{"id":5766,"date":"2023-11-28T21:12:01","date_gmt":"2023-11-28T21:12:01","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5766"},"modified":"2023-12-01T13:02:25","modified_gmt":"2023-12-01T13:02:25","slug":"eg-er-ad-labba-labba-labba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/28\/eg-er-ad-labba-labba-labba\/","title":{"rendered":"\u00c9g er a\u00f0 labba labba labba"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fyrradag var h\u00e9r spurt hven\u00e6r \u00fea\u00f0 hef\u00f0i veri\u00f0 \u201e\u00feegar \u00cdslendingar h\u00e6ttu a\u00f0 ganga og byrju\u00f0u a\u00f0 labba\u201c. \u00c9g eyddi raunar \u00feeirri f\u00e6rslu vegna \u00feess a\u00f0 h\u00fan er ekki \u00ed anda h\u00f3psins (gefur s\u00e9r rangar forsendur og er til \u00feess fallin a\u00f0 kalla fram vandl\u00e6tingu). En vegna \u00feess a\u00f0 athugasemdir hafa i\u00f0ulega veri\u00f0 ger\u00f0ar vi\u00f0 notkun sagnarinnar <em>labba<\/em>, b\u00e6\u00f0i h\u00e9r og \u00fe\u00f3 einkum \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum, fannst m\u00e9r \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 l\u00edta betur \u00e1 hana. Athugasemdirnar eru einkum af \u00ferennum toga: \u00cd fyrsta lagi a\u00f0 s\u00f6gnin s\u00e9 ofnotu\u00f0 \u00e1 kostna\u00f0 <em>ganga<\/em> og annarra sagna svipa\u00f0rar merkingar, \u00ed \u00f6\u00f0ru lagi a\u00f0 s\u00f6gnin s\u00e9 oft notu\u00f0 \u00ed formlegu m\u00e1li \u00fear sem h\u00fan eigi ekki vi\u00f0, og \u00ed \u00feri\u00f0ja lagi a\u00f0 <em>labba <\/em>eigi eing\u00f6ngu a\u00f0 nota um d\u00fdr en ekki um f\u00f3lk. Allt er \u00feetta umdeilanlegt.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>er s\u00f6gnin <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/10517\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'r\u00f6lta, ganga', \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er s\u00f6gnin sk\u00fdr\u00f0 'ganga' og 'ganga h\u00e6gt, r\u00f6lta', og \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/25367?fbclid=IwAR0CQsfSVIjPP4wULOn0CvTzhj_PXBgBoXImxNoA5sxRAjIapG1H8blgsbE\">sk\u00fdringin<\/a> 'ganga r\u00f3lega'. Hvergi er minnst \u00e1 a\u00f0 h\u00fan eigi frekar vi\u00f0 um d\u00fdr en f\u00f3lk og \u00ed \u00f6llum elstu d\u00e6munum er v\u00edsa\u00f0 til f\u00f3lks en ekki til d\u00fdra. \u00c9g held a\u00f0 \u00feetta hlj\u00f3ti a\u00f0 vera misskilningur sem stafar sennilega af \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>labba <\/em>er oft talin frekar \u00f3formleg s\u00f6gn \u2013 \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> fr\u00e1 1920-1924 er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fblondal.arnastofnun.is%2Ffaersla%2F238634%3Ffbclid%3DIwAR1tSztCZ_Mfr3kFayYAnK6JJGGqzr2hnQ77qHtKG8H5l7INhdIZ9rIVA80&amp;h=AT214wgcqndATyykaJCIsRUAskxsrp9tx7jvRqZVFLtAOsm4wDipa3tlO4XTsMOvnPz5bmMN6eCRsNCQReUw-W4J22BPO24-2M442-Gzt8IKwz4IziqJsPKOn2Kq2HG4Gw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1J9sH_H5TfMbMBOC-p5S6JKGEISeKACwa_ydqPHlmSb9aDzC01rzoNP6YAttcwpDYZQ1Kij9LtwLOpzo95hR_9AHVqXdULxQHBubpKSzqtHpJpYSq7S4xiWpZk2S8Yqzc5MQhVYRutRkN-qISeoGlgX4QKcuef\">sk\u00fdringin<\/a> ekki bara 'ganga h\u00e6gt' heldur einnig 'fara f\u00f3tgangandi' sem merkt er \u201e(pop.), \u00fe.e. 