{"id":5846,"date":"2023-12-12T16:40:16","date_gmt":"2023-12-12T16:40:16","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5846"},"modified":"2023-12-13T17:52:07","modified_gmt":"2023-12-13T17:52:07","slug":"hvad-skellur-a","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/12\/hvad-skellur-a\/","title":{"rendered":"Hva\u00f0 skellur \u00e1?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd morgun var h\u00e9r vakin athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed fr\u00e9ttum <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>hef\u00f0i veri\u00f0 nota\u00f0 or\u00f0alagi\u00f0 <em>skall \u00e1<\/em> um verkfall flugumfer\u00f0arstj\u00f3ra \u2013 \u00ed <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/utvarp\/dagskra\/ras1\/2023-12-12\/5266503\">fr\u00e9ttum<\/a> klukkan \u00e1tta var sagt \u201eVerkfall flugumfer\u00f0arstj\u00f3ra skall \u00e1 n\u00fa klukkan fj\u00f6gur \u00ed n\u00f3tt\u201c. \u00cd <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/utvarp\/dagskra\/ras1\/2023-12-12\/5335476\">fr\u00e9ttum<\/a> klukkan n\u00edu var hins vegar sagt \u201eVerkfall flugumfer\u00f0arstj\u00f3ra sem h\u00f3fst klukkan fj\u00f6gur \u00ed n\u00f3tt stendur enn.\u201c M\u00e1lshefjandi sag\u00f0ist \u201evanari \u00fev\u00ed a\u00f0 st\u00f3rhr\u00ed\u00f0 skelli \u00e1!\u201c og \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u201est\u00f3rp\u00f3lit\u00edskt hvernig tungum\u00e1li\u00f0 er nota\u00f0\u201c. \u00dearna er v\u00e6ntanlega \u00e1tt vi\u00f0 a\u00f0 or\u00f0alagi\u00f0 s\u00e9 ekki hlutlaust, en \u00ed umr\u00e6\u00f0um var bent \u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri l\u00f6ng hef\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>verkfall skelli \u00e1<\/em>, og \u00fea\u00f0 hef\u00f0i t.d. i\u00f0ulega veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>s\u00e1luga sem gera m\u00e1 r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 hafi oftast fremur veri\u00f0 hlynntur verkf\u00f6llum en andv\u00edgur.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>1920-1924 er sambandi\u00f0 <em>skella \u00e1<\/em> <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/248101\">sk\u00fdrt<\/a> 'om n-t, der paakommer pludseligt, is. om Vejret', \u00fe.e. 'um eitthva\u00f0 sem gerist skyndilega, einkum um ve\u00f0ri\u00f0' og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'e-\u00f0 dynur skyndilega yfir' og tekin d\u00e6min \u201ebylurinn skall skyndilega \u00e1\u201c og \u201e\u00e1 mi\u00f0n\u00e6tti skellur verkfalli\u00f0 \u00e1\u201c. Sambandi\u00f0 hefur alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 mj\u00f6g algengt \u2013 um 60 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og um 38 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. \u00d3eiginleg merking \u00feess er g\u00f6mul \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um hana er \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1855: \u201en\u00fa mundi \u00feess ekki langt a\u00f0 b\u00ed\u00f0a, a\u00f0 \u00f3ve\u00f0ur umbyltinganna skylli \u00e1.\u201c Elsta d\u00e6mi um <em>verkfall <\/em>\u00ed \u00feessu sambandi er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1919: \u201eEn um s\u00f6mu mundir var verkfalli\u00f0 skolli\u00f0 \u00e1.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem <em>skellur \u00e1<\/em> er langoftast ve\u00f0ur \u2013 <em>bylur<\/em>, <em>hr\u00ed\u00f0<\/em>, <em>stormur<\/em>, <em>rok<\/em>, <em>rigning<\/em>, <em>\u00farhelli<\/em>, <em>frosth\u00f6rkur<\/em>, <em>\u00f3ve\u00f0ur<\/em> o.s.frv. \u00ddmis \u00f6nnur n\u00e1tt\u00farufyrirb\u00e6ri <em>skella <\/em>einnig <em>\u00e1<\/em> \u2013 <em>\u00feruma<\/em>,<em> skri\u00f0a<\/em>, <em>snj\u00f3fl\u00f3\u00f0<\/em>, <em>vatnsfl\u00f3\u00f0<\/em>, <em>jar\u00f0skj\u00e1lfti<\/em>, og einnig <em>myrkur <\/em>og <em>n\u00f3tt<\/em>. Vi\u00f0 \u00feetta b\u00e6tast h\u00f6rmungar af \u00fdmsu tagi, \u00fdmist af manna v\u00f6ldum e\u00f0a n\u00e1tt\u00farunnar \u2013 <em>vandr\u00e6\u00f0i<\/em>, <em>\u00e1t\u00f6k<\/em>,<em> str\u00ed\u00f0<\/em>, <em>styrj\u00f6ld<\/em>, <em>\u00f3fri\u00f0ur<\/em>, <em>hungursney\u00f0<\/em>, og \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 <em>bankahrun<\/em>, <em>fj\u00e1rm\u00e1lakreppa<\/em>, <em>covid<\/em>, <em>samkomubann <\/em>o.fl. \u00dea\u00f0 er sameiginlegt \u00f6llum \u00feessum d\u00e6mum a\u00f0 \u00fea\u00f0 sem <em>skellur \u00e1<\/em> er \u00f3velkomi\u00f0 og \u00f3\u00e6skilegt og \u00fev\u00ed mj\u00f6g neikv\u00e6tt. A\u00f0eins s\u00e1raf\u00e1 d\u00e6mi eru um anna\u00f0, eins og \u201e\u00e1\u00f0ur en keppni skellur \u00e1 \u00ed deildunum\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2017 og \u201eHann segir a\u00f0 funda\u00f0 hafi veri\u00f0 um m\u00e1li\u00f0 \u00e1\u00f0ur en EM skall \u00e1\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2020.