{"id":5802,"date":"2023-12-02T23:09:56","date_gmt":"2023-12-02T23:09:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5802"},"modified":"2023-12-02T23:09:56","modified_gmt":"2023-12-02T23:09:56","slug":"ad-sunka-og-sakka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/02\/ad-sunka-og-sakka\/","title":{"rendered":"A\u00f0 sunka og sakka"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd h\u00f3pnum Skemmtileg \u00edslensk or\u00f0 var \u00ed dag <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/20515436122\/posts\/10159571001511123\/?__cft__%5b0%5d=AZWrZCsiLCri5FYIQIpwNpis28CnEPRFIdd2Dzul6JfmK3ch6q-vlzf4LEq-tLZynI-xXtVIBVBWAjxnZ1wDH1yvnq3qw-4_3ciiqD0A4MElhKitLrDg_1f9Z7JNaawFmTQeHjAOQY0ZkY2INpJTDtkuPdd0qaYK5hOAJdAovEO-u5PxQnefcgEq4yV0lVJrwk8&amp;__tn__=-UK-R\"><strong>umr\u00e6\u00f0a<\/strong><\/a> um s\u00f6gnina <em>s\u00fanka<\/em> sem kom fyrir \u00ed <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2023\/12\/01\/jordin_gaf_sig_undan_grofunni\/?fbclid=IwAR16WC7Nn6kCjzrIt7Ruuqbhk31T8RJ8WR6pNLf9kkrinvn3LUT-P59CZmA\">fr\u00e9tt<\/a> \u00ed <em>mbl.is<\/em> \u2013 \u201e\u00c9g var a\u00f0 fara yfir hana og \u00fe\u00e1 s\u00fanka\u00f0i undan m\u00e9r\u201c og \u201eJ\u00f6r\u00f0in getur s\u00fanka\u00f0 ni\u00f0ur\u201c. Elsta d\u00e6mi um \u00feessa s\u00f6gn, sem einnig er oft ritu\u00f0 <em>sunka <\/em>eins og ritreglur <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fbin.arnastofnun.is%2Fbeyging%2F423658%3Ffbclid%3DIwAR3DQeXzogUOq5G8c9woLfYBEfAeNqzL1kM0fnZ_uD11C5apEk_l4dwk9vs&amp;h=AT2HFBw-CFN09TwjWc6_RwWwXgZTIb8h49ejrDTP9cATt24X2fJDnbLOuVb8gcCNQ4Jtp9LnIWcHuNAm1vufVeAf4OIyyrpD_Dw6Dhi0ZljWCOJEVm4DSkW6hX-aLDe5uw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT15M_P2adp-jcpgajRf7Vu3o9IowB0PjjXFZCqtiy6ljKRbHgEkFnip3JM9l4Z-3sghGwYPvDL6os0ph7-a77t0b5VthYZI8nLPnEj5PHMEB2Qod_KG9J_d_ZbRtvrHv3GQZPwpIqImiGx7Y7v86zITuUul16dVYcJA_1yzN2qJIPgZTyWwOnUnChxDlfNntKlN3d-7C6mED2s6\">m\u00e6la fyrir um<\/a>\u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 vera borin fram me\u00f0 <em>\u00fa<\/em>, er \u00ed <em>Heimdalli <\/em>1884: \u201e\u00fea\u00f0 liggur vi\u00f0 jeg s\u00fanki ni\u00f0ur \u00ed hvert skipti, sem \u00fejer gefi\u00f0 mjer \u00e1 hann.\u201c N\u00e6sta d\u00e6mi er hins vegar me\u00f0 <em>u<\/em>, \u00ed <em>Baldri <\/em>1910: \u201eUm 300 fet fr\u00e1 j\u00f6r\u00f0u missti fari\u00f0 jafnv\u00e6gi sitt, grindin li\u00f0a\u00f0ist \u00ed sundur, og sprekin rifu loftbelginn svo allt sunka\u00f0i ni\u00f0ur.\u201c S\u00f6gnin hefur alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 sjaldg\u00e6f \u2013 um 140 d\u00e6mi eru um hana \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, yfirleitt innan vi\u00f0 fimm d\u00e6mi \u00e1 hverjum \u00e1ratug fram um 1980.