{"id":5604,"date":"2023-10-21T22:31:41","date_gmt":"2023-10-21T22:31:41","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5604"},"modified":"2023-10-22T10:51:40","modified_gmt":"2023-10-22T10:51:40","slug":"eg-er-nidri-kjallara-oni-bae","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/10\/21\/eg-er-nidri-kjallara-oni-bae\/","title":{"rendered":"\u00c9g er on\u00ed kjallara ni\u00f0r\u00ed b\u00e6"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd d\u00e1lknum \u201e\u00deankabrot J\u00f3ns \u00ed Gr\u00f3finni\u201c \u00ed <em>\u00cdslendingi <\/em>1942 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5157628?iabr=on#page\/n2\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eS\u00fa hr\u00e6\u00f0ilega m\u00e1lvilla vir\u00f0ist brei\u00f0ast \u00fat eins og sk\u00e6\u00f0 fars\u00f3tt, a\u00f0 vera \u00bbofan \u00ed\u00ab einhverju \u00ed sta\u00f0: \u00bbni\u00f0ri \u00ed\u00ab.\u201c \u00cd <em>\u00datvarpst\u00ed\u00f0indum <\/em>1943 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5212846?iabr=on#page\/n7\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eMenn tala um a\u00f0 vera ofan \u00ed b\u00e6, vera ofan \u00ed fj\u00f6ru o. s. frv., \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 segja ber a\u00f0 vera ni\u00f0ri \u00ed b\u00e6, vera ni\u00f0ri \u00ed fj\u00f6ru.\u201c \u00cd \u201e\u00deankabrotum J\u00f3ns \u00ed Gr\u00f3finni\u201c \u00ed <em>\u00cdslendingi <\/em>1951 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5163595?iabr=on#page\/n3\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201e\u00d6nnur sl\u00e6m m\u00e1lvilla s\u00e9st \u00f6\u00f0ru hverju \u00ed bl\u00f6\u00f0unum og er algeng \u00ed talm\u00e1li unglinga. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 segja \u201eofan \u00ed\u201c fyrir \u201eni\u00f0ri \u00ed\u201c.\u201c \u00cd <em>\u00cdslendingi-\u00cdsafold <\/em>1972 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5177345?iabr=on#page\/n6\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201e\u00c1 s\u00ed\u00f0ari \u00e1rum heyrist \u00e6 oftar \u201eofan \u00ed\u201c fyrir \u201eni\u00f0ri \u00ed.\u201c Bla\u00f0amenn dagbla\u00f0anna eru \u00f3\u00f0um a\u00f0 \u00e1netjast \u00feessari n\u00fdju m\u00e1lvillu [\u2026].\u201c En \u201em\u00e1lvillan\u201c var reyndar alls ekki n\u00fd 1942, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 1972, eins og heimildir s\u00fdna vel.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Sk\u00f3labla\u00f0inu <\/em>1909 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2339095?iabr=on#page\/n3\/mode\/1up\/\">skrifar<\/a> J\u00f3n \u00de\u00f3rarinsson: \u201eSunnlendingar (og v\u00edst M\u00fals\u00fdslingar og ef til vill fleiri) segja: Eg geymi hnykilinn \u00bbofan \u00ed\u00ab sk\u00faffu; b\u00e6rinn stendur \u00bbofan \u00ed\u00ab dalnum o.s.frv. \u00bbOfan \u00ed\u00ab \u00ed merkingunni \u00bbni\u00f0ri \u00ed\u00ab er svo daglegt brau\u00f0 hjer \u00ed Rv\u00edk, a\u00f0 menn er fari\u00f0 a\u00f0 greina \u00e1 um \u00fea\u00f0, hvort ekki megi alveg \u00e1 sama standa, hvort heldur sagt er. Og sumir hafa alveg hausav\u00edxl \u00e1 \u00feessum or\u00f0um.