{"id":5779,"date":"2023-11-30T13:57:56","date_gmt":"2023-11-30T13:57:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5779"},"modified":"2023-11-30T14:00:43","modified_gmt":"2023-11-30T14:00:43","slug":"forufolk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/30\/forufolk\/","title":{"rendered":"F\u00f6ruf\u00f3lk"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var sett h\u00e9r inn <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/erlent\/2023\/11\/29\/sviar_ad_skipta_um_skodun_a_forufolki\/\">fr\u00e9tt<\/a> af <em>mbl.is<\/em> me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eSv\u00edar a\u00f0 skipta um sko\u00f0un \u00e1 f\u00f6ruf\u00f3lki\u201c \u2013 me\u00f0 \u00feeim umm\u00e6lum a\u00f0 <em>f\u00f6ruf\u00f3lk <\/em>v\u00e6ri \u201epr\u00fd\u00f0ilegt or\u00f0 \u00ed \u00feessu samhengi\u201c. En um \u00fea\u00f0 m\u00e1 deila. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/66267\">tv\u00e6r sk\u00fdringar<\/a> \u00e1 or\u00f0inu <em>f\u00f6ruf\u00f3lk <\/em>\u2013 s\u00fa fyrri er 'f\u00f3lk sem flakkar um sveitir \u00ed leit a\u00f0 mat og h\u00fasaskj\u00f3li' og s\u00fa seinni 'f\u00f3lk sem yfirgefur heimkynni s\u00edn \u00ed leit a\u00f0 betri framt\u00ed\u00f0'. Or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00f6ruma\u00f0ur <\/em>er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/14623\">sk\u00fdrt<\/a> 's\u00e1 e\u00f0a s\u00fa sem flakkar um sveitir \u00ed leit a\u00f0 mat og h\u00fasaskj\u00f3li, flakkari'. \u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> fr\u00e1 1920-1924 er <em>f\u00f6ruma\u00f0ur <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/228954\">sk\u00fdrt<\/a><\/em>\u00a0'Tigger' ('betlari') og <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>sem 'flakkari, beiningama\u00f0ur' en <em>f\u00f6ruf\u00f3lk <\/em>er \u00ed hvorugri b\u00f3kinni. \u00dea\u00f0 er aftur \u00e1 m\u00f3ti \u00ed <em>\u00cdslenskri samheitaor\u00f0ab\u00f3k <\/em>me\u00f0 samheitinu 'vergangsf\u00f3lk'.<\/p>\n<p>Eins og \u00e9g hef oft nefnt er tungum\u00e1li\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/06\/28\/tungumalid-a-ad-vera-valdataeki-almennings\/\">valdat\u00e6ki<\/a> og f\u00f3lk \u00ed \u00e1hrifast\u00f6\u00f0um, t.d. stj\u00f3rnm\u00e1laf\u00f3lk og fj\u00f6lmi\u00f0laf\u00f3lk, <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/09\/10\/gagnrynin-hugsun-og-ordraedugreining\/\">n\u00fdtir \u00fea\u00f0<\/a> oft \u00e1 me\u00f0vita\u00f0an og markvissan h\u00e1tt til a\u00f0 reyna a\u00f0 hafa \u00e1hrif \u00e1 sko\u00f0anir okkar. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 er a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u ekkert a\u00f0 athuga \u2013 en vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 gera okkur grein fyrir \u00fev\u00ed og sko\u00f0a \u00fea\u00f0 sem fr\u00e1 \u00feessu f\u00f3lki kemur \u00e1 gagnr\u00fdninn h\u00e1tt, reyna a\u00f0 \u00e1tta okkur \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig or\u00f0avali og or\u00f0anotkun er beitt til a\u00f0 koma \u00e1kve\u00f0num vi\u00f0horfum \u00e1 framf\u00e6ri. \u00cd \u00feessu tilvik m\u00e1 spyrja hvers vegna or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00f6ruf\u00f3lk <\/em>s\u00e9 vali\u00f0. \u00cd fr\u00e9ttinni er vitna\u00f0 til <a href=\"https:\/\/www.socialdemokraterna.se\/download\/18.4541e3ad18bf09bfeed23d3\/1701084580894\/2.