{"id":5596,"date":"2023-10-18T20:00:30","date_gmt":"2023-10-18T20:00:30","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5596"},"modified":"2023-10-19T22:12:17","modified_gmt":"2023-10-19T22:12:17","slug":"hvernig-aukum-vid-islenskan-ordaforda-unglinga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/10\/18\/hvernig-aukum-vid-islenskan-ordaforda-unglinga\/","title":{"rendered":"Hvernig aukum vi\u00f0 \u00edslenskan or\u00f0afor\u00f0a unglinga?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd framhaldi af <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.visir.is%2Fg%2F20232474299d%2Fthor-grimur-thrains-brotnadi-saman-vid-erum-ad-missa-bornin-okkar-%3Ffbclid%3DIwAR1G9nJM1box_HTwMSfSvRv8M0rVQi_YplP1uwzdo8_Om4e7YYKl_G7WMWc&amp;h=AT1ac6zXJmBU5ljzYm_DYfq4iHv6CGW16UwWNuPYrOPfVKW5bA4ot2ycQfaFdbYiKyHLAGzOqGakGkFQFzVAJF4XH2800Nfh3nXriaGfIYI7ENokkGy-yeyVCDG4K0HtAQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0TaWjC1TtONqAEVRpoIKJ3qdEfyP-JFGnzj39XYDwOHjxJ9TLqZID5YwOqfT-vL0tv-Z3L0RfrI12J0urFg_fXRTfAW6qXW-K38NarkazFKP1ZzOEy-xaHfWgSHnNmmsHdr-PJ1rf4kuqPqUw7YSDDLh_iate6LrXfqJrTGMT_CCn2BTHUvIv_wKISC2OH3-FHVfWtrkmuvYOr\">vi\u00f0tali<\/a> vi\u00f0 \u00deorgr\u00edm \u00der\u00e1insson \u00e1 <em>Bylgjunni <\/em>fyrir viku hafa or\u00f0i\u00f0 miklar umr\u00e6\u00f0ur um or\u00f0afor\u00f0a barna og unglinga sem fer minnkandi a\u00f0 margra mati. \u00dear skiptir \u00fe\u00f3 vi\u00f0mi\u00f0i\u00f0 \u00f6llu m\u00e1li. \u00c9g s\u00e9 enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 efast um a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 r\u00e9tt \u00fat fr\u00e1 e\u00f0lilegu vi\u00f0mi\u00f0i okkar flestra, sem er okkar eigin or\u00f0afor\u00f0i. \u00deegar yngra f\u00f3lk kann ekki einhver or\u00f0 sem vi\u00f0 kunnum og teljum almennt m\u00e1l dr\u00f6gum vi\u00f0 \u00fe\u00e1 \u00e1lyktun a\u00f0 or\u00f0afor\u00f0i unga f\u00f3lksins s\u00e9 minni en okkar. A\u00f0 einhverju leyti er \u00feetta au\u00f0vita\u00f0 e\u00f0lilegt og \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt. \u00dej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi\u00f0 breytist hratt og n\u00fd hugt\u00f6k og fyrirb\u00e6ri koma til en \u00f6nnur ver\u00f0a \u00farelt \u00e1 m\u00f3ti. \u00deessu fylgir breyttur or\u00f0afor\u00f0i og ekkert vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja \u00fe\u00f3tt e\u00f0lilegt s\u00e9 a\u00f0 vi\u00f0 sem eldri erum sj\u00e1um eftir or\u00f0um sem vi\u00f0 \u00f3lumst upp vi\u00f0.<\/p>\n<p>En \u00f6\u00f0ru m\u00e1li gegnir \u00feegar ensk or\u00f0 koma \u00ed sta\u00f0 \u00edslenskra um hugt\u00f6k og fyrirb\u00e6ri sem enn eru \u00ed fullri notkun \u00ed samf\u00e9laginu. \u00deorgr\u00edmur \u00der\u00e1insson nefndi d\u00e6mi um a\u00f0 unglingar \u00feekktu ekki or\u00f0i\u00f0 <em>afgangur <\/em>og t\u00f6lu\u00f0u um <em>change-i\u00f0<\/em> \u00ed sta\u00f0inn og \u00ed <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.visir.is%2Fk%2Fclp35361%3Fjwsource%3Dcl%26fbclid%3DIwAR0mt5s4o-XVEOWBy5ijv1OT3zpxw1Pn3THuu5nrsdoQnFENW51TDb6D140&amp;h=AT0F6g67-YxORx5I3YhGnIVq3KSEQp9jH5YT6c_cl8w1VKPwqrcpGEi_22we9cEKIUgXePXBJMs7y99ZiMVVYuU6TVEfa_wPIrG7QUPAUOfYZp2FXHryLHxyaqMWQotCMw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0TaWjC1TtONqAEVRpoIKJ3qdEfyP-JFGnzj39XYDwOHjxJ9TLqZID5YwOqfT-vL0tv-Z3L0RfrI12J0urFg_fXRTfAW6qXW-K38NarkazFKP1ZzOEy-xaHfWgSHnNmmsHdr-PJ1rf4kuqPqUw7YSDDLh_iate6LrXfqJrTGMT_CCn2BTHUvIv_wKISC2OH3-FHVfWtrkmuvYOr\">vi\u00f0tali<\/a> vi\u00f0 