\u201c J\u00f3n taldi sig hafa kve\u00f0i\u00f0 \u201e\u00feetta sunnlenska \u00bbofan \u00ed\u00ab \u00a0ni\u00f0ur\u201c hj\u00e1 b\u00f6rnunum. \u201eEn svo kemur \u00e1tta \u00e1ra stelpan me\u00f0 \u00bbNor\u00f0urland\u00ab \u00ed hendinni og segir hr\u00f3\u00f0ug: Pabbi, l\u00edttu \u00e1! Hjerna stendur: Ofan \u00ed spilad\u00f3sinni er lj\u00f3sastika me\u00f0 logandi kerti; og \u00feetta <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2287819?iabr=on#page\/n1\/mode\/1up\">skrifar<\/a> Einar Hj\u00f6rleifsson [Kvaran]; og m\u00e1tti eg \u00fe\u00e1 ekki l\u00edka segja um daginn, a\u00f0 st\u00falkurnar v\u00e6ru ofan \u00ed kjallara a\u00f0 \u00fevo?\u201c<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt \u00feessi m\u00e1lvenja s\u00e9 or\u00f0in meira en aldarg\u00f6mul er enn veri\u00f0 a\u00f0 amast vi\u00f0 henni. \u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum<\/em> <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/70777\">segir<\/a>: \u201eOr\u00f0in <strong>ofan \u00ed<\/strong> og <strong>ni\u00f0ur \u00ed<\/strong>, sem eru s\u00f6mu merkingar, eru notu\u00f0 um hreyfingu: <em>\u00feau l\u00e9tu sig s\u00edga ni\u00f0ur\/ofan \u00ed hellinn.<\/em> Or\u00f0in <strong>ni\u00f0ri \u00ed<\/strong> eru notu\u00f0 um dv\u00f6l \u00e1 sta\u00f0: <em>\u00feau h\u00e9ldu til ni\u00f0ri \u00ed hellinum.<\/em> Samkv\u00e6mt \u00feessu gengi ekki a\u00f0 segja \u201e\u00feau h\u00e9ldu til ofan \u00ed hellinum\u201c sem er \u00fe\u00f3 \u00fatbreidd m\u00e1lvenja.\u201c <em>M\u00e1lfarsbankinn<\/em> sl\u00e6r \u00fev\u00ed greinilega d\u00e1l\u00edti\u00f0 \u00far og \u00ed me\u00f0 \u00feetta. \u00dear segir <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/70196\">einnig<\/a>: \u201eAtviksor\u00f0i\u00f0 <strong>ni\u00f0ri<\/strong> er nota\u00f0 um dv\u00f6l: <em>vera ni\u00f0ri \u00ed fj\u00f6ru<\/em>. Atviksor\u00f0i\u00f0 <strong>ni\u00f0ur<\/strong> er nota um hreyfingu: <em>fara ni\u00f0ur \u00ed fj\u00f6ru<\/em>.\u201c \u00cd kverinu <em>G\u00e6tum tungunnar <\/em>fr\u00e1 1984 segir: \u201e<em>R\u00e9tt v\u00e6ri a\u00f0 segja<\/em>: Hann var <em>uppi<\/em> \u00e1 fjallinu en kom <em>ofan<\/em> hl\u00ed\u00f0ina <em>ni\u00f0ur <\/em>\u00ed dalinn og er n\u00fa <em>ni\u00f0ri<\/em> vi\u00f0 \u00e1na.\u201c<\/p>\n<p>En hva\u00f0 \u00fe\u00f3tti athugavert vi\u00f0 a\u00f0 nota <em>ofan \u00ed<\/em> um dv\u00f6l? Vissulega <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/30430\">v\u00edsar<\/a> <em>ofan <\/em>oftast til hreyfingar ni\u00f0ur, og \u00ed \u00e1\u00f0urnefndum \u201e\u00deankabrotum J\u00f3ns \u00ed Gr\u00f3finni\u201c \u00ed <em>\u00cdslendingi <\/em>1951 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5163595?iabr=on#page\/n3\/mode\/1up\">segir<\/a>: \u201e\u00dea\u00f0 er h\u00e6gt a\u00f0 <em>fara ofan<\/em> en ekki <em>vera ofan<\/em>.