{"id":5815,"date":"2023-12-06T08:00:31","date_gmt":"2023-12-06T08:00:31","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5815"},"modified":"2023-12-05T20:01:54","modified_gmt":"2023-12-05T20:01:54","slug":"vidbrogd-vid-pisa-nidurstodum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/06\/vidbrogd-vid-pisa-nidurstodum\/","title":{"rendered":"Vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 vi\u00f0 PISA-ni\u00f0urst\u00f6\u00f0um"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er mj\u00f6g mikilv\u00e6gt a\u00f0 vi\u00f0br\u00f6g\u00f0in vi\u00f0 slakri \u00fatkomu \u00edslenskra nemenda \u00ed PISA-pr\u00f3finu sn\u00faist ekki um \u00fea\u00f0 a\u00f0 finna einhvern s\u00f6kud\u00f3lg. \u00cd umr\u00e6\u00f0u h\u00e9r \u00ed g\u00e6r var sagt a\u00f0 \u00fatkoman v\u00e6ri \u201egr\u00ed\u00f0arlegur \u00e1fellisd\u00f3mur fyrir \u00edslenskt menntakerfi\u201c. Au\u00f0vita\u00f0 ber sk\u00f3linn sinn hluta af \u00e1byrg\u00f0inni en \u00e9g held samt a\u00f0 ef \u00fatkoman er \u00e1fellisd\u00f3mur \u00e1 anna\u00f0 bor\u00f0 \u00fe\u00e1 s\u00e9 \u00fea\u00f0 yfir \u00edslensku samf\u00e9lagi eins og \u00fea\u00f0 leggur sig en ekki menntakerfinu einu og s\u00e9r. \u00dea\u00f0 er nefnilega meginatri\u00f0i a\u00f0 ekki s\u00e9 liti\u00f0 \u00e1 \u00fatkomuna \u00ed PISA sem sj\u00e1lfst\u00e6tt vandam\u00e1l sem h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 me\u00f0 einhverjum t\u00f6fralausnum eins og <a href=\"https:\/\/mms.is\/um-thjodarsattmala-um-laesi\">l\u00e6sis\u00e1taki<\/a> sem fari\u00f0 var \u00ed fyrir nokkrum \u00e1rum og ekki vir\u00f0ist hafa skila\u00f0 miklu \u2013 fremur en \u00f6nnur sl\u00edk \u00e1t\u00f6k eins og <a href=\"https:\/\/mms.is\/sites\/mms.is\/files\/pisa_2022_helsta_island.pdf\">kemur fram<\/a> \u00ed PISA-sk\u00fdrslunni.<\/p>\n<p>M\u00e9r finnst allt benda til \u00feess a\u00f0 versnandi frammist\u00f6\u00f0u \u00edslenskra unglinga \u00ed PISA-pr\u00f3finu megi a.m.k. a\u00f0 verulegu leyti rekja til breyttrar st\u00f6\u00f0u \u00edslenskunnar. \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 g\u00f3\u00f0ur lesskilningur er forsenda g\u00f3\u00f0rar \u00fatkomu \u00ed \u00f6llum hlutum pr\u00f3fsins \u2013 ekki bara \u00ed lesskilningshluta \u00feess, heldur l\u00edka \u00ed l\u00e6si \u00e1 n\u00e1tt\u00faruv\u00edsindi og st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i. Tv\u00e6r meginforsendur lesskilnings eru \u00feekking \u00e1 \u00feeim \u00a0or\u00f0afor\u00f0a sem nota\u00f0ur er \u00ed \u00feeim textum sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a og skilningur \u00e1 \u00feeim setningager\u00f0um sem koma fyrir. Alkunna er a\u00f0 oft er tala\u00f0 um a\u00f0 or\u00f0afor\u00f0i \u00edslenskra unglinga fari st\u00f6\u00f0ugt minnkandi en minna er tala\u00f0 um skilning \u00e1 fl\u00f3knari setningager\u00f0um og f\u00e6rni \u00ed beitingu \u00feeirra \u00fe\u00f3tt oft s\u00e9 minnst \u00e1 \u00f3vissu \u00ed notkun vi\u00f0tengingarh\u00e1ttar svo a\u00f0 d\u00e6mi s\u00e9 teki\u00f0.<\/p>\n<p>Hvorki or\u00f0afor\u00f0a n\u00e9 setningager\u00f0ir er h\u00e6gt a\u00f0 kenna \u00ed einangrun. Hvorugt l\u00e6rist almennilega nema me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 \u00ed m\u00e1llegu samhengi \u2013 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hlusta, lesa, tala og skrifa. Vitaskuld getur veri\u00f0 gagn \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 ganga skipulega \u00e1 or\u00f0afor\u00f0a \u00e1 tilteknum svi\u00f0um og \u00fej\u00e1lfa hann, og eins getur veri\u00f0 gagnlegt a\u00f0 kenna e\u00f0li og notkun tiltekinna setningager\u00f0a. En meginatri\u00f0i er a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 gert \u00ed samhengi vi\u00f0 texta og nota\u00f0 sem stu\u00f0ningur vi\u00f0 skilning \u00e1 honum en ekki kennt sem sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0 \u00ed\u00fer\u00f3tt. \u00dea\u00f0 er hlutverk sk\u00f3lanna a\u00f0 halda fj\u00f6lbreyttum \u00edslenskum textum a\u00f0 nemendum og \u00fej\u00e1lfa \u00feau \u00ed lestri \u00feeirra og skilningi \u2013 og einnig a\u00f0 \u00fej\u00e1lfa nemendur \u00ed virkri beitingu b\u00e6\u00f0i tala\u00f0s og ekki s\u00ed\u00f0ur rita\u00f0s m\u00e1ls me\u00f0 hvers kyns skapandi skrifum.