{"id":5844,"date":"2023-12-12T09:00:58","date_gmt":"2023-12-12T09:00:58","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5844"},"modified":"2023-12-11T20:30:32","modified_gmt":"2023-12-11T20:30:32","slug":"eru-skammstafanir-og-styttingar-ord","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/12\/eru-skammstafanir-og-styttingar-ord\/","title":{"rendered":"Eru skammstafanir og styttingar or\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>\u00dat fr\u00e1 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/11\/gaeti-chatgpt-verid-islenskt-ord\/\">umr\u00e6\u00f0u<\/a> um <em>ChatGPT<\/em> f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 velta fyrir m\u00e9r hvernig vi\u00f0 f\u00f6rum me\u00f0 \u00fdmis heiti sem eru skammst\u00f6fu\u00f0 e\u00f0a stytt, b\u00e6\u00f0i \u00feau sem koma af \u00edslenskum or\u00f0um og \u00feau sem eru fengin erlendis fr\u00e1. Oft eru heitin st\u00f6fu\u00f0, t.d. <em>k\u00e1-err <\/em>(<em>KR<\/em>, Knattspyrnuf\u00e9lag Reykjav\u00edkur), <em>b\u00e9-ess-err-b\u00e9 <\/em>(BSRB, Bandalag starfsmanna r\u00edkis og b\u00e6ja), <em>emm-ess <\/em>(<em>MS<\/em>, Mj\u00f3lkursamsalan e\u00f0a Menntask\u00f3linn vi\u00f0 Sund), <em>ess-eff-ess <\/em>(<em>SFS<\/em>, Samt\u00f6k fyrirt\u00e6kja \u00ed sj\u00e1var\u00fatvegi), <em>k\u00e1-eff-s\u00e9 <\/em>(<em>KFC<\/em>, Kentucky Fried Chicken) o.s.frv. \u00deessar skammstafanir innihalda engin s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 og eru \u00fev\u00ed \u00f3framberanlegar sem or\u00f0 \u2013 <em>eff-ess-u<\/em> (<em>FSu<\/em>, Fj\u00f6lbrautask\u00f3li Su\u00f0urlands) inniheldur a\u00f0 v\u00edsu s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 en <em>fs <\/em>\u00ed upphaf or\u00f0s samr\u00e6mist ekki hlj\u00f3\u00f0skipunarreglum og er \u00fev\u00ed l\u00edka \u00f3framberanlegt.<\/p>\n<p>En skammstafanir sem hafa a\u00f0 geyma s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 og falla a\u00f0 hlj\u00f3\u00f0skipunarreglum \u00edslensku eru stundum bornar fram sem or\u00f0, t.d. <em>KRON<\/em> (Kaupf\u00e9lag Reykjav\u00edkur og n\u00e1grennis), <em>S\u00cdS<\/em> (Samband \u00edslenskra samvinnuf\u00e9laga), <em>BYKO <\/em>(Byggingarv\u00f6ruverslun K\u00f3pavogs), <em>V\u00cdS <\/em>(V\u00e1tryggingaf\u00e9lag \u00cdslands), <em>SPRON<\/em> (Sparisj\u00f3\u00f0ur Reykjav\u00edkur og n\u00e1grennis) o.fl. \u00deetta er \u00fe\u00f3 ekki algilt. \u00c9g held t.d. a\u00f0 <em>SA <\/em>(Samt\u00f6k atvinnul\u00edfsins) s\u00e9 yfirleitt bori\u00f0 fram <em>ess-a<\/em>, ekki <em>sa<\/em>, <em>AS\u00cd <\/em>(Al\u00fe\u00fd\u00f0usamband \u00cdslands) er bori\u00f0 fram <em>a-ess-\u00ed<\/em>, ekki <em>as\u00ed<\/em>, <em>UMF\u00cd <\/em>(Ungmennaf\u00e9lag \u00cdslands) er bori\u00f0 fram <em>u-emm-eff-\u00ed<\/em>, ekki <em>umf\u00ed<\/em>, <em>F\u00c1 <\/em>(Fj\u00f6lbrautask\u00f3linn vi\u00f0 \u00c1rm\u00fala) er bori\u00f0 fram <em>eff-\u00e1<\/em>, ekki <em>f\u00e1<\/em>, o.fl. Stundum er \u00feessu blanda\u00f0 saman \u2013 <em>FMOS<\/em> (Framhaldssk\u00f3linn \u00ed Mosfellsb\u00e6) er bori\u00f0 fram <em>eff-mos<\/em>.