{"id":5740,"date":"2023-11-22T08:00:08","date_gmt":"2023-11-22T08:00:08","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5740"},"modified":"2023-11-22T10:29:44","modified_gmt":"2023-11-22T10:29:44","slug":"forfall-og-mistak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/22\/forfall-og-mistak\/","title":{"rendered":"Forfall og mistak"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var n\u00fdlega vakin athygli \u00e1 setningunni \u201eHann segir a\u00f0 um forfall hafi veri\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a\u201c \u00ed <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20232491627d\/afi-daemdi-fot-bolta-leik-3.-flokks-kvenna-thegar-enginn-domari-maetti\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsi<\/em>. Vissulega er \u00e6vinlega notu\u00f0 fleirtalan <em>forf\u00f6ll <\/em>\u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li og s\u00e1 sem \u00feessi setning var h\u00f6f\u00f0 eftir \u00ed fr\u00e9ttinni sag\u00f0ist reyndar \u00ed umr\u00e6\u00f0um hafa nota\u00f0 \u00fe\u00e1 mynd. En eintalan er samt ekki alveg \u00f3\u00feekkt og er gefin upp \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u00ed merkingunni \u201a(lagaleg) hindrun\u2018 en merkt \u201efornt\/\u00farelt\u201c. Nokkur g\u00f6mul d\u00e6mi um eint\u00f6luna eru \u00ed textum fr\u00e1 fyrri \u00f6ldum, t.d. <em>\u00cdslenzku fornbr\u00e9fasafni<\/em> og \u00ed <em>Sk\u00fdringum \u00e1 fornyr\u00f0um \u00edslenzkrar l\u00f6gb\u00f3kar <\/em>eftir P\u00e1l V\u00eddal\u00edn fr\u00e1 upphafi 18. aldar: \u201eog \u00fev\u00ed s\u00ed\u00f0ur l\u00edklegt, a\u00f0 \u00feeirrar sektar m\u00e6tti strax \u00e1 \u00fe\u00edngi krefja, me\u00f0an engin rans\u00f3kn v\u00e6ri \u00e1 gj\u00f6r, hv\u00f6rt a\u00f0 forfall nokku\u00f0 valdid hef\u00f0i, e\u00f0ur eint\u00f3mis hyr\u00f0uleysi.\u201c<\/p>\n<p>\u00d6rf\u00e1 d\u00e6mi eru einnig \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>T\u00ed\u00f0indum um stj\u00f3rnarm\u00e1lefni \u00cdslands <\/em>1864: \u201eBreg\u00f0ist nokkur undan a\u00f0 koma til verka \u00feegar hann er til \u00feess kvaddur [\u2026] og hann getur ekki sanna\u00f0 l\u00f6gm\u00e6tt forfall, \u00fe\u00e1 \u00e1 hann fyrir \u00fea\u00f0 a\u00f0 gjalda \u00ed sekt 32 sk. r. m.\u201c N\u00fdjasta d\u00e6mi um eint\u00f6luna \u00far prentmi\u00f0li er \u00far <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2018: \u201eEin okkar haf\u00f0i reyndar tilkynnt forfall, f\u00f6st \u00ed vinnu.\u201c \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er 21 d\u00e6mi um eint\u00f6luna, \u00fear af eitt \u00far r\u00e6\u00f0u \u00e1 Al\u00feingi 2018 en 16 af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, t.d. \u201eMj\u00f6g s\u00fars\u00e6tt m\u00f3ment \u00feegar a\u00f0 ma\u00f0ur er vakna\u00f0ur og f\u00e6r svo tilkynningu um forfall kennarans \u00ed fyrsta t\u00edma.\u201c En \u00fe\u00f3tt eitthva\u00f0 s\u00e9 greinilega um \u00fea\u00f0 a\u00f0 eintalan s\u00e9 notu\u00f0 \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1li eru d\u00e6min samt svo f\u00e1 a\u00f0 varla er h\u00e6gt a\u00f0 tala um m\u00e1lvenju.