{"id":5694,"date":"2023-11-14T08:00:55","date_gmt":"2023-11-14T08:00:55","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5694"},"modified":"2023-11-12T18:07:10","modified_gmt":"2023-11-12T18:07:10","slug":"ad-deita-og-deit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/14\/ad-deita-og-deit\/","title":{"rendered":"A\u00f0 deita og deit"},"content":{"rendered":"<p>Hvorugkynsnafnor\u00f0i\u00f0 <em>deit <\/em>og s\u00f6gnin <em>deita <\/em>eru mj\u00f6g algeng t\u00f6kuor\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li, komin af nafnor\u00f0inu <em>date <\/em>og samhlj\u00f3ma s\u00f6gn \u00ed ensku. Hvorugt or\u00f0anna er \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>en s\u00f6gnin er \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/61861\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'fara \u00e1 stefnum\u00f3t vi\u00f0 e-n' og s\u00f6g\u00f0 \u201e\u00f3formleg\u201c. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um nafnor\u00f0i\u00f0 er \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1979: \u201eS\u00ed\u00f0an f\u00e9kk \u201edeiti\u00f0\u201c hans, sem heitir Virginia Christian, v\u00e6nan skammt af kossum og \u00fev\u00edl\u00edku.\u201c Anna\u00f0 d\u00e6mi er \u00ed <em>DV <\/em>1984, en fleiri d\u00e6mi finn \u00e9g ekki fr\u00e1 n\u00edunda \u00e1ratugnum. Vitanlega geta or\u00f0 af \u00feessu tagi veri\u00f0 or\u00f0in algeng \u00ed talm\u00e1li l\u00f6ngu \u00e1\u00f0ur en \u00feau fara a\u00f0 sj\u00e1st \u00e1 prenti, en hvorugt or\u00f0anna er \u00fe\u00f3 a\u00f0 finna \u00ed <em>Slanguror\u00f0ab\u00f3kinni <\/em>fr\u00e1 1982 sem bendir til a\u00f0 \u00feau hafi l\u00edti\u00f0 veri\u00f0 farin a\u00f0 heyrast \u00ed \u00edslensku um \u00fea\u00f0 leyti.<\/p>\n<p>\u00deetta breyttist upp \u00far 1990. \u00cd <em>Pressunni <\/em>1992 segir: \u201eMig langar til a\u00f0 gerast kl\u00e6\u00f0skiptingur, detta \u00ed \u00fea\u00f0 \u00e1 frums\u00fdningunni og ver\u00f0a \u201edeiti\u00f0\u201c hans J\u00falla\u201c og elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um s\u00f6gnina er \u00ed <em>Helgarp\u00f3stinum <\/em>1996: \u201eHefur\u00f0u stefnt l\u00edfi \u00fe\u00ednu \u00ed h\u00e6ttu a\u00f0 nau\u00f0synjalausu me\u00f0 djarfr\u00e6\u00f0isath\u00f6fn; svo sem eins og a\u00f0 \u201edeita\u201c tv\u00edbura.\u201c Fram yfir aldam\u00f3t voru or\u00f0in oft h\u00f6f\u00f0 innan g\u00e6salappa og jafnvel \u00fatsk\u00fdr\u00f0 s\u00e9rstaklega. \u00cd <em>DV <\/em>1999 segir: \u201e\u00dea\u00f0 var \u00fe\u00f3 ekki fyrr en \u00ed byrjun \u00feessa \u00e1rs a\u00f0 \u00feau George og Danielle f\u00f3ru a\u00f0 vera saman, e\u00f0a deita, eins og \u00fea\u00f0 heitir \u00ed Amer\u00edku.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2002 segir: \u201eFlestir \u00f3giftir ,,deita\u201c, eins og \u00fea\u00f0 er kalla\u00f0 og yfirleitt ,,deitar\u201c f\u00f3lk hvort anna\u00f0 \u00ed marga m\u00e1nu\u00f0i \u00e1\u00f0ur en \u00fea\u00f0 segir or\u00f0in k\u00e6rasta og k\u00e6rasti.\u201c<\/p>\n<p>S\u00ed\u00f0an um aldam\u00f3t hafa b\u00e6\u00f0i nafnor\u00f0i\u00f0 og s\u00f6gnin veri\u00f0 mj\u00f6g algeng og l\u00f6ngu h\u00e6tt a\u00f0 hafa \u00feau innan g\u00e6salappa. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru h\u00e1tt \u00ed 23 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi samtals um or\u00f0in og samsetningar me\u00f0 <em>deit- <\/em>sem fyrri li\u00f0, einkum <em>deitmenning<\/em> en einnig <em>deits\u00ed\u00f0a<\/em>, <em>deitmarka\u00f0ur <\/em>o.fl. Meginhluti d\u00e6manna er vissulega af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum en \u00fe\u00f3 eru h\u00e1tt \u00ed 1900 d\u00e6mi \u00far formlegra m\u00e1li \u00feannig a\u00f0 or\u00f0in hafa fest sig r\u00e6kilega \u00ed sessi \u00ed \u00edslensku. R\u00e9tt er a\u00f0 benda \u00e1 a\u00f0 nafnor\u00f0i\u00f0 <em>deit <\/em>hefur tv\u00e6r merkingar \u2013 annars vegar 'stefnum\u00f3t' eins og \u201e\u00deegar vi\u00f0 f\u00f6rum \u00e1 deit t\u00f6lum vi\u00f0 ekki um neitt lei\u00f0inlegt\u201c og hins vegar 'pers\u00f3na sem einhver \u00e1 stefnum\u00f3t vi\u00f0' eins og \u201eVi\u00f0 kynntumst \u00feannig a\u00f0 deiti\u00f0 mitt \u00e1 t\u00f3nleika komst ekki\u201c \u2013 b\u00e6\u00f0i d\u00e6min \u00far <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2014.<\/p>\n<p>Or\u00f0in <em>deit <\/em>og <em>deita <\/em>eru vitanlega komin \u00far ensku en eins og \u00e9g hef oft sagt eiga or\u00f0 ekki a\u00f0 gjalda uppruna s\u00edns ef \u00feau falla fullkomlega a\u00f0 \u00edslensku eins og \u00feessi or\u00f0 gera \u2013 <em>deit <\/em>er hli\u00f0st\u00e6tt <em>heit <\/em>og <em>deita <\/em>er hli\u00f0st\u00e6tt <em>leita <\/em>og <em>neita<\/em>. Vissulega eiga \u00feau enga \u00e6ttingja \u00ed \u00edslensku en sama m\u00e1li gegnir um \u00f3tal \u00f6nnur or\u00f0 \u00ed m\u00e1linu. \u00deetta eru lipur or\u00f0 sem b\u00e6ta \u00far br\u00fdnni \u00fe\u00f6rf, s\u00e9rstaklega s\u00f6gnin \u2013 \u00e9g veit ekki um neina s\u00f6gn sem v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 nota \u00ed sta\u00f0 <em>deita<\/em>. Stundum er s\u00f6gnin <em>hitta <\/em>notu\u00f0 en merking hennar \u00ed \u00feessu samhengi er \u00f3lj\u00f3sari. \u00dear a\u00f0 auki getur <em>deita <\/em>veri\u00f0 \u00e1hrifslaus eins og \u00ed \u201eErtu eitthva\u00f0 a\u00f0 deita?\u201c \u00ed <em>mbl.is <\/em>2015 \u2013 \u00feannig er ekki h\u00e6gt a\u00f0 nota <em>hitta<\/em>. \u00dev\u00ed er m\u00e1l til komi\u00f0 a\u00f0 taka nafnor\u00f0i\u00f0 <em>deit <\/em>og s\u00f6gnina <em>deita<\/em> inn \u00ed or\u00f0ab\u00e6kur \u2013 athugasemdalaust.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hvorugkynsnafnor\u00f0i\u00f0 deit og s\u00f6gnin deita eru mj\u00f6g algeng t\u00f6kuor\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li, komin af nafnor\u00f0inu date og samhlj\u00f3ma s\u00f6gn \u00ed ensku. Hvorugt or\u00f0anna er \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k en s\u00f6gnin er \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k og sk\u00fdr\u00f0 'fara \u00e1 stefnum\u00f3t vi\u00f0 e-n' og s\u00f6g\u00f0 \u201e\u00f3formleg\u201c. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um nafnor\u00f0i\u00f0 er \u00ed V\u00edsi 1979: \u201eS\u00ed\u00f0an f\u00e9kk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5694","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5694","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5694"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5694\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5695,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5694\/revisions\/5695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5694"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5694"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5694"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}