Lindu Bj\u00f6rk Mark\u00fasard\u00f3ttir \u00ed framhaldi af <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.visir.is%2Fg%2F2015516296d%2F-eg-kann-thetta-ekkert-a-islensku-%3Ffbclid%3DIwAR34evyW8SA0Xq5Nh6ctBiPnrUT6ByoXhSX7M1FFjGSudcccV19ob-QLdws&amp;h=AT149sEcq2J3M7pIvRnunJE4WUyxn-jhj0rP_lA-HDUWs473cdJMdezUwgW8VWvzMEXLRL6Yrx5_GhPXyW9XoHOyFuJU9lyyNKwncoXgcxRozl1VJWvrgDITKaPNzrbJPg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0TaWjC1TtONqAEVRpoIKJ3qdEfyP-JFGnzj39XYDwOHjxJ9TLqZID5YwOqfT-vL0tv-Z3L0RfrI12J0urFg_fXRTfAW6qXW-K38NarkazFKP1ZzOEy-xaHfWgSHnNmmsHdr-PJ1rf4kuqPqUw7YSDDLh_iate6LrXfqJrTGMT_CCn2BTHUvIv_wKISC2OH3-FHVfWtrkmuvYOr\">grein<\/a> sem h\u00fan skrifa\u00f0i fyrir \u00e1tta \u00e1rum nefndi h\u00fan a\u00f0 m\u00f6rg \u00edslensk b\u00f6rn \u00feekktu ekki or\u00f0i\u00f0 <em>bl\u00fdantur <\/em>og t\u00f6lu\u00f0u um <em>pencil <\/em>\u00ed sta\u00f0inn. \u00dea\u00f0 er enginn skortur \u00e1 hli\u00f0st\u00e6\u00f0um d\u00e6mum og fr\u00e1 sj\u00f3narmi\u00f0i \u00edslenskunnar er \u00feetta au\u00f0vita\u00f0 \u00e1hyggjuefni, en \u00fea\u00f0 t\u00e1knar samt ekki a\u00f0 or\u00f0afor\u00f0i barnanna hafi minnka\u00f0, \u00ed \u00feeim skilningi a\u00f0 \u00feau eigi \u00ed einhverjum vandr\u00e6\u00f0um me\u00f0 a\u00f0 tala um tiltekna hluti. \u00deetta bendir hins vegar til \u00feess a\u00f0 tiltekin or\u00f0 skorti \u00ed <strong>\u00edslenskan <\/strong>or\u00f0afor\u00f0a \u00feeirra.<\/p>\n<p>Sumum finnst v\u00e6ntanlega a\u00f0 \u00edslenski or\u00f0afor\u00f0inn s\u00e9 \u00fea\u00f0 eina sem skipti m\u00e1li. En ef unga f\u00f3lki\u00f0 getur tala\u00f0 um tiltekin efni \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 noti ensk or\u00f0 en ekki \u00edslensk s\u00fdnir \u00fea\u00f0 a\u00f0 h\u00e6pi\u00f0 er a\u00f0 nota or\u00f0 eins og \u201ef\u00e1fr\u00e6\u00f0i\u201c, \u201evan\u00feekking\u201c og \u00f6nnur sl\u00edk, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 \u201eheimska\u201c, til a\u00f0 l\u00fdsa \u00e1standinu. \u00c9g g\u00e6ti reyndar best tr\u00faa\u00f0 a\u00f0 \u00edslenskir unglingar n\u00fa \u00e1 d\u00f6gum geti tala\u00f0 um fleiri og fj\u00f6lbreyttari efni en jafnaldrar \u00feeirra fyrir h\u00e1lfri \u00f6ld e\u00f0a svo, en m\u00e1lumhverfi \u00feeirra, einkum hi\u00f0 stafr\u00e6na, veldur \u00fev\u00ed a\u00f0 ensk or\u00f0 eru oft n\u00e6rt\u00e6kari en \u00feau \u00edslensku. \u00dea\u00f0 er ekki unglingunum a\u00f0 kenna. Og \u00fea\u00f0 er ekki heldur foreldrunum a\u00f0 kenna nema \u00fe\u00e1 a\u00f0 litlu leyti. \u00dea\u00f0 stafar af breytingum \u00e1 samf\u00e9lagi og t\u00e6kni sem eru miklu meiri og hafa miklu v\u00ed\u00f0t\u00e6kari \u00e1hrif en vi\u00f0 \u00e1ttum okkur \u00e1.