{"id":5738,"date":"2023-11-21T16:16:56","date_gmt":"2023-11-21T16:16:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5738"},"modified":"2023-11-21T16:16:56","modified_gmt":"2023-11-21T16:16:56","slug":"hjukrunarmadur-hjukrunarkona-og-sjukrunarkona","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/21\/hjukrunarmadur-hjukrunarkona-og-sjukrunarkona\/","title":{"rendered":"Hj\u00fakrunarma\u00f0ur, hj\u00fakrunarkona \u2013 og sj\u00fakrunarkona"},"content":{"rendered":"<p>Fyrir nokkrum \u00e1rum var\u00f0 talsvert fja\u00f0rafok \u00fat af \u00fev\u00ed a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>hj\u00fakrunarkona <\/em>var nota\u00f0 \u00ed barnab\u00f3k. M\u00f6rgum fannst \u00fea\u00f0 \u00f3e\u00f0lilegt og <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/2018450646d\/hjukrunarfraedingar-balreidir-vegna-barnabokar-birgittu\">bentu \u00e1<\/a> a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri gamaldags og \u00farelt or\u00f0 \u2013 \u00feegar hj\u00fakrunarn\u00e1m f\u00e6r\u00f0ist \u00e1 h\u00e1sk\u00f3lastig hef\u00f0i starfsheiti\u00f0 <em>hj\u00fakrunarfr\u00e6\u00f0ingur <\/em>veri\u00f0 teki\u00f0 upp \u00ed sta\u00f0inn og teikningar \u00ed b\u00f3kinni \u00e1samt notkun or\u00f0sins <em>hj\u00fakrunarkona <\/em>\u201e\u00fdti undir ska\u00f0legar sta\u00f0al\u00edmyndir um st\u00e9ttina\u201c. \u00cd \u00feessu sambandi m\u00e1 nefna a\u00f0 \u00e1\u00f0ur var eing\u00f6ngu gert r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 konur sinntu \u00feessu starfi og starfsheiti\u00f0 <em>hj\u00fakrunarkona <\/em>l\u00f6gvernda\u00f0 me\u00f0 hj\u00fakrunarkvennal\u00f6gum fr\u00e1 1933, en \u00ed <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/altext\/94\/s\/pdf\/0064.pdf\">hj\u00fakrunarl\u00f6gum<\/a> fr\u00e1 1974 segir: \u201eR\u00e9tt til a\u00f0 stunda hj\u00fakrun h\u00e9r \u00e1 landi og kalla sig hj\u00fakrunarkonu e\u00f0a hj\u00fakrunarmann hefur s\u00e1 einn, sem til \u00feess hefur fengi\u00f0 leyfi r\u00e1\u00f0herra.\u201c<\/p>\n<p>B\u00e6\u00f0i <em>hj\u00fakrunarkona <\/em>og <em>hj\u00fakrunarma\u00f0ur <\/em>voru sem s\u00e9 l\u00f6gverndu\u00f0 starfsheiti um s\u00f6mu starfsst\u00e9ttina. \u00der\u00e1tt fyrir \u00fea\u00f0 var ekki v\u00e6ri gert r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 verkefnin v\u00e6ru \u00f3l\u00edk \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 var eing\u00f6ngu kyn \u00feeirra sem gegndu st\u00f6rfunum sem r\u00e9\u00f0i \u00fev\u00ed hvort starfsheiti\u00f0 var nota\u00f0. \u00cd greinarger\u00f0 me\u00f0 frumvarpinu var sagt a\u00f0 till\u00f6gur hef\u00f0u komi\u00f0 fram um or\u00f0in <em>hj\u00fakrir<\/em>, <em>hj\u00fakri, hj\u00fakrari<\/em> \u2013 og <em>hj\u00fakrunarfr\u00e6\u00f0ingur<\/em> (allt karlkynsor\u00f0). En sama \u00e1r og l\u00f6gin voru sett <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6828799?iabr=on#page\/n2\/mode\/1up\/\">sam\u00feykkti<\/a> Hj\u00fakrunarf\u00e9lag \u00cdslands \u201ea\u00f0 taka upp starfsheiti\u00f0 hj\u00fakrunarfr\u00e6\u00f0ingur\u201c og \u201ef\u00e1 \u00fea\u00f0 l\u00f6ggilt\u201c. L\u00f6gunum var \u00fev\u00ed <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/altext\/96\/s\/pdf\/0439.pdf\">breytt<\/a> strax \u00e1ri\u00f0 eftir og \u201ehj\u00fakrunarfr\u00e6\u00f0ing\u201c sett \u00ed sta\u00f0 \u201ehj\u00fakrunarkonu e\u00f0a hj\u00fakrunarmann\u201c en teki\u00f0 fram a\u00f0 \u00feeim sem \u00f3sku\u00f0u v\u00e6ri heimilt a\u00f0 nota eldri starfsheiti \u00e1fram.<\/p>\n<p>\u00deegar umr\u00e6dd barnab\u00f3k var til umr\u00e6\u00f0u \u00e1 s\u00ednum t\u00edma rifja\u00f0i \u00e9g upp a\u00f0 \u00feegar \u00e9g l\u00e1 \u00e1 barnadeild Landsp\u00edtalans hausti\u00f0 1965 k\u00f6llu\u00f0u str\u00e1karnir \u00ed r\u00famunum \u00ed kringum mig \u201esj\u00fakrunarkona!