<\/p>\n<p>Eftir 1980 fj\u00f6lgar d\u00e6mum um <em>sunka<\/em> nokku\u00f0, sem g\u00e6ti \u00fe\u00f3 a\u00f0 einhverju leyti stafa\u00f0 af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00e1 fer \u00f3formlegra m\u00e1l a\u00f0 komast meira \u00e1 prent en \u00e1\u00f0ur. S\u00f6gnin hefur nefnilega ekki alltaf \u00fe\u00f3tt g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslenska \u2013 \u00ed ritd\u00f3mi um <em>S\u00f6gur fr\u00e1 Skaft\u00e1reldi<\/em>eftir J\u00f3n Trausta \u00ed <em>Sameiningunni <\/em>1913 er ein m\u00e1lvillan <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F5142977%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR288Bm4ppJH-7DJPWOWfc4KAlmIn-1fIAW296drFTlP4jVZAHq6m5MOFOM%23page%2Fn11%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT3-PXyMUsQvhWnQO4G7_KrxvUEsYoqKfdn58Uoic9hX_EePkgPPxZJSIQB-VUzGvR5HN7Vz49AUBstZZAkrhMZoPUtyXoZDYuMItmCs4za4QntrLDmQFQSLz19F-_fQ6Q&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT15M_P2adp-jcpgajRf7Vu3o9IowB0PjjXFZCqtiy6ljKRbHgEkFnip3JM9l4Z-3sghGwYPvDL6os0ph7-a77t0b5VthYZI8nLPnEj5PHMEB2Qod_KG9J_d_ZbRtvrHv3GQZPwpIqImiGx7Y7v86zITuUul16dVYcJA_1yzN2qJIPgZTyWwOnUnChxDlfNntKlN3d-7C6mED2s6\">s\u00f6g\u00f0<\/a> \u201esunkar (f. sekkr) ni\u00f0r\u201c og <em>sunka <\/em>er s\u00f6g\u00f0 \u201e\u00f3formleg\u201c \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. En \u00fe\u00f3tt <em>sunka <\/em>s\u00e9 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fordsifjabok.arnastofnun.is%2Ffaersla%2F19549%3Ffbclid%3DIwAR0gBBKF3qwCMoDb9T1jZ6ykdZvtk6O20GpEDKZSNIJh-ZlJyFhflOpGqGw&amp;h=AT0FDwTZterLb3LfFFBQmfiLXLnU1YCihqpUTU_jkcgFFk2WPnkRiDXLfHN4xUzRcugMKtDxo2d4mrfGrwwDs5PdHaEmwht-GOxzBZhAiZImcBRY6t6sA5PsTMA3nQMkFw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT15M_P2adp-jcpgajRf7Vu3o9IowB0PjjXFZCqtiy6ljKRbHgEkFnip3JM9l4Z-3sghGwYPvDL6os0ph7-a77t0b5VthYZI8nLPnEj5PHMEB2Qod_KG9J_d_ZbRtvrHv3GQZPwpIqImiGx7Y7v86zITuUul16dVYcJA_1yzN2qJIPgZTyWwOnUnChxDlfNntKlN3d-7C6mED2s6\">komin af<\/a> d\u00f6nsku s\u00f6gninni <em>synke <\/em>sem merkir 's\u00f6kkva' hefur h\u00fan d\u00e1l\u00edti\u00f0 a\u00f0ra merkingu. H\u00fan er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F40325%3Ffbclid%3DIwAR1pO2F8zqoxJpeZvrPb82Nc3738dAte8Fwn6r2zJokfh3Fo3vPlMbPEbeg&amp;h=AT1SbFWcWqNEbkjpi99VHhJjWLy6F6yjjRcAh8CeIV1NlpAOVevPjZE-d6dZJYfF10RJArK9s2mnIDnPduC3bdBndhS9QPwVpvJrOOewNPKx7wtJsowuMCCeWf4hLDVTEg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT15M_P2adp-jcpgajRf7Vu3o9IowB0PjjXFZCqtiy6ljKRbHgEkFnip3JM9l4Z-3sghGwYPvDL6os0ph7-a77t0b5VthYZI8nLPnEj5PHMEB2Qod_KG9J_d_ZbRtvrHv3GQZPwpIqImiGx7Y7v86zITuUul16dVYcJA_1yzN2qJIPgZTyWwOnUnChxDlfNntKlN3d-7C6mED2s6\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'falla ni\u00f0ur, s\u00f6kkva \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>en \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er sk\u00fdringin 'detta, hlammast ni\u00f0ur\u2018 e\u00f0a \u201as\u00edga (\u00f6rt) saman'. M\u00e9r finnst samt eiginlega vanta 'skyndilega, fyrirvaralaust, \u00f3forvarandis' \u00ed \u00feessar sk\u00fdringar.