{"id":5725,"date":"2023-11-17T09:54:42","date_gmt":"2023-11-17T09:54:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5725"},"modified":"2023-11-17T09:54:42","modified_gmt":"2023-11-17T09:54:42","slug":"af-hverju-notum-vid-ensk-ord","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/17\/af-hverju-notum-vid-ensk-ord\/","title":{"rendered":"Af hverju notum vi\u00f0 ensk or\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/16\/nei-thetta-er-ekki-malid\/\">gagnr\u00fdndi<\/a> \u00e9g h\u00e9r augl\u00fdsingaherfer\u00f0 stj\u00f3rnvalda sem rekin er undir formerkjum \u201evitundarvakningar\u201c um ensk \u00e1hrif \u00e1 \u00edslensku. \u00dea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir ekki a\u00f0 \u00e9g s\u00e9 s\u00e1ttur vi\u00f0 fj\u00f6lda enskra or\u00f0a \u00ed \u00edslensku. \u00dev\u00ed fer fjarri, enda t\u00f3k \u00e9g fram a\u00f0 \u00e9g v\u00e6ri ekki a\u00f0 m\u00e6la \u00feeim b\u00f3t og \u00feeim m\u00e6tti f\u00e6kka. En \u00e9g held a\u00f0 augl\u00fdsingar af \u00feessu tagi s\u00e9u ekki r\u00e9tta a\u00f0fer\u00f0in til a\u00f0 f\u00e6kka \u00feeim. \u00de\u00e6r gera ekki anna\u00f0 en gefa \u00feeim sem \u00fea\u00f0 vilja f\u00e6ri \u00e1 a\u00f0 skammast yfir, hneykslast \u00e1 og h\u00e6\u00f0ast a\u00f0 m\u00e1lfari annarra \u2013 einkum ungu kynsl\u00f3\u00f0arinnar. En a\u00f0 horfa eing\u00f6ngu \u00e1 ensku or\u00f0in \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 einbeita s\u00e9r a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sko\u00f0a hvers vegna f\u00f3lk notar \u00feau \u2013 og breg\u00f0ast vi\u00f0 \u00fev\u00ed \u2013 er svipa\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e1ta n\u00e6gja a\u00f0 setja pl\u00e1stur \u00e1 s\u00e1r \u00fear sem bullandi gr\u00f6ftur og s\u00fdking er undir. \u00dea\u00f0 fer ekki vel.<\/p>\n<p>\u00c1st\u00e6\u00f0urnar fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk notar ensk or\u00f0 \u00ed \u00edslensku samhengi eru eflaust \u00fdmsar. Stundum er \u00fea\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 \u00edslensk or\u00f0 eru ekki til \u2013 or\u00f0 um n\u00fdjungar \u00ed t\u00e6kni, n\u00fdjungar \u00ed v\u00edsindum, n\u00fdjungar \u00ed hugmyndum o.s.frv. Vi\u00f0 \u00fev\u00ed er h\u00e6gt a\u00f0 breg\u00f0ast a\u00f0 einhverju marki me\u00f0 \u00f6flugri n\u00fdyr\u00f0asm\u00ed\u00f0 eins og lengi hefur t\u00ed\u00f0kast \u00fe\u00f3tt l\u00edklega hafi dregi\u00f0 \u00far skipulegu n\u00fdyr\u00f0astarfi \u00e1 s\u00ed\u00f0ari \u00e1rum enda n\u00e6r eing\u00f6ngu um sj\u00e1lfbo\u00f0avinnu a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. En \u00f6nnur lei\u00f0 er a\u00f0 taka upp erlend (yfirleitt ensk) or\u00f0 og laga \u00feau a\u00f0 \u00edslensku \u00ed hlj\u00f3\u00f0afari og beygingum. \u00deetta \u00e1 s\u00e9r l\u00edka langa hef\u00f0 \u00fe\u00f3tt oft hafi teki\u00f0 t\u00edma fyrir sl\u00edk or\u00f0 a\u00f0 \u00f6\u00f0last vi\u00f0urkenningu. Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 stj\u00f3rnv\u00f6ld \u00fdti undir b\u00e6\u00f0i n\u00fdyr\u00f0asm\u00ed\u00f0 og a\u00f0l\u00f6gun erlendra or\u00f0a me\u00f0 s\u00e9rst\u00f6kum a\u00f0ger\u00f0um og styrkjum.<\/p>\n<p>En \u00f6nnur \u00e1st\u00e6\u00f0a fyrir notkun enskra or\u00f0a \u00ed \u00edslensku er s\u00fa a\u00f0 f\u00f3lk \u00feekkir ekki samsvarandi \u00edslensk or\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00feau s\u00e9u til \u2013 e\u00f0a er ekki vant \u00feeim og gr\u00edpur \u00fev\u00ed frekar til ensku. \u00dea\u00f0 er au\u00f0velt \u2013 og algengt \u2013 a\u00f0 hneykslast \u00e1 sl\u00edku og tala um f\u00e1fr\u00e6\u00f0i, vankunn\u00e1ttu og jafnvel heimsku, en oftast stafar \u00feetta v\u00e6ntanlega af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00edslensku or\u00f0in eru ekki algeng \u00ed m\u00e1lumhverfi f\u00f3lks. \u00dea\u00f0 er sta\u00f0reynd a\u00f0 enska er mj\u00f6g \u00e1berandi \u00ed m\u00e1lumhverfi mj\u00f6g margra um \u00feessar mundir, b\u00e6\u00f0i \u00ed raunheimum og ekki s\u00ed\u00f0ur \u00ed hinum stafr\u00e6na heimi sem vi\u00f0 m\u00f6rg lifum og hr\u00e6rumst \u00ed. \u00dea\u00f0 vantar einfaldlega miklu meiri \u00edslensku \u00ed m\u00e1lumhverfi margra og <strong>\u00fea\u00f0<\/strong> er hi\u00f0 undirliggjandi mein sem vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 \u2013 \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 einbl\u00edna \u00e1 birtingarmyndir \u00feess, ensku or\u00f0in.