/em> en \u00fea\u00f0 er mikill minnihluti. Notkun or\u00f0sins er mj\u00f6g fj\u00f6lbreytt \u2013 fyrir utan a\u00f0 standa me\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0um og nafnor\u00f0um stendur \u00fea\u00f0 oft me\u00f0 atviksor\u00f0um, <em>ekkert sm\u00e1 vel<\/em>, og \u00ed lok seg\u00f0ar: \u201eTrylltur s\u00fakkula\u00f0ib\u00fa\u00f0ingu sem f\u00e6r \u00feig til a\u00f0 sk\u00e6la sm\u00e1\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2021, \u201ej\u00fa fyrirgef\u00f0u \u00e9g var kannski a\u00f0 rugla sm\u00e1\u201c segir \u00e1 <em>Bland.is<\/em>2004, \u201ebr\u00e6\u00f0i\u00f0 smj\u00f6r \u00ed potti og k\u00e6li\u00f0 sm\u00e1\u201c segir \u00e1 <em>Bland.is <\/em>2010. \u00ddmis fleiri afbrig\u00f0i m\u00e6tti nefna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fj\u00f6ldi \u00edslenskra or\u00f0a hefur forli\u00f0inn sm\u00e1-, stofn l\u00fdsingaror\u00f0sins sm\u00e1r. \u00dear m\u00e1 nefna sm\u00e1b\u00e1tur, sm\u00e1b\u00e6r, sm\u00e1krimmi, sm\u00e1l\u00e1n, sm\u00e1munir, sm\u00e1saga, sm\u00e1sj\u00e1, sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0 og fj\u00f6lm\u00f6rg \u00f6nnur. En \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li kemur sm\u00e1 l\u00edka mj\u00f6g oft fyrir sem sj\u00e1lfst\u00e6tt or\u00f0. \u00cd Slanguror\u00f0ab\u00f3kinni fr\u00e1 1982 er \u00fea\u00f0 gefi\u00f0 upp sem atviksor\u00f0 \u00ed merkingunni 'sm\u00e1vegis, a\u00f0eins' me\u00f0 d\u00e6munum \u00e6 l\u00e6kka\u00f0u sm\u00e1 \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5573","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5573","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5573"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5573\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5577,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5573\/revisions\/5577"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5573"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5573"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5573"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}