'al\u00fe\u00fd\u00f0um\u00e1l' e\u00f0a 'talm\u00e1l'\u201c. F\u00f3lk vir\u00f0ist tengja s\u00f6gnina vi\u00f0 \u00f6nnur \u00f3formleg or\u00f0 sem oft eru s\u00f6g\u00f0 eiga einkum vi\u00f0 um d\u00fdr, eins og nafnor\u00f0in <em>l\u00f6pp <\/em>og <em>haus <\/em>og s\u00f6gnin <em>\u00e9ta<\/em>.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi <em>Ritm\u00e1lssafns <\/em>\u00c1rnastofnunar um s\u00f6gnina er \u00ed <em>\u00cdslenskum fornkv\u00e6\u00f0um <\/em>fr\u00e1 seinni hluta 17. aldar. H\u00fan kemur fyrir \u00ed kv\u00e6\u00f0inu \u201eFl\u00f6sku-kve\u00f0jur\u201c eftir Eggert \u00d3lafsson fr\u00e1 mi\u00f0ri 18. \u00f6ld: \u201eMakinn labbar lotinn \/ landa s\u00edna hvetr.\u201c Elsta d\u00e6mi\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1849: \u201e\u00fea\u00f0 v\u00e6ri miklu skynsamlegra fyrir oss b\u00e6ndur, a\u00f0 drepa hesta vora heima, heldur en a\u00f0 fara me\u00f0 \u00fe\u00e1 su\u00f0ur \u00ed Reykjav\u00edk [\u2026] og eiga svo a\u00f0 labba austur yfir fjall \u00ed \u00feokkab\u00f3t.\u201c Einnig kemur s\u00f6gnin fyrir \u00ed <em>Pilti og st\u00falku <\/em>eftir J\u00f3n Thoroddsen fr\u00e1 1850: \u201eSigr\u00ed\u00f0ur litla var\u00f0 \u00ed fyrsta sinni a\u00f0 labba eptir fjenu fram fj\u00e1r g\u00f6tur.\u201c \u00derj\u00fa d\u00e6mi eru um hana \u00ed <em>\u00cdslenzkum \u00fej\u00f3\u00f0s\u00f6gum og \u00e6fint\u00fdrum <\/em>fr\u00e1 1862 og \u00e1 seinustu \u00e1ratugum 19. aldar ver\u00f0ur h\u00fan algeng og er enn a\u00f0 s\u00e6kja \u00ed sig ve\u00f0ri\u00f0.<\/p>\n<p>\u00cd d\u00e6mum fr\u00e1 19. \u00f6ld vir\u00f0ist merkingin yfirleitt vera 'ganga h\u00e6gt, r\u00f6lta' en ekki vera s\u00e9rstaklega \u00f3formleg. E.t.v. hefur h\u00e6gur gangur \u00fe\u00f3 \u00fe\u00f3tt eitthva\u00f0 k\u00e6ruleysislegur og \u00fea\u00f0 leitt til \u00feess a\u00f0 s\u00f6gnin f\u00e9kk \u00e1 sig \u00f3formlegan bl\u00e6, sbr. \u201epop.\u201c \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k.<\/em> En \u00f6nnur \u00e1st\u00e6\u00f0a fyrir \u00feeirri tilfinningu margra a\u00f0 s\u00f6gnin s\u00e9 \u00f3formleg g\u00e6ti veri\u00f0 hlj\u00f3\u00f0afari\u00f0. Or\u00f0 me\u00f0 l\u00f6ngu <em>bb<\/em> eru m\u00f6rg hver g\u00e6lun\u00f6fn, g\u00e6luor\u00f0 e\u00f0a annars konar styttingar og \u00fev\u00ed \u00ed e\u00f0li s\u00ednu \u00f3formleg \u2013 <em>Sibba<\/em>, <em>Tobba<\/em>, <em>Kobbi<\/em>,<em> Stebbi<\/em>; <em>pabbi<\/em>, <em>nebbi<\/em>, <em>rebbi<\/em>; <em>abb\u00f3<\/em>, <em>vibbi<\/em>; o.s.frv. \u00d6nnur hafa \u00e1 s\u00e9r einhvers konar neikv\u00e6\u00f0an e\u00f0a k\u00e6ruleysislegan bl\u00e6 \u2013 <em>gubba<\/em>, <em>rubba<\/em>, <em>gabba<\/em>, <em>skr\u00fabba<\/em>, <em>subba<\/em>, <em>gribba<\/em>, <em>lubbi<\/em>, <em>nabbi <\/em>o.s.frv. L\u00edklegt er a\u00f0 \u00feessi or\u00f0 og \u00f6nnur sl\u00edk hafi \u00e1hrif \u00e1 tilfinningu margra fyrir <em>labba<\/em>.