{"id":5798,"date":"2023-12-01T15:41:42","date_gmt":"2023-12-01T15:41:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5798"},"modified":"2023-12-01T15:52:55","modified_gmt":"2023-12-01T15:52:55","slug":"nyja-lukkid-lukkar-vel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/01\/nyja-lukkid-lukkar-vel\/","title":{"rendered":"N\u00fdja l\u00fakki\u00f0 l\u00fakkar vel"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi \u00ed g\u00e6r var vitna\u00f0 \u00ed gamla <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/burdargrein\/2022\/06\/02\/briet_frumsynir_nytt_lukk\/\">fr\u00e9t<\/a>t me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eBr\u00edet frums\u00fdnir n\u00fdtt l\u00fakk\u201c og spurt hvort <em>l\u00fakk <\/em>\u00fe\u00e6tti g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslenska n\u00faor\u00f0i\u00f0. Fyrirspyrjandi t\u00f3k fram a\u00f0 s\u00e9r fyndist bl\u00e6munur \u00e1 or\u00f0inu <em>l\u00fakk <\/em>og \u00edslenska or\u00f0inu <em>\u00fatlit<\/em> og einn \u00fe\u00e1tttakandi \u00ed umr\u00e6\u00f0u um \u00feetta sag\u00f0i: \u201e\u00cd m\u00ednum huga er munurinn \u00e1 l\u00fakk og \u00fatliti s\u00e1 a\u00f0 l\u00fakk er \u00fatlit sem er skapa\u00f0 \u00e1 me\u00f0vita\u00f0an h\u00e1tt.\u201c \u00deetta er einmitt m\u00e1li\u00f0 \u2013 <em>\u00fatlit<\/em> getur veri\u00f0 mismunandi eftir a\u00f0st\u00e6\u00f0um og ver\u00f0ur oft til \u00e1 tilviljanakenndan h\u00e1tt en <em>l\u00fakki\u00f0 <\/em>er s\u00fa mynd sem vi\u00f0 viljum gefa \u2013 af okkur sj\u00e1lfum e\u00f0a einhverju \u00ed umhverfi okkar. Or\u00f0i\u00f0 <em>l\u00fakk <\/em>er au\u00f0vita\u00f0 komi\u00f0 af enska nafnor\u00f0inu <em>look<\/em> sem er \u00fe\u00fdtt sem '\u00fatlit, svipur, yfirbrag\u00f0' \u00ed <em>Ensk-\u00edslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>og \u00ed m\u00f6rgum tilvikum \u00e6tti s\u00ed\u00f0astnefnda \u00fe\u00fd\u00f0ingin best vi\u00f0.<\/p>\n<p>\u00deetta s\u00e9st best \u00e1 d\u00e6mum. Elstu d\u00e6mi um <em>l\u00fakk <\/em>\u00e1 prenti eru h\u00e1tt \u00ed 40 \u00e1ra g\u00f6mul og or\u00f0i\u00f0 oft haft innan g\u00e6salappa fyrstu \u00e1rin. \u00cd <em>DV <\/em>1985 segir: \u201eBandar\u00edkjamenn \u00feykjast h\u00f6fundar \u201el\u00fakksins\u201c.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1986 segir: \u201ehermannal\u00fakki\u00f0 \u00ed upp\u00e1haldi\u201c. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1990 segir: \u201ehip hop l\u00fakki\u00f0 vir\u00f0ist \u00e6tla a\u00f0 lifa enn um sinn.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1991 segir: \u201eVar \u00fear allt \u201el\u00fakk\u201c \u00fea\u00f0 sama og \u00ed \u00feeirri vins\u00e6lu mynd.\u201c \u00cd <em>Pressunni <\/em>1991 segir: \u201eHann haf\u00f0i yfir s\u00e9r nokkurs konar Smart sp\u00e6jaral\u00fakk \u00e1 s\u00ednum yngri \u00e1rum.\u201c \u00cd <em>Pressunni <\/em>1993 segir: \u201eKannski er allt anna\u00f0 \u201el\u00fakk\u201c \u00e1 skj\u00e1num en \u00e1 \u00f6\u00f0rum vettvangi, \u00e9g veit \u00fea\u00f0 ekki.\u201c \u00cd <em>Eintaki <\/em>1994 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er komi\u00f0 n\u00fdtt l\u00fakk \u00e1 sta\u00f0inn.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1995 segir: \u201e\u00de\u00fa ver\u00f0ur fr\u00edka\u00f0ur \u00ed dag me\u00f0 sker\u00ed l\u00fakk og b\u00f3ld frasa \u00e1.\u201c<\/p>\n<p>D\u00e6mum \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> fj\u00f6lgar mj\u00f6g upp \u00far aldam\u00f3tum og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru alls um n\u00edu \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u2013 langflest vissulega \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum en \u00fe\u00f3 r\u00famlega \u00fe\u00fasund \u00far formlegra m\u00e1li. S\u00f6gnin <em>l\u00fakka <\/em>fylgdi svo flj\u00f3tlega \u00e1 eftir nafnor\u00f0inu \u2013 elsta d\u00e6mi um hana \u00e1 prenti er \u00ed <em>Pressunni <\/em>1994: \u201e\u00e9g tala n\u00fa ekki um ef ma\u00f0ur leyfir s\u00e9r a\u00f0 l\u00fakka svol\u00edti\u00f0 dr\u00f6gg\u00ed\u201c. \u00cd <em>DV <\/em>1998 segir: \u201e\u00deetta eru mj\u00f6g st\u00edlisera\u00f0ir g\u00e6jar og \u00fev\u00ed nokku\u00f0 pott\u00fe\u00e9tt a\u00f0 b\u00f3kin muni l\u00fakka flott.