<\/p>\n<p>En svo er \u00fea\u00f0 <em>verkfall<\/em>. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru um 1950 d\u00e6mi um <em>verkfall <\/em>me\u00f0 <em>skella \u00e1<\/em> \u2013 til samanbur\u00f0ar eru um 2050 d\u00e6mi um <em>verkfall <\/em>me\u00f0 <em>hefjast<\/em>. H\u00e1tt \u00ed 800 d\u00e6mi eru svo um <em>verkfall <\/em>me\u00f0 <em>skella \u00e1 <\/em>\u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. S\u00e9rsta\u00f0a <em>verkfalla <\/em>felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0horf f\u00f3lks til \u00feeirra getur veri\u00f0 misjafnt. \u00deau skapa vissulega vandr\u00e6\u00f0i, og eiga a\u00f0 gera \u00fea\u00f0, og eru a\u00f0 \u00fev\u00ed leyti \u00f3velkomin og \u00f3\u00e6skileg \u00ed augum margra eins og \u00feau n\u00e1tt\u00farufyrirb\u00e6ri og h\u00f6rmungar sem nefnd voru a\u00f0 framan \u2013 en jafnframt eru \u00feau mikilv\u00e6g bar\u00e1ttut\u00e6ki launaf\u00f3lks og j\u00e1kv\u00e6\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed leyti. En vegna \u00feess hvernig <em>skella \u00e1 <\/em>er nota\u00f0 a\u00f0 \u00f6\u00f0ru leyti m\u00e1 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00ed notkun \u00feess um <em>verkf\u00f6ll <\/em>felist dulin en l\u00edklega oftast \u00f3me\u00f0vitu\u00f0 afsta\u00f0a \u2013 sambandi\u00f0 hefur auglj\u00f3slega \u00e1 s\u00e9r bl\u00e6 neikv\u00e6\u00f0ni.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir au\u00f0vita\u00f0 ekki a\u00f0 f\u00f3lk sem talar um a\u00f0 <em>verkfall skelli \u00e1<\/em> s\u00e9 \u00fear me\u00f0 a\u00f0 l\u00fdsa andst\u00f6\u00f0u sinni vi\u00f0 verkfalli\u00f0. \u00deannig hefur \u00fea\u00f0 a.m.k. \u00f6rugglega sjaldnast veri\u00f0 \u00feegar \u00feetta samband var nota\u00f0 \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>\u00e1\u00f0ur fyrr. \u00deetta er fast or\u00f0asamband, r\u00f3tgr\u00f3i\u00f0 \u00ed m\u00e1linu, sem vi\u00f0 gr\u00edpum til umhugsunarlaust. \u00dea\u00f0 breytir \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 tenging \u00feess vi\u00f0 \u00f3\u00e6skileg fyrirb\u00e6ri og atbur\u00f0i getur haft \u00f3me\u00f0vitu\u00f0 \u00e1hrif \u00e1 vi\u00f0horf okkar til verkfalla. \u00c9g er samt alls ekki a\u00f0 hvetja til \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 for\u00f0umst \u00feetta samband \u2013 \u00fev\u00ed fer fjarri. En \u00feetta er hins vegar gott d\u00e6mi um mikilv\u00e6gi \u00feess fyrir okkur, b\u00e6\u00f0i sem sendendur og vi\u00f0takendur, a\u00f0 vi\u00f0 gerum okkur grein fyrir \u00feeim duldu og \u00f3me\u00f0vitu\u00f0u skilabo\u00f0um sem felast oft \u00ed or\u00f0anotkun sem \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i vir\u00f0ist hlutlaus.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd morgun var h\u00e9r vakin athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed fr\u00e9ttum R\u00edkis\u00fatvarpsins hef\u00f0i veri\u00f0 nota\u00f0 or\u00f0alagi\u00f0 skall \u00e1 um verkfall flugumfer\u00f0arstj\u00f3ra \u2013 \u00ed fr\u00e9ttum klukkan \u00e1tta var sagt \u201eVerkfall flugumfer\u00f0arstj\u00f3ra skall \u00e1 n\u00fa klukkan fj\u00f6gur \u00ed n\u00f3tt\u201c. \u00cd fr\u00e9ttum klukkan n\u00edu var hins vegar sagt \u201eVerkfall flugumfer\u00f0arstj\u00f3ra sem h\u00f3fst klukkan fj\u00f6gur \u00ed n\u00f3tt stendur enn.\u201c [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5846","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5846","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5846"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5846\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5854,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5846\/revisions\/5854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5846"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5846"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5846"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}