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 leit a\u00f0 d\u00e6mum um <em>sunka<\/em> fann \u00e9g nokkur d\u00e6mi um a\u00f0 s\u00f6gnin v\u00e6ri notu\u00f0 \u00ed krossg\u00e1tum, \u00fdmist \u00ed sk\u00fdringu e\u00f0a lausn. H\u00fan er \u00fe\u00e1 p\u00f6ru\u00f0 me\u00f0 mismunandi s\u00f6gnum \u2013 <em>s\u00f6kkva<\/em>, <em>detta<\/em>, <em>l\u00e6kka <\/em>og <em>sakka<\/em>. S\u00ed\u00f0astnefnda s\u00f6gnin var einkum algeng \u00ed krossg\u00e1tum um mi\u00f0ja s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld og p\u00f6ru\u00f0 me\u00f0 s\u00f6gnum eins og <em>l\u00e6kka<\/em>, <em>s\u00edga <\/em>og <em>dala<\/em>, auk <em>sunka<\/em>. \u00deetta m\u00e1 ekki taka of b\u00f3kstaflega \u2013 \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 oft er teygt t\u00f6luvert \u00e1 merkingu or\u00f0a \u00ed krossg\u00e1tum. S\u00f6gnin <em>sakka<\/em> er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fordsifjabok.arnastofnun.is%2Ffaersla%2F15869%3Ffbclid%3DIwAR1BZL5bT1gUDfux1tRFGPKYkwAmEtI6IFcBBzjpuQiPDpZzuVwfmf7SGgc&amp;h=AT0zRAMpaVYlTd7kzZg5JVTtM7IsawiH0WGhMtMtFbd_G-hm3S7_cb8tothVBcI6S90ql_DIEyiUGgGwdR0nKhOCw0oCcIiQ_0oZ7hrUYcFTLOQegCTT2GGH6VnKlqpgbQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT15M_P2adp-jcpgajRf7Vu3o9IowB0PjjXFZCqtiy6ljKRbHgEkFnip3JM9l4Z-3sghGwYPvDL6os0ph7-a77t0b5VthYZI8nLPnEj5PHMEB2Qod_KG9J_d_ZbRtvrHv3GQZPwpIqImiGx7Y7v86zITuUul16dVYcJA_1yzN2qJIPgZTyWwOnUnChxDlfNntKlN3d-7C6mED2s6\">s\u00f6g\u00f0<\/a> \u201ea\u00f0 nokkru\u201c t\u00f6kuor\u00f0 fr\u00e1 19. \u00f6ld \u00far d\u00f6nsku <em>sakke <\/em>\u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>og <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/246397\/merkja\/sakka?fbclid=IwAR2RAsV6Gfzw4UJVjyB3KfMeUgfJY3ggM7MDkLv2HL_HNEZi2Up9QelbOP4\">kemur fyrir<\/a> \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 \u00ed merkingunni 's\u00edga saman' og er sk\u00fdr\u00f0 's\u00edga' og 'reka, hrekjast aftur \u00e1 bak' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>en kemur ekki fyrir \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>sakka <\/em>er sjaldg\u00e6f og \u00feau tilvik \u00fear sem h\u00fan n\u00e1lgast \u00fea\u00f0 a\u00f0 vera samheiti vi\u00f0 <em>sunka <\/em>eru mj\u00f6g f\u00e1. Helst m\u00e1 nefna d\u00e6mi \u00far <em>Arnfir\u00f0ingi <\/em>1902: \u201eUpp me\u00f0 hana a\u00f0 framan, ni\u00f0ur me\u00f0 hana a\u00f0 aftan. Ha! \u00dear sakkar h\u00fan.\u201c Einnig m\u00e1 nefna d\u00e6mi \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1974: \u201e\u00dea\u00f0 hefur ekki or\u00f0i\u00f0 nein umtalsver\u00f0 breyting \u00e1 s\u00f6lu \u00feorskblokkar, ver\u00f0i\u00f0 m\u00e1ski heldur sakka\u00f0 en hitt \u00far 60 centum.