<\/p>\n<p>En \u00feetta er ekki eing\u00f6ngu \u00e1 \u00e1byrg\u00f0 sk\u00f3lanna. Grundv\u00f6llurinn a\u00f0 m\u00e1l\u00feroska er lag\u00f0ur \u00e1 fyrstu \u00e1runum og \u00e1byrg\u00f0in \u00fear liggur hj\u00e1 foreldrum og heimilum. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 sj\u00e1 til \u00feess a\u00f0 b\u00f6rn f\u00e1i n\u00e6gilega m\u00e1l\u00f6rvun \u2013 halda \u00edslenskunni a\u00f0 \u00feeim, tala vi\u00f0 \u00feau og lesa fyrir \u00feau. En vitanlega hafa foreldrar misg\u00f3\u00f0ar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur til a\u00f0 sinna \u00feessu. Margir foreldrar vinna miki\u00f0 og t\u00edmi \u00feeirra til a\u00f0 sinna b\u00f6rnunum er takmarka\u00f0ur, og \u00fe\u00e1 er freistandi a\u00f0 setja b\u00f6rnin fyrir framan sj\u00f3nvarp e\u00f0a r\u00e9tta \u00feeim snjalls\u00edma \u00fear sem \u00feau finna einhverja af\u00fereyingu sem ekki er endilega \u00e1 \u00edslensku. \u00c9g hef <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/02\/04\/kjarabaratta-er-malraekt\/\">\u00e1\u00f0ur sagt<\/a> a\u00f0 l\u00e1g laun og s\u00e1 langi vinnut\u00edmi sem af \u00feeim lei\u00f0ir s\u00e9 mesta h\u00e6ttan sem ste\u00f0jar a\u00f0 \u00edslenskunni og <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/18\/islenskan-og-bornin\/\">stytting vinnut\u00edmans<\/a> s\u00e9 mj\u00f6g mikilv\u00e6g til a\u00f0 styrkja m\u00e1li\u00f0.<\/p>\n<p>Fyrst og fremst er \u00e1byrg\u00f0in \u00fe\u00f3 hj\u00e1 stj\u00f3rnv\u00f6ldum og samf\u00e9laginu sem heild. Stj\u00f3rnv\u00f6ld \u00feurfa a\u00f0 stu\u00f0la a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 foreldrar geti vari\u00f0 meiri t\u00edma me\u00f0 b\u00f6rnum s\u00ednum \u2013 me\u00f0 lengingu f\u00e6\u00f0ingarorlofs, me\u00f0 styttingu vinnut\u00edma, me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 gefa innflytjendum kost \u00e1 a\u00f0 l\u00e6ra \u00edslensku \u00e1 vinnut\u00edma o.fl. Einnig \u00fearf a\u00f0 leggja mun meiri \u00e1herslu \u00e1 \u00edslensku og lesskilning \u00ed \u00f6llum \u00fe\u00e1ttum menntunar \u2013 \u00ed kennaramenntun og \u00ed leiksk\u00f3lum, grunnsk\u00f3lum og framhaldssk\u00f3lum. \u00deetta hefur legi\u00f0 fyrir lengi en \u00fev\u00ed mi\u00f0ur hefur l\u00edti\u00f0 veri\u00f0 gert \u00ed m\u00e1linu. En samf\u00e9lagi\u00f0 \u00fearf l\u00edka a\u00f0 breyta vi\u00f0horfi s\u00ednu til \u00edslenskunnar \u2013 setja hana \u00ed forgang, halda henni \u00e1 lofti \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um og s\u00fdna b\u00f6rnum og unglingum fram \u00e1 mikilv\u00e6gi hennar. \u00c1 j\u00e1kv\u00e6\u00f0um n\u00f3tum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er mj\u00f6g mikilv\u00e6gt a\u00f0 vi\u00f0br\u00f6g\u00f0in vi\u00f0 slakri \u00fatkomu \u00edslenskra nemenda \u00ed PISA-pr\u00f3finu sn\u00faist ekki um \u00fea\u00f0 a\u00f0 finna einhvern s\u00f6kud\u00f3lg. \u00cd umr\u00e6\u00f0u h\u00e9r \u00ed g\u00e6r var sagt a\u00f0 \u00fatkoman v\u00e6ri \u201egr\u00ed\u00f0arlegur \u00e1fellisd\u00f3mur fyrir \u00edslenskt menntakerfi\u201c. Au\u00f0vita\u00f0 ber sk\u00f3linn sinn hluta af \u00e1byrg\u00f0inni en \u00e9g held samt a\u00f0 ef \u00fatkoman er \u00e1fellisd\u00f3mur \u00e1 anna\u00f0 bor\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5815","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5815","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5815"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5815\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5816,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5815\/revisions\/5816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}