{"id":5759,"date":"2023-11-27T08:00:15","date_gmt":"2023-11-27T08:00:15","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5759"},"modified":"2023-12-01T13:03:20","modified_gmt":"2023-12-01T13:03:20","slug":"rying-runing-og-runingur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/27\/rying-runing-og-runingur\/","title":{"rendered":"R\u00fding, r\u00faning og r\u00faningur"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 f\u00f6studagskv\u00f6ld birtist \u00e1 vef <em>mbl.is<\/em> <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2023\/11\/24\/radherra_rudi_islenska_rollu\/\">fr\u00e9tt<\/a> undir fyrirs\u00f6gninni \u201eR\u00e1\u00f0herra r\u00fa\u00f0i \u00edslenska rollu\u201c. \u00deessi fr\u00e9tt var sett inn \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e1ttinn sama kv\u00f6ld me\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/1395992847329077\/posts\/3467893360139005\">ums\u00f6gninni<\/a> \u201eR\u00fdingin. Vonandi eru rollurnar vel r\u00fanar.\u201c \u00dat fr\u00e1 \u00feessu m\u00e1 \u00e6tla a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>r\u00fding <\/em>hafi komi\u00f0 fyrir \u00ed fr\u00e9ttinni en \u00fea\u00f0 er \u00fear ekki n\u00fana, heldur stendur \u201eR\u00e1\u00f0herrann birti myndskei\u00f0 af r\u00faningunni\u201c og \u00a0\u201e\u00fer\u00e1tt fyrir \u00fea\u00f0 gekk r\u00faningin vel\u201c. Vissulega er kvenkynsor\u00f0i\u00f0 <em>r\u00faning <\/em>hi\u00f0 venjulega verkna\u00f0arheiti af s\u00f6gninni <em>r\u00fdja<\/em> \u2013 reyndar er or\u00f0i\u00f0 einnig nota\u00f0 \u00ed karlkyni, <em>r\u00faningur<\/em>. Fr\u00e9ttinni var breytt morguninn eftir og gera m\u00e1 r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00fe\u00e1 hafi veri\u00f0 skipt um or\u00f0, e.t.v. vegna athugasemda. En \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>r\u00fding<\/em> s\u00e9 vissulega sjaldg\u00e6ft er \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3 til \u00ed m\u00e1linu og \u00e1 s\u00e9r langa s\u00f6gu.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>\u00c1rnastofnunar eru <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/392247\">nokkur d\u00e6mi<\/a> um or\u00f0i\u00f0 <em>r\u00fding<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta fr\u00e1 1840: \u201eGeldfj\u00e1rsafn til r\u00fdingar \u00ed 4. og 5. viku sumars.\u201c Or\u00f0i\u00f0 kemur fyrir \u00ed <em>\u00cdslenzkum rjettritunarreglum <\/em>\u00feess mikla m\u00e1lhreinsunarmanns Halld\u00f3rs Kr. Fri\u00f0rikssonar fr\u00e1 1859. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru um 30 d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>Fjallkonunni <\/em>1888: \u201e\u00dea\u00f0 var 5. j\u00fan\u00ed, a\u00f0 f\u00e9 \u00e1 Sj\u00f6und\u00e1 var reki\u00f0 heim til r\u00fdingar.\u201c \u00cd <em>Nor\u00f0urlj\u00f3sinu <\/em>1891 segir: \u201eVorverk (t\u00fanvinna, hir\u00f0ing eldivi\u00f0ar, r\u00fding o. fl.) voru b\u00fain v\u00ed\u00f0ast hvar fyrri hluta \u00feessa m\u00e1na\u00f0ar.\u201c \u00cd <em>N\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0ingnum <\/em>1935 segir: \u201eUndanfarin \u00e1r hafa r\u00fassneskir v\u00edsindamenn gert tilraunir me\u00f0 n\u00fdjar a\u00f0fer\u00f0ir me\u00f0 r\u00fdingu \u00e1 sau\u00f0f\u00e9.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1968 segir: \u201eEn \u00feessi r\u00fding var og mun vera l\u00f6gverndu\u00f0, og jafn \u00e1rv\u00eds og r\u00fding sau\u00f0fj\u00e1r.\u201c<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>r\u00fding<\/em> er flettior\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924, merkt \u201eASkaft\u201c. Nokkur d\u00e6mi fr\u00e1 fyrsta hluta 20. aldar eru um or\u00f0i\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenzkum \u00fej\u00f3\u00f0s\u00f6gum og s\u00f6gnum <\/em>Sigf\u00fasar Sigf\u00fassonar en hann var Austfir\u00f0ingur. \u00deetta bendir hvort tveggja til \u00feess a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hafi einkum t\u00ed\u00f0kast austanlands, og me\u00f0al yngstu d\u00e6ma um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru tv\u00f6 d\u00e6mi \u00far austfirska ritinu <em>M\u00fala\u00feingi <\/em>fr\u00e1 2008 og 2011. Or\u00f0i\u00f0 er einnig tali\u00f0 upp me\u00f0 or\u00f0um myndu\u00f0um me\u00f0 vi\u00f0skeytinu <em>-ing<\/em> \u00ed <em>Die Suffixe im Isl\u00e4ndischen<\/em> eftir Alexander J\u00f3hannesson fr\u00e1 1927, og \u00fea\u00f0 er flettior\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> og <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/15651\">nefnt<\/a> undir <em>r\u00fdja<\/em> \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed enginn vafi \u00e1 a\u00f0 \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>r\u00fding <\/em>s\u00e9 sjaldg\u00e6ft er \u00fea\u00f0 fullgilt \u00edslenskt or\u00f0 sem vel hef\u00f0i m\u00e1tt standa \u00e1fram \u00ed fr\u00e9tt <em>mbl.is<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 f\u00f6studagskv\u00f6ld birtist \u00e1 vef mbl.is fr\u00e9tt undir fyrirs\u00f6gninni \u201eR\u00e1\u00f0herra r\u00fa\u00f0i \u00edslenska rollu\u201c. \u00deessi fr\u00e9tt var sett inn \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e1ttinn sama kv\u00f6ld me\u00f0 ums\u00f6gninni \u201eR\u00fdingin. Vonandi eru rollurnar vel r\u00fanar.\u201c \u00dat fr\u00e1 \u00feessu m\u00e1 \u00e6tla a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 r\u00fding hafi komi\u00f0 fyrir \u00ed fr\u00e9ttinni en \u00fea\u00f0 er \u00fear ekki n\u00fana, heldur stendur \u201eR\u00e1\u00f0herrann birti myndskei\u00f0 af [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5759","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5759","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5759"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5759\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5783,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5759\/revisions\/5783"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5759"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}