{"id":5589,"date":"2023-10-15T16:21:26","date_gmt":"2023-10-15T16:21:26","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5589"},"modified":"2023-10-15T16:21:26","modified_gmt":"2023-10-15T16:21:26","slug":"ordlausir-unglingar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/10\/15\/ordlausir-unglingar\/","title":{"rendered":"Or\u00f0lausir unglingar?"},"content":{"rendered":"<p>Undanfarna daga hefur talsvert veri\u00f0 fjalla\u00f0 um vi\u00f0tal vi\u00f0 \u00deorgr\u00edm \u00der\u00e1insson rith\u00f6fund \u00e1 <em>Bylgjunni <\/em>\u00e1 fimmtudaginn var. \u00deorgr\u00edmur hefur veri\u00f0 g\u00edfurlega \u00f6tull vi\u00f0 a\u00f0 fara \u00ed grunnsk\u00f3la og r\u00e6\u00f0a vi\u00f0 nemendur og \u00e1 skili\u00f0 miki\u00f0 hr\u00f3s fyrir \u00fea\u00f0. Hann tala\u00f0i miki\u00f0 um s\u00edmanotkun og mikilv\u00e6gi \u00feess a\u00f0 banna fars\u00edma \u00ed sk\u00f3lum. \u00c9g \u00e6tla ekki a\u00f0 hafa sko\u00f0un \u00e1 \u00fev\u00ed \u2013 a\u00f0eins r\u00e6\u00f0a um \u00fea\u00f0 sem hann <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20232474299d\/thor-grimur-thrains-brotnadi-saman-vid-erum-ad-missa-bornin-okkar-?fbclid=IwAR113bsYmBGJZtjLyxB0j8Q5KqD_5KAxKwnVZVXytg_7uCbEk1HzsWY5BUw\">sag\u00f0i<\/a> um samtal sitt vi\u00f0 fj\u00f3ra 15 \u00e1ra str\u00e1ka \u00ed Hafnarfir\u00f0i. \u201e\u00c9g spur\u00f0i str\u00e1kana: \u201eStr\u00e1kar, hva\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir \u201eor\u00f0afor\u00f0i\u201c? Ekki gl\u00e6tu. Hva\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir \u201ehvoru tveggja\u201c? Ekki hugmynd. \u00dej\u00e1lfari sag\u00f0i vi\u00f0 mig \u00ed g\u00e6r: \u201e\u00c9g ba\u00f0 um meiri g\u00e6\u00f0i \u00e1 \u00e6fingu. Leikmenn spur\u00f0u: \u201eHva\u00f0 meinar\u00f0u g\u00e6\u00f0i?\u201c [...] Afgangur? Hva\u00f0 meinar\u00f0u afgangur? Ertu a\u00f0 tala um change-i\u00f0?\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er au\u00f0velt fyrir okkur fullor\u00f0na f\u00f3lki\u00f0 a\u00f0 hneykslast \u00e1 \u00feessu enda s\u00fdnist m\u00e9r enginn skortur \u00e1 \u00fev\u00ed. D\u00e6mis\u00f6gur af \u00feessu tagi geta vissulega veri\u00f0 stu\u00f0andi en hafa l\u00edti\u00f0 almennt gildi \u2013 ekki er h\u00e6gt a\u00f0 alh\u00e6fa neitt um or\u00f0afor\u00f0a unglinga \u00fat fr\u00e1 \u00feeim. En spyrjum okkur samt: Af hverju \u00e6ttu 15 \u00e1ra unglingar a\u00f0 kunna or\u00f0 eins og <em>or\u00f0afor\u00f0i<\/em>, <em>hvoru tveggja<\/em>, <em>g\u00e6\u00f0i<\/em> og <em>afgangur<\/em>? E\u00f0a r\u00e9ttara sagt: Hvernig hef\u00f0u \u00feau \u00e1tt a\u00f0 l\u00e6ra \u00feessi or\u00f0? Koma \u00feau fyrir \u00ed venjulegu m\u00e1lumhverfi \u00feeirra e\u00f0a \u00ed \u00fev\u00ed sem \u00feau lesa e\u00f0a horfa \u00e1? Og vi\u00f0 \u00feetta m\u00e1 b\u00e6ta: \u00deurfa \u00feau eitthva\u00f0 \u00e1 \u00feessum or\u00f0um a\u00f0 halda \u00ed \u00fev\u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi sem \u00feau eru a\u00f0 alast upp \u00ed? Er ekki miklu skynsamlegra og gagnlegra fyrir \u00feau a\u00f0 leggja \u00e1herslu \u00e1 or\u00f0 sem n\u00fdtast og \u00fe\u00f6rf er \u00e1 \u00ed samt\u00edmanum?