<\/p>\n<p>En \u00ed umr\u00e6\u00f0u um <em>forfall <\/em>var nefnt anna\u00f0 or\u00f0 sem einnig er n\u00e6r eing\u00f6ngu haft \u00ed fleirt\u00f6lu: <em>mist\u00f6k<\/em>. Um \u00fea\u00f0 gildir svipa\u00f0 og <em>forfall<\/em>, a\u00f0 eintalan <em>mistak <\/em>er gefin \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>en merkt \u201efornt\/\u00farelt\u201c og v\u00edsa\u00f0 \u00e1 <em>mist\u00f6k<\/em>. Eina <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/329117\">d\u00e6mi\u00f0<\/a> um eint\u00f6luna \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>\u00c1rnastofnunar er \u00far <em>Hugvekju um Medferd \u00e1 \u00fangb\u00f8rnum<\/em> eftir J\u00f3n Thorstensen fr\u00e1 1846: \u201ea\u00f0 sj\u00fakd\u00f3murinn orsakist af einhv\u00f6rju mistaki.\u201c Elsta d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00far <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1924: \u201eEitt glappaskot getur valdi\u00f0 miklu tj\u00f3ni \u00e1 sama h\u00e1tt og eitt mistak \u00e1 stj\u00f3rntaumum b\u00e1ts \u00ed brimi getur valdi\u00f0 l\u00f6skun, \u00e1falli.\u201c R\u00fam 20 d\u00e6mi eru um eint\u00f6lumyndir or\u00f0sins \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og innan vi\u00f0 10 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, n\u00e6r \u00f6ll af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00dear er \u00fev\u00ed ekki heldur h\u00e6gt a\u00f0 tala um m\u00e1lvenju.<\/p>\n<p>Ekkert \u00ed formi e\u00f0a merkingu or\u00f0anna <em>forf\u00f6ll <\/em>og <em>mist\u00f6k <\/em>kallar \u00e1 a\u00f0 \u00feau s\u00e9u h\u00f6f\u00f0 \u00ed fleirt\u00f6lu og erfitt er a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 hvers vegna s\u00fa m\u00e1lvenja hefur skapast a\u00f0 nota \u00feau \u00feannig. Fyrirb\u00e6rin sem \u00feau v\u00edsa til eru teljanleg og reyndar eru t\u00f6luor\u00f0in <em>tv\u00f6<\/em>, <em>\u00ferj\u00fa <\/em>og <em>fj\u00f6gur <\/em>oft h\u00f6f\u00f0 me\u00f0 or\u00f0unum eins og \u00feau v\u00e6ru til \u00ed eint\u00f6lu \u2013 sagt <em>tv\u00f6 forf\u00f6ll<\/em>, <em>\u00ferj\u00fa mist\u00f6k<\/em> o.s.frv. \u00ed sta\u00f0 <em>tvenn forf\u00f6ll <\/em>og <em>\u00ferenn mist\u00f6k<\/em>. Merkingarlega og formlega m\u00e6lir ekkert \u00e1 m\u00f3ti \u00fev\u00ed a\u00f0 segja t.d. <em>\u00fea\u00f0 var forfall hj\u00e1 m\u00e9r \u00ed dag og \u00fea\u00f0 hafa veri\u00f0 nokkur forf\u00f6ll a\u00f0 undanf\u00f6rnu<\/em>, og <em>\u00e9g ger\u00f0i mistak \u00e1\u00f0an en \u00e9g geri sjaldan mist\u00f6k<\/em> \u2013 en \u00fea\u00f0 er bara ekki m\u00e1lvenja. \u00dea\u00f0 er r\u00e9tt a\u00f0 halda sig vi\u00f0 m\u00e1lvenjuna \u2013 en hins vegar v\u00e6ru engin m\u00e1lspj\u00f6ll ef h\u00fan breyttist og fari\u00f0 yr\u00f0i a\u00f0 nota \u00feessi or\u00f0 \u00ed eint\u00f6lu l\u00edka.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var n\u00fdlega vakin athygli \u00e1 setningunni \u201eHann segir a\u00f0 um forfall hafi veri\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a\u201c \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 V\u00edsi. Vissulega er \u00e6vinlega notu\u00f0 fleirtalan forf\u00f6ll \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li og s\u00e1 sem \u00feessi setning var h\u00f6f\u00f0 eftir \u00ed fr\u00e9ttinni sag\u00f0ist reyndar \u00ed umr\u00e6\u00f0um hafa nota\u00f0 \u00fe\u00e1 mynd. En eintalan er samt ekki alveg \u00f3\u00feekkt og [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5740","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5740"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5742,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5740\/revisions\/5742"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}