%20O%CC%88kad%20samha%CC%88llsgemenskap%20genom%20att%20vi%20delar%20ett%20gemensamt%20spra%CC%8Ak.pdf\">n\u00fdrrar sk\u00fdrslu<\/a> s\u00e6nska jafna\u00f0armannaflokksins og sagt: \u201eF\u00e1ir hafa veri\u00f0 jafneindregnir talsmenn vi\u00f0t\u00f6ku f\u00f6ruf\u00f3lks fr\u00e1 framandi l\u00f6ndum og d\u00e1semda fj\u00f6lmenningarsamf\u00e9lagsins og s\u00e6nskir jafna\u00f0armenn.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd s\u00e6nsku sk\u00fdrslunni sem v\u00edsa\u00f0 er til er tala\u00f0 um <em>invandrare<\/em>,<em> invandring<\/em> og <em>migration<\/em>. \u00c1 \u00edslensku er venja a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>innflytjandi <\/em>um f\u00f3lk sem flyst til landsins fr\u00e1 \u00f6\u00f0rum l\u00f6ndum \u2013 or\u00f0i\u00f0 <em>innflutningur <\/em>er au\u00f0vita\u00f0 til l\u00edka en \u00fea\u00f0 er frekar nota\u00f0 um v\u00f6rur en f\u00f3lk \u00fe\u00f3tt sambandi\u00f0 <em>innflutningur f\u00f3lks <\/em>komi vissulega fyrir. Merkingin \u00ed <em>migration<\/em> er svo einfaldlega 'f\u00f3lksflutningar'. \u00cd fr\u00e9tt <em>mbl.is<\/em> er hins vegar vali\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00f6ruf\u00f3lk <\/em>\u00ed sta\u00f0inn fyrir hi\u00f0 venjulega or\u00f0 <em>innflytjendur<\/em>. \u00dea\u00f0 skiptir m\u00e1li fyrir andann \u00ed fr\u00e9ttinni, \u00fev\u00ed a\u00f0 enginn vafi er \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 or\u00f0in <em>f\u00f6ruf\u00f3lk <\/em>og <em>f\u00f6ruma\u00f0ur <\/em>hafa \u00e1 s\u00e9r neikv\u00e6\u00f0an bl\u00e6 \u00ed huga margra eins og or\u00f0ab\u00f3karsk\u00fdringarnar benda til, sem og d\u00e6mi \u00ed <em><a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/142258\">Ritm\u00e1lssafni<\/a> <\/em>\u00c1rnastofnunar og \u00e1 <em><a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=f%C3%B6ruf%C3%B3lk&amp;size=100&amp;isBeygingar=on&amp;isAdvanced=false&amp;sort=date\">t\u00edmarit.is<\/a><\/em>.<\/p>\n<p>N\u00fa er \u00e9g hlynntur \u00fev\u00ed a\u00f0 endurn\u00fdta g\u00f6mul or\u00f0 sem hafa loki\u00f0 hlutverki s\u00ednu \u00ed upphaflegri merkingu, og vissulega er <em>f\u00f6ruf\u00f3lk<\/em> lipurt or\u00f0 og hefur stundum \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 nota\u00f0 um f\u00f3lk sem fer milli landa eins og seinni sk\u00fdring <em>\u00cdslenskrar n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3kar <\/em>bendir til. En \u00fe\u00f3tt f\u00f6ruf\u00f3lk \u00ed eldri merkingu s\u00e9 blessunarlega horfi\u00f0 h\u00e9r \u00e1 landi er svo sannarlega ekki alls sta\u00f0ar. \u00deess vegna er full \u00fe\u00f6rf fyrir or\u00f0i\u00f0 \u00ed sinni upphaflegu merkingu, og jafnvel \u00fe\u00f3tt svo v\u00e6ri ekki er lj\u00f3st a\u00f0 a.m.k. verulegur hluti m\u00e1lnotenda \u00feekkir hina neikv\u00e6\u00f0u merkingu or\u00f0sins. \u00dea\u00f0 er \u00f3heppilegt a\u00f0 taka g\u00f6mul or\u00f0 sem hafa haft neikv\u00e6\u00f0a e\u00f0a ni\u00f0randi merkingu og \u00e6tla s\u00e9r a\u00f0 nota \u00feau \u00ed hlutlausri e\u00f0a j\u00e1kv\u00e6\u00f0ri merkingu \u2013 h\u00e6tt vi\u00f0 a\u00f0 uppruninn \u00fevoist ekki af \u00feeim.