\u201c \u00feegar \u00feurfti a\u00f0 sinna \u00feeim eitthva\u00f0. \u00deetta haf\u00f0i \u00e9g aldrei heyrt \u00e1\u00f0ur og fannst \u00fea\u00f0 kj\u00e1nalegt, en n\u00fa \u00feegar \u00e9g fer a\u00f0 sko\u00f0a m\u00e1li\u00f0 n\u00e1nar kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 fleiri en stofuf\u00e9lagar m\u00ednir tengdu or\u00f0i\u00f0 vi\u00f0 <em>sj\u00fak-<\/em> fremur en <em>hj\u00fak-<\/em>. \u00dea\u00f0 m\u00e1 finna sl\u00e6\u00f0ing af d\u00e6mum um <em>sj\u00fakrunarkona <\/em>\u00e1 prenti, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed vestur\u00edslenska bla\u00f0inu <em>Heimskringlu <\/em>1923: \u201e\u201cEg held h\u00fan hafi ekki ort \u00feetta sj\u00e1lf\u201d, sag\u00f0i yfirsj\u00fakrunarkonan og reyndi a\u00f0 brosa ekki.\u201c Elsta d\u00e6mi \u00ed \u00edslensku bla\u00f0i er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1944: \u201eVir\u00f0ist mjer starfi\u00f0 hafa gengi\u00f0 vel, enda \u00e1g\u00e6tum sj\u00fakrunarkonum \u00e1 a\u00f0 skipa.\u201c<\/p>\n<p>Samtals er vel \u00e1 annan tug d\u00e6ma um <em>sj\u00fakrunarkona<\/em> \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og um tugur \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. Sum af s\u00ed\u00f0arnefndu d\u00e6munum eru \u00far m\u00e1li barna en auglj\u00f3st er af d\u00e6mum \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> a\u00f0 \u00feessi skilningur \u00e1 or\u00f0inu hefur ekki veri\u00f0 bundinn vi\u00f0 b\u00f6rn. \u00de\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>hj\u00fakrunarkona <\/em>s\u00e9 \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r gagns\u00e6tt or\u00f0 \u2013 fyrir \u00feau sem \u00feekkja s\u00f6gnina <em>hj\u00fakra <\/em>\u00e1 anna\u00f0 bor\u00f0 \u2013 er misskilningurinn <em>sj\u00fakrunarkona<\/em> samt ekkert \u00fat \u00ed h\u00f6tt. Or\u00f0hlutinn <em>sj\u00fak- <\/em>er algengari og \u00ed fleiri or\u00f0um en <em>hj\u00fak<\/em>- \u2013tala\u00f0 er um <em>sj\u00faklinga<\/em>, <em>sj\u00fakd\u00f3ma<\/em>,<em> sj\u00fakrah\u00fas<\/em>, <em>sj\u00fakrali\u00f0i<\/em>, vera <em>sj\u00fakur<\/em> o.fl. Frambur\u00f0armunur <em>hj-<\/em> og <em>sj- <\/em>\u00ed upphafi or\u00f0s er oft s\u00e1ral\u00edtill og \u00feess vegna er ekkert undarlegt a\u00f0 <em>hj\u00fakrunarkona <\/em>skuli stundum vera skili\u00f0 sem <em>sj\u00fakrunarkona<\/em>. \u00dea\u00f0 er d\u00e6miger\u00f0 og br\u00e1\u00f0skemmtileg <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/06\/rangur-misskilningur\/\">al\u00fe\u00fd\u00f0usk\u00fdring<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrir nokkrum \u00e1rum var\u00f0 talsvert fja\u00f0rafok \u00fat af \u00fev\u00ed a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hj\u00fakrunarkona var nota\u00f0 \u00ed barnab\u00f3k. M\u00f6rgum fannst \u00fea\u00f0 \u00f3e\u00f0lilegt og bentu \u00e1 a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri gamaldags og \u00farelt or\u00f0 \u2013 \u00feegar hj\u00fakrunarn\u00e1m f\u00e6r\u00f0ist \u00e1 h\u00e1sk\u00f3lastig hef\u00f0i starfsheiti\u00f0 hj\u00fakrunarfr\u00e6\u00f0ingur veri\u00f0 teki\u00f0 upp \u00ed sta\u00f0inn og teikningar \u00ed b\u00f3kinni \u00e1samt notkun or\u00f0sins hj\u00fakrunarkona \u201e\u00fdti undir ska\u00f0legar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5738","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5738","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5738"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5738\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5739,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5738\/revisions\/5739"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}