{"id":5658,"date":"2023-11-04T16:14:23","date_gmt":"2023-11-04T16:14:23","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5658"},"modified":"2023-11-04T16:14:23","modified_gmt":"2023-11-04T16:14:23","slug":"ad-hryggja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/04\/ad-hryggja\/","title":{"rendered":"A\u00f0 hryggja"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g s\u00e1 \u00e1 Facebook-s\u00ed\u00f0u vinar vitna\u00f0 \u00ed \u00e1lyktun fr\u00e1 ungu Frams\u00f3knarf\u00f3lki \u00fear sem st\u00f3\u00f0: \u201eUngt Frams\u00f3knarf\u00f3lk hryggir a\u00f0 \u00cdsland <strong>hafi ekki teki\u00f0 afst\u00f6\u00f0u me\u00f0 vopnahl\u00e9i <\/strong>\u00ed mannsk\u00e6\u00f0um \u00e1t\u00f6kum vi\u00f0 Gaza sv\u00e6\u00f0i\u00f0.\u201c S\u00e1 sem setti \u00feetta inn sag\u00f0i: \u201e[M]a\u00f0ur (e\u00f0a frams\u00f3knarf\u00f3lk) hryggir ekki einhvern atbur\u00f0 e\u00f0a sta\u00f0reynd, sl\u00edkt harmar ma\u00f0ur. Hins vegar geta atbur\u00f0ir e\u00f0a sta\u00f0reyndir eftir atvikum og r\u00e9ttilega hryggt mann (e\u00f0a frams\u00f3knarf\u00f3lk).\u201c \u00dea\u00f0 er alveg r\u00e9tt a\u00f0 venjulega v\u00e6ri s\u00f6gnin <em>harma<\/em> notu\u00f0 \u00ed setningum af \u00feessu tagi og \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i m\u00e6tti \u00e6tla a\u00f0 notkun <em>hryggja <\/em>\u00fearna s\u00e9 einhvers konar mist\u00f6k e\u00f0a stafi af vankunn\u00e1ttu. En \u00feegar setningin er sko\u00f0u\u00f0 n\u00e1nar kemur samt \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 h\u00fan g\u00e6ti alveg sta\u00f0ist, merkingarlega og setningafr\u00e6\u00f0ilega.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>hryggja <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/21154\">merkir<\/a> 'gera (e-n) hryggan, sorgm\u00e6ddan' og stj\u00f3rnar \u00feolfalli \u00e1 andlagi s\u00ednu. Frumlag hennar, \u00fea\u00f0 sem hryggir, er yfirleitt ekki pers\u00f3na heldur atbur\u00f0ur e\u00f0a fyrirb\u00e6ri eins og notkunard\u00e6min <em>or\u00f0 hans hrygg\u00f0u hana miki\u00f0<\/em> og <em>\u00fea\u00f0 hryggir <\/em>&lt;<em>mig<\/em>&gt; <em>a\u00f0 heyra \u00feetta<\/em> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> s\u00fdna vel. Frumlagi\u00f0 er \u00ed nefnifalli (\u00fe\u00f3tt \u00feessi d\u00e6mi s\u00fdni \u00fea\u00f0 reyndar ekki) en samt sem \u00e1\u00f0ur m\u00e1 finna sl\u00e6\u00f0ing af d\u00e6mum \u00fear sem or\u00f0 \u00ed \u00feolfalli kemur \u00e1 undan s\u00f6gninni. \u00deekkt d\u00e6mi er \u00ed lj\u00f3\u00f0i eftir \u00deorstein Erlingsson sem birtist fyrst \u00ed <em>Sunnanfara <\/em>1893: \u201eMig hryggir svo mart, sem \u00ed m\u00ednum huga felst\u201c. \u00cd <em>Hr\u00f3pinu <\/em>1905 segir: \u201eMig hryggir misskilningur og villa prestanna.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>2022 segir: \u201eOkkur hryggir a\u00f0 tilkynna ykkur a\u00f0 vi\u00f0 erum a\u00f0 skilja.