<\/p>\n<p>Kringum 1890 f\u00f3r s\u00f6gnin a\u00f0 koma fram \u00ed afturbeyg\u00f0ri notkun \u2013 <em>labba sig<\/em>. Ekki er alltaf a\u00f0 sj\u00e1 sk\u00fdran merkingarmun \u00e1 <em>labba <\/em>og <em>labba sig<\/em>, en \u00fev\u00ed s\u00ed\u00f0arnefnda vir\u00f0ist alltaf fylgja einhver sta\u00f0ar- e\u00f0a stefnu\u00e1kv\u00f6r\u00f0un \u2013 <em>labba sig burt<\/em>, <em>labba sig til hennar<\/em>, <em>labba sig nor\u00f0ur<\/em>, <em>labba sig ofan \u00ed b\u00e6inn <\/em>o.s.frv. Ekki er h\u00e6gt a\u00f0 segja t.d. *<em>\u00e9g f\u00f3r \u00fat a\u00f0 labba mig<\/em> e\u00f0a *<em>\u00e9g labba\u00f0i mig lengi<\/em>. Um 1930 fara svo a\u00f0 sj\u00e1st d\u00e6mi um \u00fe\u00e1gufall \u00ed sta\u00f0 \u00feolfallsins \u2013 <em>labba s\u00e9r<\/em>. Enginn merkingarmunur vir\u00f0ist vera \u00e1 \u00feolfalli og \u00fe\u00e1gufalli \u00ed \u00feessu sambandi. Afturbeyg\u00f0 notkun sambandsins vir\u00f0ist hafa n\u00e1\u00f0 h\u00e1marki kringum 1970 og fari\u00f0 sm\u00e1tt og sm\u00e1tt minnkandi s\u00ed\u00f0an. \u00deolfalli\u00f0 hefur alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 mun algengara en \u00fe\u00e1gufalli\u00f0 hefur \u00fe\u00f3 mj\u00f6g s\u00f3tt \u00e1 \u00ed seinni t\u00ed\u00f0.<\/p>\n<p>\u00dev\u00ed er stundum haldi\u00f0 fram a\u00f0 <em>labba <\/em>s\u00e9 a\u00f0 teygja sig inn \u00e1 svi\u00f0 annarra sagna, einkum <em>ganga<\/em>, og vel m\u00e1 vera a\u00f0 <em>labba <\/em>s\u00e9 n\u00fa notu\u00f0 \u00ed samb\u00f6ndum \u00fear sem sumum fyndist e\u00f0lilegra a\u00f0 nota <em>ganga<\/em>. \u00c9g hef t.d. s\u00e9\u00f0 v\u00edsa\u00f0 til \u00feess a\u00f0 n\u00fa s\u00e9 meira a\u00f0 segja tala\u00f0 um a\u00f0 <em>labba \u00e1 fj\u00f6ll<\/em>. \u00dea\u00f0 er alveg r\u00e9tt \u2013 en \u00fea\u00f0 merkir ekki alveg sama og <em>ganga \u00e1 fj\u00f6ll<\/em>, heldur er frekar nota\u00f0 um t\u00f3mstundagaman: \u201emargir \u00ed \u00feessari st\u00e9tt gera \u00fea\u00f0 s\u00e9r til gamans a\u00f0 setja saman lausav\u00edsur, l\u00edta \u00ed b\u00f3k, labba \u00e1 fj\u00f6ll og renna fyrir fisk\u201c segir t.d. \u00ed <em>DV <\/em>1987. T\u00e6past er <a href=\"http:\/\/185.21.17.249\/g\/2017170509475\/er-islenskan-i-haettu-\">tala\u00f0 um<\/a> a\u00f0 <em>labba \u00e1 Everest<\/em>. En d\u00e6mum um <em>labba <\/em>\u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>hefur vissulega fj\u00f6lga\u00f0 verulega \u00e1 \u00feessari \u00f6ld og \u00fea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 smekksatri\u00f0i hvort h\u00fan s\u00e9 ofnotu\u00f0. Notkun hennar truflar mig a.m.k. ekki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fyrradag var h\u00e9r spurt hven\u00e6r \u00fea\u00f0 hef\u00f0i veri\u00f0 \u201e\u00feegar \u00cdslendingar h\u00e6ttu a\u00f0 ganga og byrju\u00f0u a\u00f0 labba\u201c. \u00c9g eyddi raunar \u00feeirri f\u00e6rslu vegna \u00feess a\u00f0 h\u00fan er ekki \u00ed anda h\u00f3psins (gefur s\u00e9r rangar forsendur og er til \u00feess fallin a\u00f0 kalla fram vandl\u00e6tingu). En vegna \u00feess a\u00f0 athugasemdir hafa i\u00f0ulega veri\u00f0 ger\u00f0ar vi\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5766","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5766","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5766"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5766\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5782,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5766\/revisions\/5782"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5766"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5766"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5766"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}