<\/p>\n<p>\u00deetta \u00e1 s\u00e9rstaklega vi\u00f0 um or\u00f0 sem notu\u00f0 eru um ja\u00f0arsetta h\u00f3pa og f\u00f3lk sem \u00e1 undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja af einhverjum \u00e1st\u00e6\u00f0um. Ef fj\u00f6lmi\u00f0lar nota or\u00f0 sem hafa \u00e1 s\u00e9r neikv\u00e6\u00f0an e\u00f0a ni\u00f0randi bl\u00e6 um \u00feessa h\u00f3pa er \u00fea\u00f0 til \u00feess falli\u00f0 a\u00f0 \u00fdta undir neikv\u00e6tt almennings\u00e1lit gagnvart \u00feeim. Ef or\u00f0i\u00f0 <em>innflytjandi <\/em>\u00feykir af einhverjum \u00e1st\u00e6\u00f0um \u00f3heppilegt er vel h\u00e6gt a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 \u00e1 annan h\u00e1tt en me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 gr\u00edpa til or\u00f0s sem hefur neikv\u00e6\u00f0a merkingu \u00ed huga margra. \u00dea\u00f0 m\u00e6tti t.d. nota or\u00f0i\u00f0 <em>farandf\u00f3lk <\/em>sem nota\u00f0 er sem <a href=\"https:\/\/hugtakasafn.utn.stjr.is\/hugtak.adp?id=69628&amp;leitarord=farandf%C3%B3lk&amp;tungumal=oll&amp;ordrett=o\">\u00fe\u00fd\u00f0ing<\/a> \u00e1 <em>migrants<\/em> \u00ed <em>Hugtakasafni \u00fe\u00fd\u00f0ingami\u00f0st\u00f6\u00f0var utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0uneytisins<\/em> e\u00f0a<em> farf\u00f3lk <\/em>sem einnig er <a href=\"https:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/9875\/1\/Meistararitger%C3%B0%20%C3%AD%20l%C3%B6gfr%C3%A6%C3%B0i.%20Skipul%C3%B6g%C3%B0%20brotastarfsemi.pdf\">d\u00e6mi<\/a> um a\u00f0 hafi veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed s\u00f6mu merkingu. En me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala um <em>f\u00f6ruf\u00f3lk <\/em>er tekin sk\u00fdr p\u00f3lit\u00edsk afsta\u00f0a \u2013 sem sj\u00e1lfsagt hugnast sumum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var sett h\u00e9r inn fr\u00e9tt af mbl.is me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eSv\u00edar a\u00f0 skipta um sko\u00f0un \u00e1 f\u00f6ruf\u00f3lki\u201c \u2013 me\u00f0 \u00feeim umm\u00e6lum a\u00f0 f\u00f6ruf\u00f3lk v\u00e6ri \u201epr\u00fd\u00f0ilegt or\u00f0 \u00ed \u00feessu samhengi\u201c. En um \u00fea\u00f0 m\u00e1 deila. \u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k eru tv\u00e6r sk\u00fdringar \u00e1 or\u00f0inu f\u00f6ruf\u00f3lk \u2013 s\u00fa fyrri er 'f\u00f3lk sem flakkar um sveitir \u00ed leit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5779","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5779","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5779"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5779\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5781,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5779\/revisions\/5781"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}