\u201c<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt \u00fearna komi \u00feolfall \u00e1 undan <em>hryggja <\/em>en ekki nefnifall er ekki veri\u00f0 a\u00f0 nota s\u00f6gnina rangt \u00ed \u00feessum d\u00e6mum, heldur er \u00feolfallsor\u00f0i\u00f0 \u00ed raun andlag sem er f\u00e6rt fram fyrir s\u00f6gnina \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 koma \u00e1 eftir henni eins og andl\u00f6g gera venjulega. \u00de\u00e1 ver\u00f0ur frumlagi\u00f0 a\u00f0 fara aftur fyrir s\u00f6gnina \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed \u00edslensku er a\u00f0eins h\u00e6gt a\u00f0 hafa einn setningarli\u00f0 \u00e1 undan s\u00f6gn \u00ed pers\u00f3nuh\u00e6tti (frams\u00f6guh\u00e6tti e\u00f0a vi\u00f0tengingarh\u00e6tti). Sl\u00edk f\u00e6rsla (sem setningafr\u00e6\u00f0ingar kalla <em><a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/399045\">kjarnaf\u00e6rslu<\/a><\/em>) er algeng \u00ed \u00edslensku, s\u00e9rstaklega ef frumlagi\u00f0 er \u201e\u00feungt\u201c \u2013 fleiryrt e\u00f0a jafnvel heil aukasetning. Runurnar <em>svo margt sem \u00ed m\u00ednum huga felst<\/em>, <em>misskilningur og villa prestanna<\/em> og <em>a\u00f0 tilkynna ykkur a\u00f0 vi\u00f0 erum a\u00f0 skilja<\/em> \u00ed setningunum h\u00e9r a\u00f0 framan eru allt d\u00e6mi um \u201e\u00feung\u201c fruml\u00f6g.<\/p>\n<p>H\u00e6gt er a\u00f0 greina setninguna sem v\u00edsa\u00f0 var til \u00ed upphafi \u00e1 sama h\u00e1tt. Or\u00f0arunan <em>a\u00f0 \u00cdsland hafi ekki teki\u00f0 afst\u00f6\u00f0u me\u00f0 vopnahl\u00e9i \u00ed mannsk\u00e6\u00f0um \u00e1t\u00f6kum vi\u00f0 Gaza sv\u00e6\u00f0i\u00f0<\/em> er \u201e\u00feungur\u201c li\u00f0ur sem hefur \u00fev\u00ed tilhneigingu til a\u00f0 standa \u00e1 eftir s\u00f6gninni og andlagi\u00f0 \u00fe\u00e1 a\u00f0 koma \u00e1 undan henni \u00ed sta\u00f0inn. \u00dea\u00f0 er hins vegar langalgengast a\u00f0 setningar hefjist \u00e1 frumlagi, og langalgengast a\u00f0 frumlag s\u00e9 \u00ed nefnifalli. \u00deegar vi\u00f0 rekumst \u00e1 setningu \u00fear sem fyrsti li\u00f0urinn g\u00e6ti veri\u00f0 nefnifall er \u00fev\u00ed e\u00f0lilegt a\u00f0 t\u00falka hann sem frumlag og vegna \u00feess a\u00f0 nafnli\u00f0urinn <em>ungt Frams\u00f3knarf\u00f3lk<\/em> er eins \u00ed nefnifalli og \u00feolfalli er ekki auglj\u00f3st a\u00f0 um andlag s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. S\u00fa greining getur \u00fe\u00f3 alveg sta\u00f0ist eins og \u00e9g hef s\u00fdnt, og er \u00ed fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 reglur m\u00e1lsins um setningager\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g s\u00e1 \u00e1 Facebook-s\u00ed\u00f0u vinar vitna\u00f0 \u00ed \u00e1lyktun fr\u00e1 ungu Frams\u00f3knarf\u00f3lki \u00fear sem st\u00f3\u00f0: \u201eUngt Frams\u00f3knarf\u00f3lk hryggir a\u00f0 \u00cdsland hafi ekki teki\u00f0 afst\u00f6\u00f0u me\u00f0 vopnahl\u00e9i \u00ed mannsk\u00e6\u00f0um \u00e1t\u00f6kum vi\u00f0 Gaza sv\u00e6\u00f0i\u00f0.\u201c S\u00e1 sem setti \u00feetta inn sag\u00f0i: \u201e[M]a\u00f0ur (e\u00f0a frams\u00f3knarf\u00f3lk) hryggir ekki einhvern atbur\u00f0 e\u00f0a sta\u00f0reynd, sl\u00edkt harmar ma\u00f0ur. Hins vegar geta atbur\u00f0ir e\u00f0a sta\u00f0reyndir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5658","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5658"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5658\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5659,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5658\/revisions\/5659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}