<\/p>\n<p>\u00c1hyggjur af minnkandi or\u00f0afor\u00f0a barna og unglinga eru ekki n\u00fdjar. \u00cd <em>Menntam\u00e1lum <\/em>1942 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F4553414%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR3ArtEL8Stu6pIRXX1h8KvsXLZ3iNg5FWy38Rw56y34SZLVZCJfMbEO2n0%23page%2Fn31%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT0hygiRwHN82Cqnz6vlwZ1qrGivT3uX6LXCCUCtVPrPB6hQXKIbdkaipMk5ZEHS6xx9sQpk9bvg60IovuyU-LGLGNqkBphT_FRDkOS8uXokcRnko2taxx3cmEIvb_vOUw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3CKuF16lIPlBtPldN6nVWbPcjbeShxCp15pJGxIRP6wAUvKXtXdrt8vpOTM9oxBYa8mjMUm2y7K7GW44f6vquG2JZab2xFhEoaLC0BOCNe0O_bU4fW5wMA7cdnlXOAOEJhwrV4D6EkhzLX830Py0eddInXs6I0pGv8vr030FLphVfe5c8XXQStqe9lzihlbMKJnAFcl446mr6V\">fjallar<\/a> Stef\u00e1n J\u00f3nsson um \u201e\u00fe\u00e6r breytingar, sem \u00e9g tel mig hafa or\u00f0i\u00f0 varan vi\u00f0 \u00e1 m\u00e1lfari barna \u00e1 li\u00f0num 20 \u00e1rum, og sem a\u00f0 m\u00ednum d\u00f3mi bo\u00f0a alvarlega h\u00e6ttu. \u00deessi h\u00e6tta [\u2026] er vaxandi \u00fatbrei\u00f0sla \u00fe\u00e1gufallsvitleysunnar og minnkandi or\u00f0afor\u00f0i barna og unglinga \u00e1 sk\u00f3laaldri.\u201c \u00cd \u00e1lyktun kennara \u00e1 Mi\u00f0-Vesturlandi 1954 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F4555804%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR2VjVpA55XlY-z8zBNbVaZ3JnrQbxj7uvMK5RqxHnCkpZFUqd9wk2nnyAU%23page%2Fn133%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT2Xgydl9wprvywStvxpf7lwDKxC73a699o3uMgcpCL3rc51XKh4_WU8AeoYk39vee3ASjUkqenLFqRBTurERuhkRfsvLoXXNczK8DBoIX9ZzJqlMnBBmmbPunNgEJJzuQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3CKuF16lIPlBtPldN6nVWbPcjbeShxCp15pJGxIRP6wAUvKXtXdrt8vpOTM9oxBYa8mjMUm2y7K7GW44f6vquG2JZab2xFhEoaLC0BOCNe0O_bU4fW5wMA7cdnlXOAOEJhwrV4D6EkhzLX830Py0eddInXs6I0pGv8vr030FLphVfe5c8XXQStqe9lzihlbMKJnAFcl446mr6V\">segir<\/a>: \u201eFundurinn l\u00edtur svo \u00e1, a\u00f0 minnkandi or\u00f0afor\u00f0i barna s\u00e9 alvarleg h\u00e6tta fyrir \u00edslenzkt m\u00e1l og menningu.