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2002 segir: \u201e\u00dea\u00f0 eina sem \u00feetta gerir er a\u00f0 l\u00fakka vel, eins og hver \u00f6nnur innanstokksh\u00f6nnun.\u201c S\u00f6gnin er talsvert sjaldg\u00e6fari en nafnor\u00f0i\u00f0 en t\u00ed\u00f0ni\u00fer\u00f3unin er svipu\u00f0 \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru um 4.900 d\u00e6mi um <em>l\u00fakka<\/em>, \u00fear af um 4.600 af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 m\u00e1 kannski segja a\u00f0 nafnor\u00f0i\u00f0 <em>l\u00fakk<\/em> s\u00e9 ekki s\u00e9rlega \u00edslenskulegt en fleiri samb\u00e6rileg t\u00f6kuor\u00f0 sem \u00feykja g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslenska eru \u00fe\u00f3 til \u2013 <em><a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/230975\">h\u00fakk<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/28994\">m\u00fakk<\/a> <\/em>(<em>segja ekki m\u00fakk<\/em>), <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/32399\">p\u00fakk<\/a> <\/em>(<em>leggja \u00ed p\u00fakk<\/em>) og <em><a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/258402\">\u00fer\u00fakk<\/a><\/em>. Sama m\u00e1 segja um s\u00f6gnina <em>l\u00fakka <\/em>\u2013 h\u00fan \u00e1 s\u00e9r hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00ed t\u00f6kus\u00f6gnunum <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/8851\">d\u00fakka<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/21553\">h\u00fakka<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/237973\">kr\u00fakka<\/a><\/em>, <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/32400\">p\u00fakka<\/a> <\/em>og <em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/47588\">\u00fer\u00fakka<\/a><\/em>. \u00cd innlegginu sem nefnt var \u00ed upphafi sag\u00f0i fyrirspyrjandi a\u00f0 s\u00e9r fyndist \u201emikil notkun or\u00f0sins [<em>l\u00fakk<\/em>] \u00ed daglegu tali benda til \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00fej\u00f3ni \u00e1kve\u00f0inni \u00fe\u00f6rf\u201c og d\u00e6mafj\u00f6ldinn sty\u00f0ur sannarlega \u00fe\u00e1 tilfinningu. \u00de\u00f3tt \u00feessi or\u00f0 s\u00e9u vissulega tekin \u00far ensku taka \u00feau \u00edslenskum beygingum og eiga s\u00e9r \u00fdmsar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00ed m\u00e1linu. \u00der\u00e1tt fyrir \u00e6tterni\u00f0 s\u00e9 \u00e9g enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til annars en telja nafnor\u00f0i\u00f0 <em>l\u00fakk <\/em>og s\u00f6gnina <em>l\u00fakka<\/em> g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslensk or\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi \u00ed g\u00e6r var vitna\u00f0 \u00ed gamla fr\u00e9tt me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eBr\u00edet frums\u00fdnir n\u00fdtt l\u00fakk\u201c og spurt hvort l\u00fakk \u00fe\u00e6tti g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslenska n\u00faor\u00f0i\u00f0. Fyrirspyrjandi t\u00f3k fram a\u00f0 s\u00e9r fyndist bl\u00e6munur \u00e1 or\u00f0inu l\u00fakk og \u00edslenska or\u00f0inu \u00fatlit og einn \u00fe\u00e1tttakandi \u00ed umr\u00e6\u00f0u um \u00feetta sag\u00f0i: \u201e\u00cd m\u00ednum huga er munurinn \u00e1 l\u00fakk og [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5798","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5798","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5798"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5798\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5801,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5798\/revisions\/5801"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5798"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5798"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5798"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}