\u201c \u00dea\u00f0 er alveg r\u00e9tt, en \u00fea\u00f0 skiptir m\u00e1li hvort sagt er <em>ofan \u00ed<\/em> e\u00f0a bara <em>ofan<\/em>. \u00dea\u00f0 m\u00e1 f\u00e6ra r\u00f6k a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>ofan \u00ed <\/em>s\u00e9 or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 s\u00e9rst\u00f6ku or\u00f0i (sbr. or\u00f0alag <em>M\u00e1lfarsbankans<\/em> h\u00e9r a\u00f0 framan) enda er \u00fea\u00f0 n\u00e1nast alltaf bori\u00f0 fram <em>on\u00ed <\/em>(og i\u00f0ulega skrifa\u00f0 \u00feannig l\u00edka \u2013 h\u00e1tt \u00ed 6.600 d\u00e6mi eru um \u00feann rith\u00e1tt \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>). \u00de\u00f3tt <em>ofan <\/em>eitt og s\u00e9r v\u00edsi oftast til hreyfingar eins og \u00e1\u00f0ur segir \u00fearf <em>on\u00ed <\/em>ekki a\u00f0 gera \u00fea\u00f0. \u00cd n\u00fat\u00edmam\u00e1li er mj\u00f6g algengt a\u00f0 nota <em>ofan \u00ed <\/em>um dv\u00f6l \u2013 og l\u00edklega ekki m\u00f6rgum lj\u00f3st a\u00f0 eitthva\u00f0 hafi \u00fe\u00f3tt athugavert vi\u00f0 \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>Svipa\u00f0 er me\u00f0 <em>ni\u00f0ur \u00ed <\/em>sem <em>M\u00e1lfarsbankinn<\/em> bendir \u00e1 a\u00f0 v\u00edsi til hreyfingar \u2013 \u00fea\u00f0 er oft nota\u00f0 um dv\u00f6l, eins og <em>ofan \u00ed<\/em>, og s\u00fa notkun er varla yngri en notkun <em>ofan \u00ed <\/em>um dv\u00f6l. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1890 segir: \u201e\u00f6ll \u00f6nnur f\u00f6t hans voru ni\u00f0ur \u00ed koffortinu.\u201c \u00cd <em>Pl\u00f3gi <\/em>1900 segir: \u201eHefur \u00fea\u00f0 a\u00f0 l\u00edkindum veri\u00f0 ni\u00f0ur \u00ed Akratungum.\u201c \u00cd e\u00f0lilegum frambur\u00f0i falla <em>ni\u00f0ri \u00ed<\/em> og <em>ni\u00f0ur \u00ed <\/em>venjulega saman, hvort tveggja bori\u00f0 fram <em>ni\u00f0r\u00ed <\/em>(og 13.400 d\u00e6mi um \u00feann rith\u00e1tt \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>). \u00dea\u00f0 m\u00e1 \u00feess vegna halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 <em>ni\u00f0r\u00ed<\/em> s\u00e9 or\u00f0i\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6tt or\u00f0, eins og <em>on\u00ed<\/em>, sem nota\u00f0 s\u00e9 b\u00e6\u00f0i um hreyfingu og dv\u00f6l. \u00de\u00f3tt b\u00e6\u00f0i <em>ofan \u00ed <\/em>og <em>ni\u00f0ur \u00ed<\/em> hafi upphaflega a\u00f0eins \u00e1tt vi\u00f0 um hreyfingu er \u00fev\u00ed komin l\u00f6ng hef\u00f0 \u00e1 a\u00f0 nota samb\u00f6ndin um dv\u00f6l og fr\u00e1leitt a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd d\u00e1lknum \u201e\u00deankabrot J\u00f3ns \u00ed Gr\u00f3finni\u201c \u00ed \u00cdslendingi 1942 segir: \u201eS\u00fa hr\u00e6\u00f0ilega m\u00e1lvilla vir\u00f0ist brei\u00f0ast \u00fat eins og sk\u00e6\u00f0 fars\u00f3tt, a\u00f0 vera \u00bbofan \u00ed\u00ab einhverju \u00ed sta\u00f0: \u00bbni\u00f0ri \u00ed\u00ab.\u201c \u00cd \u00datvarpst\u00ed\u00f0indum 1943 segir: \u201eMenn tala um a\u00f0 vera ofan \u00ed b\u00e6, vera ofan \u00ed fj\u00f6ru o. s. frv., \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 segja ber a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5604","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5604","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5604"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5604\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5610,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5604\/revisions\/5610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5604"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5604"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5604"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}