\u201c \u00cd \u00e1lyktun Kennaraf\u00e9lags Eyjafjar\u00f0ar 1959 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1324204%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR2eJn6Qg9EKxrtM2d7vujt5vHvkFG5i-PKAWtZYMY0p3vuLpfPLQjQsyvs%23page%2Fn7%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT2abgR8mXiRBpsPe7-HJKb5HakMYxnElPRKoDwJBI4LnN9ktoqje2BgoEymkEpjzBn3ZcCqdypK5DBrcDikd-Dl-lQras-p_nxFqFVOUEw5jvkMZuWC9oEolMgkrhkGOg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3CKuF16lIPlBtPldN6nVWbPcjbeShxCp15pJGxIRP6wAUvKXtXdrt8vpOTM9oxBYa8mjMUm2y7K7GW44f6vquG2JZab2xFhEoaLC0BOCNe0O_bU4fW5wMA7cdnlXOAOEJhwrV4D6EkhzLX830Py0eddInXs6I0pGv8vr030FLphVfe5c8XXQStqe9lzihlbMKJnAFcl446mr6V\">segir<\/a>: \u201eM\u00f6rg r\u00f6k hn\u00edga a\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00edslenzk tunga eigi n\u00fa \u00ed v\u00f6k a\u00f0 verjast, b\u00e6\u00f0i vegna \u00e1hrifa fr\u00e1 erlendu m\u00e1li, enskunni, og minnkandi or\u00f0afor\u00f0a barna og st\u00edllausri fr\u00e1s\u00f6gn.\u201c<\/p>\n<p>Fj\u00f6lda annarra samb\u00e6rilegra d\u00e6ma m\u00e6tti t\u00edna til, b\u00e6\u00f0i eldri og yngri, og samkv\u00e6mt \u00feessu hefur or\u00f0afor\u00f0i barna og unglinga st\u00f6\u00f0ugt fari\u00f0 minnkandi undanfarna \u00f6ld a.m.k. Ef r\u00e9tt v\u00e6ri m\u00e6tti b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 ungt f\u00f3lk g\u00e6ti varla stuni\u00f0 upp einu or\u00f0i n\u00fa \u00e1 t\u00edmum. En au\u00f0vita\u00f0 er \u00fea\u00f0 ekki svo. M\u00e1li\u00f0 er a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekki til neinn m\u00e6likvar\u00f0i \u00e1 st\u00e6r\u00f0 or\u00f0afor\u00f0a f\u00f3lks. Fyrir \u00fdmis erlend m\u00e1l eru vissulega til st\u00f6\u00f0lu\u00f0 or\u00f0afor\u00f0apr\u00f3f en \u00feau byggjast alltaf \u00e1 gefnum forsendum um tiltekin or\u00f0 sem b\u00f6rn og unglingar \u00e1 tilteknum aldri eigi a\u00f0 kunna \u2013 a\u00f0 mati fullor\u00f0na f\u00f3lksins sem semur pr\u00f3fin. En engin sl\u00edk pr\u00f3f eru til fyrir \u00edslensku, og fullyr\u00f0ingar um minnkandi or\u00f0afor\u00f0a \u00edslenskra barna og unglinga byggjast eing\u00f6ngu \u00e1 tilfinningu \u2013 tilfinningu fullor\u00f0na f\u00f3lksins.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00deorgr\u00edmur erum \u00e1 svipu\u00f0um aldri \u00fe\u00f3tt hann s\u00e9 a\u00f0eins yngri \u2013 b\u00e1\u00f0ir aldir upp \u00fati \u00e1 landi \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi sem var svo ger\u00f3l\u00edkt \u00fev\u00ed sem n\u00fa er a\u00f0 \u00fea\u00f0 er erfitt a\u00f0 gera s\u00e9r breytinguna \u00ed hugarlund nema hafa upplifa\u00f0 hana. Breyttu \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi fylgja breytingar \u00ed m\u00e1li \u2013 \u00fea\u00f0 er \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt. Mikill fj\u00f6ldi n\u00fdrra or\u00f0a b\u00e6tist vi\u00f0 en \u00f6nnur falla \u00ed gleymsku \u00e1 m\u00f3ti. \u00deannig hefur \u00feetta alltaf veri\u00f0 \u00fe\u00f3tt endurn\u00fdjunin s\u00e9 v\u00e6ntanlega \u00f6rari n\u00fa en oftast \u00e1\u00f0ur vegna hra\u00f0ra \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsbreytinga. Au\u00f0vita\u00f0 er eftirsj\u00e1 a\u00f0 or\u00f0um sem gleymast. En er eitthva\u00f0 meiri ska\u00f0i a\u00f0 \u00feeim en sj\u00f3nvarpslausum fimmtud\u00f6gum, sendibr\u00e9fum, sveitab\u00f6llum og B\u00edtlunum, svo a\u00f0 nefnd s\u00e9u f\u00e1ein horfin fyrirb\u00e6ri \u00far hversdagsmenningu unglings\u00e1ra okkar sem erum \u00e1 sj\u00f6tugsaldri?