\u201c Nokkur d\u00e6mi eru einnig \u00far r\u00e6\u00f0um Steingr\u00edms J. Sigf\u00fassonar \u00e1 Al\u00feingi, t.d. \u201e\u00fea\u00f0 er ekki gott a\u00f0 l\u00e1ta tekjustofna af \u00feessu tagi sakka ni\u00f0ur ef menn vanr\u00e6kja \u00fea\u00f0 \u00e1rum saman a\u00f0 l\u00e1ta \u00fe\u00e1 fylgja ver\u00f0lagi\u201c 2013 og \u201e\u00dea\u00f0 er t.d. umhugsunarefni a\u00f0 skattleysism\u00f6rkin, jafngr\u00ed\u00f0arlega miki\u00f0 og \u00feau hafa sakka\u00f0 ni\u00f0ur undanfarin \u00e1r, eiga a\u00f0 lyftast \u00ed \u00feessum h\u00e6gu skrefum\u201c 2008.<\/p>\n<p>\u00deessar tv\u00e6r sagnir, <em>sunka <\/em>og <em>sakka<\/em>, eiga \u00fdmislegt sameiginlegt. \u00de\u00e6r eru b\u00e1\u00f0ar t\u00f6kuor\u00f0 \u00far d\u00f6nsku, komnar \u00ed m\u00e1li\u00f0 seint \u00e1 19. \u00f6ld. D\u00e6mi eru um a\u00f0 \u00fe\u00e6r s\u00e9u nota\u00f0ar \u00ed svipa\u00f0ri merkingu \u00ed \u00edslensku en merking beggja v\u00edkur nokku\u00f0 fr\u00e1 \u00feeirri merkingu sem \u00fe\u00e6r hafa \u00ed d\u00f6nsku. \u00de\u00e6r hafa b\u00e1\u00f0ar veri\u00f0 sjaldg\u00e6far alla t\u00ed\u00f0 en \u00fe\u00f3 haldist \u00f3sliti\u00f0 \u00ed m\u00e1linu. Hins vegar vir\u00f0ist vera talsvert meira l\u00edf \u00ed <em>sunka <\/em>\u2013 alls eru h\u00e1tt \u00ed 140 d\u00e6mi um hana \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, \u00fdmist me\u00f0 <em>u<\/em> e\u00f0a <em>\u00fa<\/em>. A\u00f0eins um tugur d\u00e6ma er \u00fear um <em>sakka <\/em>og s\u00f6gnin vir\u00f0ist \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 n\u00e6r eing\u00f6ngu notu\u00f0 \u00ed tengslum vi\u00f0 laxvei\u00f0i \u2013 \u201e\u00c1 daginn standa vei\u00f0imenn n\u00e1nast alltaf vi\u00f0 fossinn og \u00fea\u00f0 veldur \u00fev\u00ed a\u00f0 laxinn sakkar ni\u00f0ur \u00ed \u00f3sinn og b\u00ed\u00f0ur f\u00e6ris\u201c segir t.d. \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>2011.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd h\u00f3pnum Skemmtileg \u00edslensk or\u00f0 var \u00ed dag umr\u00e6\u00f0a um s\u00f6gnina s\u00fanka sem kom fyrir \u00ed fr\u00e9tt \u00ed mbl.is \u2013 \u201e\u00c9g var a\u00f0 fara yfir hana og \u00fe\u00e1 s\u00fanka\u00f0i undan m\u00e9r\u201c og \u201eJ\u00f6r\u00f0in getur s\u00fanka\u00f0 ni\u00f0ur\u201c. Elsta d\u00e6mi um \u00feessa s\u00f6gn, sem einnig er oft ritu\u00f0 sunka eins og ritreglur m\u00e6la fyrir um\u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5802","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5802"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5802\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5803,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5802\/revisions\/5803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}