<\/p>\n<p>Ef vi\u00f0 viljum reyna a\u00f0 st\u00f6\u00f0va \u00feessa \u00fer\u00f3un og sn\u00faa henni vi\u00f0 \u00feurfum vi\u00f0 \u00feess vegna a\u00f0 breyta m\u00e1lumhverfi barna og unglinga og hugsa m\u00e1luppeldi \u00feeirra upp \u00e1 n\u00fdtt. Vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 sj\u00e1 til \u00feess a\u00f0 \u00feau kynnist sem flestum fyrirb\u00e6rum og hugt\u00f6kum \u00ed gegnum efni \u00e1 \u00edslensku, hvort sem \u00fea\u00f0 er fr\u00e6\u00f0sluefni, af\u00fereying, skemmtiefni e\u00f0a anna\u00f0. Me\u00f0 \u00fev\u00ed m\u00f3ti stu\u00f0lum vi\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feau tileinki s\u00e9r \u00edslenskan or\u00f0afor\u00f0a fremur en enskan \u2013 e\u00f0a a.m.k. samhli\u00f0a \u00feeim enska. Vandinn er au\u00f0vita\u00f0 s\u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 er tilfinnanlegur skortur \u00e1 fj\u00f6lbreyttu efni \u00e1 \u00edslensku sem h\u00f6f\u00f0ar til barna og unglinga \u2013 \u00feess vegna leita \u00feau \u00ed efni \u00e1 ensku. \u00dearna stendur upp \u00e1 stj\u00f3rnv\u00f6ld a\u00f0 st\u00f3rauka styrki til \u00feess a\u00f0 framlei\u00f0a hvers kyns \u00edslenskt efni, og einnig til a\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0a erlent efni \u00e1 \u00edslensku.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 t\u00e1knar au\u00f0vita\u00f0 ekki a\u00f0 foreldrar og a\u00f0rir uppalendur s\u00e9u stikkfr\u00ed. \u00deau \u00feurfa a\u00f0 laga sig a\u00f0 breyttum a\u00f0st\u00e6\u00f0um \u2013 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00edslensku or\u00f0in l\u00e6rast ekki af sj\u00e1lfu s\u00e9r, eins og \u00feau ger\u00f0u kannski \u00e1\u00f0ur, heldur \u00fearf a\u00f0 halda \u00edslenskunni a\u00f0 b\u00f6rnunum. Hugsanlega \u00fearf a\u00f0 takmarka sj\u00f3nvarps\u00e1horf, skj\u00e1t\u00edma og s\u00edmanotkun \u2013 \u00e9g hef ekki n\u00e6ga \u00feekkingu til a\u00f0 hafa neina sko\u00f0un \u00e1 \u00fev\u00ed og hef almennt s\u00e9\u00f0 ekki mikla tr\u00fa \u00e1 a\u00f0 st\u00fdra m\u00e1li og m\u00e1lnotkun me\u00f0 bo\u00f0um og b\u00f6nnum. Foreldrar geta hins vegar reynt a\u00f0 bj\u00f3\u00f0a b\u00f6rnunum upp \u00e1 efni \u00e1 \u00edslensku eins og kostur er, hvatt \u00feau til a\u00f0 lesa b\u00e6kur \u00e1 \u00edslensku og lesi\u00f0 fyrir \u00feau. A\u00f0alatri\u00f0i\u00f0 er \u00fe\u00f3 a\u00f0 tala sem mest vi\u00f0 b\u00f6rnin \u2013 b\u00e6\u00f0i um hversdagslega hluti og um fj\u00f6lbreytt efni sem \u00feau hafa \u00e1huga \u00e1.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd framhaldi af vi\u00f0tali vi\u00f0 \u00deorgr\u00edm \u00der\u00e1insson \u00e1 Bylgjunni fyrir viku hafa or\u00f0i\u00f0 miklar umr\u00e6\u00f0ur um or\u00f0afor\u00f0a barna og unglinga sem fer minnkandi a\u00f0 margra mati. \u00dear skiptir \u00fe\u00f3 vi\u00f0mi\u00f0i\u00f0 \u00f6llu m\u00e1li. \u00c9g s\u00e9 enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 efast um a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 r\u00e9tt \u00fat fr\u00e1 e\u00f0lilegu vi\u00f0mi\u00f0i okkar flestra, sem er okkar eigin or\u00f0afor\u00f0i. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5596","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5596","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5596"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5596\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5597,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5596\/revisions\/5597"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5596"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5596"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5596"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}