<\/p>\n<p>\u00c9g legg \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 \u00e9g er alls ekki a\u00f0 gera l\u00edti\u00f0 \u00far \u00e1hyggjum \u00deorgr\u00edms og annarra af st\u00f6\u00f0u \u00edslenskunnar. \u00dea\u00f0 m\u00e1 vel vera a\u00f0 or\u00f0afor\u00f0i barna og unglinga fari minnkandi \u00fe\u00f3tt ekkert s\u00e9 h\u00e6gt a\u00f0 fullyr\u00f0a um \u00fea\u00f0 og \u00fer\u00e1tt fyrir nokku\u00f0 galgopalegt tal h\u00e9r a\u00f0 framan er \u00e9g sannarlega \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 samfella \u00ed m\u00e1linu s\u00e9 mikilv\u00e6g og \u00f3heppilegt ef or\u00f0afor\u00f0inn endurn\u00fdjast of \u00f6rt. \u00dea\u00f0 er g\u00edfurlega mikilv\u00e6gt a\u00f0 foreldrar tali vi\u00f0 b\u00f6rn og lesi fyrir \u00feau og me\u00f0 \u00feeim. \u00dea\u00f0 er svo sameiginlegt verkefni foreldra og sk\u00f3la a\u00f0 hvetja b\u00f6rn og unglinga til lestrar og skapandi skrifa. Stj\u00f3rnv\u00f6ld \u00feurfa svo a\u00f0 stu\u00f0la a\u00f0 \u00fev\u00ed me\u00f0 fj\u00e1rveitingum a\u00f0 til s\u00e9 gott \u00farval af hvers kyns fr\u00e6\u00f0slu, list, skemmtun og af\u00fereyingu \u00e1 \u00edslensku. \u00deetta er sameiginlegt verkefni okkar allra.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Undanfarna daga hefur talsvert veri\u00f0 fjalla\u00f0 um vi\u00f0tal vi\u00f0 \u00deorgr\u00edm \u00der\u00e1insson rith\u00f6fund \u00e1 Bylgjunni \u00e1 fimmtudaginn var. \u00deorgr\u00edmur hefur veri\u00f0 g\u00edfurlega \u00f6tull vi\u00f0 a\u00f0 fara \u00ed grunnsk\u00f3la og r\u00e6\u00f0a vi\u00f0 nemendur og \u00e1 skili\u00f0 miki\u00f0 hr\u00f3s fyrir \u00fea\u00f0. Hann tala\u00f0i miki\u00f0 um s\u00edmanotkun og mikilv\u00e6gi \u00feess a\u00f0 banna fars\u00edma \u00ed sk\u00f3lum. \u00c9g \u00e6tla ekki a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5589","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5589","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5589"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5589\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5590,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5589\/revisions\/5590"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5589"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5589"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5589"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}