<\/p>\n<p>En jafnvel \u00fe\u00e6r skammstafanir og styttingar sem eru bornar fram sem or\u00f0 haga s\u00e9r yfirleitt \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en venjuleg or\u00f0 \u2013 \u00fe\u00e6r fallbeygjast nefnilega sjaldan e\u00f0a aldrei. \u00dea\u00f0 var aldrei tala\u00f0 um *<em>kaupf\u00e9lagsstj\u00f3ra KRONS<\/em> e\u00f0a *<em>sparisj\u00f3\u00f0sstj\u00f3ra SPRONS<\/em>, og aldrei sagt *<em>\u00e9g keypti \u00feetta \u00ed KRONI<\/em> e\u00f0a *<em>\u00e9g f\u00e9kk l\u00e1n hj\u00e1 SPRONI<\/em>. Oft er reynt a\u00f0 for\u00f0ast a\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00fear sem \u00fearf a\u00f0 v\u00edsa til kyns skammstafananna, en ef nau\u00f0synlegt er a\u00f0 gefa \u00feeim eitthvert kyn fer \u00fea\u00f0 l\u00edklega oftast eftir a\u00f0alor\u00f0i sambandsins sem skammst\u00f6funin v\u00edsar til. \u00de\u00f3tt KRON og SPRON vir\u00f0ist hli\u00f0st\u00e6\u00f0 or\u00f0 held \u00e9g a\u00f0 vi\u00f0 myndum segja <em>KRON er fari<strong>\u00f0<\/strong> \u00e1 hausinn <\/em>(af \u00fev\u00ed a\u00f0 a\u00f0alor\u00f0i\u00f0 er <em>kaupf\u00e9lag<\/em>) en aftur \u00e1 m\u00f3ti <em>SPRON er fari<strong>nn<\/strong> \u00e1 hausinn <\/em>(af \u00fev\u00ed a\u00f0 a\u00f0alor\u00f0i\u00f0 er <em>sparisj\u00f3\u00f0ur<\/em>).<\/p>\n<p>Einnig m\u00e1 nefna erlendar skammstafanir sem vi\u00f0 vitum ekki endilega \u2013 e\u00f0a hugsum ekki \u00fat \u00ed \u2013\u00a0 a\u00f0 eru skammstafanir, eins og <em>IKEA <\/em>(Ingvar Kamprad Elmtaryd Agunnaryd), og styttingar sem g\u00e6tu eins veri\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0 or\u00f0, s.s. <em>Eimskip <\/em>(Eimskipaf\u00e9lag \u00cdslands), <em>Brunab\u00f3t<\/em> (Brunab\u00f3taf\u00e9lag \u00cdslands), <em>Eymundsson<\/em> (B\u00f3kaverslun Sigf\u00fasar Eymundssonar) o.fl. \u00deessar styttingar beygjast ekki heldur, e\u00f0a a.m.k. minna en venjuleg or\u00f0. <em>Eimskip <\/em>er oft endingarlaust \u00ed eignarfalli \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 f\u00e1i oft endingu eignarfalls eint\u00f6lu e\u00f0a fleirt\u00f6lu, <em>Eimskips <\/em>e\u00f0a <em>Eimskipa<\/em>, og \u00fe\u00f3tt <em>skip<\/em> eitt og s\u00e9r s\u00e9 alltaf <em>skipi <\/em>\u00ed \u00fe\u00e1gufalli er langoftast sagt <em>hj\u00e1 Eimskip<\/em>. Einnig er alltaf sagt <em>hj\u00e1 Eymundsson<\/em> en ekki *<em>Eymundssyni <\/em>\u00ed \u00fe\u00e1gufalli og <em>b\u00f3kab\u00fa\u00f0 Eymundsson<\/em> en ekki *<em>Eymundssonar <\/em>\u00ed eignarfalli.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dat fr\u00e1 umr\u00e6\u00f0u um ChatGPT f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 velta fyrir m\u00e9r hvernig vi\u00f0 f\u00f6rum me\u00f0 \u00fdmis heiti sem eru skammst\u00f6fu\u00f0 e\u00f0a stytt, b\u00e6\u00f0i \u00feau sem koma af \u00edslenskum or\u00f0um og \u00feau sem eru fengin erlendis fr\u00e1. Oft eru heitin st\u00f6fu\u00f0, t.d. k\u00e1-err (KR, Knattspyrnuf\u00e9lag Reykjav\u00edkur), b\u00e9-ess-err-b\u00e9 (BSRB, Bandalag starfsmanna r\u00edkis og b\u00e6ja), emm-ess (MS, Mj\u00f3lkursamsalan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5844","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5844"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5845,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5844\/revisions\/5845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}