<\/p>\n<p>Svo getur au\u00f0vita\u00f0 veri\u00f0 a\u00f0 f\u00f3lk \u00feekki \u00edslensku or\u00f0in en noti fremur ensk or\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 \u00edslenskan \u00feyki gamaldags og hall\u00e6risleg en enskan n\u00fat\u00edmalegri og smartari. \u00dea\u00f0 hugarfar er t.d. \u00e1berandi \u00feegar veri\u00f0 er a\u00f0 gefa veitingast\u00f6\u00f0um, verslunum og \u00f6\u00f0rum fyrirt\u00e6kjum ensk heiti, e\u00f0a \u00feegar <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/efst-a-baugi\/frettir\/stok-frett\/2023\/11\/08\/Vinnum-gullid-TEAM-Iceland-til-arangurs\/\">verkefni r\u00e1\u00f0uneytis<\/a> er kalla\u00f0 \u201eTEAM-Iceland\u201c. En einnig er tr\u00falegt a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0a fyrir enskunotkun s\u00e9 stundum s\u00fa a\u00f0 f\u00f3lk <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/01\/er-audveldara-ad-tala-um-tilfinningar-a-ensku-en-islensku\/\">kann einfaldlega ekki<\/a> a\u00f0 tala um tiltekin efni me\u00f0 \u00edslenskum or\u00f0um af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur ekki vanist \u00fev\u00ed. \u00dea\u00f0 er t.d. ekkert \u00f3hugsandi a\u00f0 \u00edslenskir unglingar hafi oftar heyrt f\u00f3lk tala um tilfinningar s\u00ednar \u00ed amer\u00edskum b\u00ed\u00f3myndum en \u00ed s\u00ednu eigin \u00edslenska m\u00e1lumhverfi og \u00fe\u00e1 er ekki \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00feau gr\u00edpi til enskunnar \u00feegar \u00feau r\u00e6\u00f0a s\u00edn hjartans m\u00e1l.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 liggur alveg fyrir hva\u00f0 \u00fearf a\u00f0 gera til a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 \u00feessu \u00f6llu: \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 st\u00f3rauka \u00edslensku \u00ed m\u00e1lumhverfi okkar, einkum barna og ungs f\u00f3lks, og skapa henni j\u00e1kv\u00e6\u00f0a \u00edmynd \u00ed huga f\u00f3lks. \u00dea\u00f0 er vissulega einfaldara a\u00f0 segja \u00feetta en framkv\u00e6ma og \u00fea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 \u00fearna \u00feurfum vi\u00f0 \u00f6ll a\u00f0 leggjast \u00e1 \u00e1rar \u2013 heimilin, sk\u00f3lakerfi\u00f0, fyrirt\u00e6ki og stj\u00f3rnv\u00f6ld. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 tala vi\u00f0 b\u00f6rnin og lesa fyrir \u00feau. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 sj\u00e1 til \u00feess a\u00f0 b\u00f6rn af erlendum uppruna f\u00e1i miklu meiri stu\u00f0ning \u00ed \u00edslensku. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 st\u00f3rauka framlei\u00f0slu hvers kyns fr\u00e6\u00f0slu- og af\u00fereyingarefnis \u00e1 \u00edslensku. Og \u00fea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 h\u00e6tta tu\u00f0i um \u201evillur\u201c og \u201eslettur\u201c \u00ed m\u00e1li f\u00f3lks en sn\u00faa s\u00e9r \u00feess \u00ed sta\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00fdna og n\u00fdta alla \u00fe\u00e1 st\u00f3rkostlegu m\u00f6guleika sem b\u00faa \u00ed \u00edslenskunni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r gagnr\u00fdndi \u00e9g h\u00e9r augl\u00fdsingaherfer\u00f0 stj\u00f3rnvalda sem rekin er undir formerkjum \u201evitundarvakningar\u201c um ensk \u00e1hrif \u00e1 \u00edslensku. \u00dea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir ekki a\u00f0 \u00e9g s\u00e9 s\u00e1ttur vi\u00f0 fj\u00f6lda enskra or\u00f0a \u00ed \u00edslensku. \u00dev\u00ed fer fjarri, enda t\u00f3k \u00e9g fram a\u00f0 \u00e9g v\u00e6ri ekki a\u00f0 m\u00e6la \u00feeim b\u00f3t og \u00feeim m\u00e6tti f\u00e6kka. En \u00e9g held a\u00f0 augl\u00fdsingar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5725","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5725","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5725"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5725\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5726,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5725\/revisions\/5726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5725"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5725"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}