{"id":5857,"date":"2023-12-14T21:20:24","date_gmt":"2023-12-14T21:20:24","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5857"},"modified":"2025-07-09T11:54:33","modified_gmt":"2025-07-09T11:54:33","slug":"dyr-og-odyr-fargjold","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/14\/dyr-og-odyr-fargjold\/","title":{"rendered":"D\u00fdr og \u00f3d\u00fdr fargj\u00f6ld"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var vakin athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 or\u00f0alagi\u00f0 \u201eVer\u00f0 \u00e1 fargj\u00f6ldum\u201c hef\u00f0i komi\u00f0 fyrir \u00ed fr\u00e9ttum <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins<\/em> \u00ed dag. \u00de\u00f3tt \u00fea\u00f0 v\u00e6ri ekki sagt berum or\u00f0um m\u00e1 gera \u00fev\u00ed sk\u00f3na a\u00f0 m\u00e1lshefjanda hafi \u00fe\u00f3tt \u00feetta or\u00f0alag \u00f3e\u00f0lilegt, og er ekki einn um \u00fea\u00f0 \u2013 \u00feetta er algengt umkv\u00f6rtunarefni \u00ed m\u00e1lfarsumr\u00e6\u00f0u. \u00cd kverinu <em>G\u00e6tum tungunnar <\/em>fr\u00e1 1984 segir: \u201e<em>Sagt var<\/em>: Fargjaldi\u00f0 kostar sj\u00f6 \u00fe\u00fasund. <em>R\u00e9tt v\u00e6ri<\/em>: <em>Fari\u00f0 <\/em>kostar sj\u00f6 \u00fe\u00fasund kr\u00f3nur. <em>E\u00f0a<\/em>: Fargjaldi\u00f0 <em>er <\/em>sj\u00f6 \u00fe\u00fasund kr\u00f3nur.\u201c \u00cd sama kveri segir einnig: \u201e<em>Sagt var<\/em>: Fargj\u00f6ld eru mismunandi d\u00fdr. <em>R\u00e9tt v\u00e6ri<\/em>: Fargj\u00f6ld eru mismunandi <em>h\u00e1<\/em>. <em>E\u00f0a<\/em>: <em>Far <\/em>er misjafnlega <em>d\u00fdrt<\/em>.\u201c <em>M\u00e1lfarsbankinn <\/em>er ekki eins afdr\u00e1ttarlaus en <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/70884\">segir<\/a>: \u201eBetra er a\u00f0 tala um <strong>h\u00e1<\/strong> e\u00f0a <strong>l\u00e1g<\/strong> (<strong>far<\/strong>)<strong>gj\u00f6ld<\/strong> en \u201ed\u00fdr e\u00f0a \u00f3d\u00fdr (far)gj\u00f6ld\u201c.\u201c<\/p>\n<p>G\u00edsli J\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1566204?iabr=on#page\/n8\/mode\/1up\/\">sk\u00fdr\u00f0i<\/a> \u00feetta svo \u00ed \u00fe\u00e6tti s\u00ednum \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1982: \u201eEr h\u00e6gt a\u00f0 selja e\u00f0a kaupa fargj\u00f6ld? [\u2026] \u00c9g svara \u00feessu neitandi. Vi\u00f0 kaupum ekki fargjald. Vi\u00f0 kaupum far e\u00f0a farmi\u00f0a og gj\u00f6ldum svo og svo miki\u00f0 fyrir. \u00dea\u00f0 gjald er fargjald, sem vi\u00f0 \u00feannig l\u00e1tum af hendi rakna, en vi\u00f0 seljum \u00fea\u00f0 hvorki n\u00e9 kaupum.\u201c \u00deetta m\u00e1 au\u00f0vita\u00f0 til sanns vegar f\u00e6ra, og r\u00edmar vi\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/10595\">sk\u00fdringu<\/a> or\u00f0sins <em>fargjald <\/em>\u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>: 'ver\u00f0 sem far\u00feegi grei\u00f0ir fyrir far (og flutning \u00e1 farangri s\u00ednum)'. \u00dea\u00f0 er samt athyglisvert a\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1697008?iabr=on#page\/n9\/mode\/1up\/\">\u00fe\u00e6tti<\/a> fr\u00e1 1989 birti G\u00edsli \u2013 athugasemdalaust \u2013 texta fr\u00e1 \u00cdslenskri m\u00e1lst\u00f6\u00f0 \u00fear sem segir \u201eeiga kost \u00e1 \u00f3d\u00fdrara fargjaldi en hinn almenni far\u00feegi\u201c og a\u00f0 \u201efar\u00feegi geti fengi\u00f0 \u00f3d\u00fdrara fargjald me\u00f0 vissum skilyr\u00f0um\u201c.<\/p>\n<p>\u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru um 50 d\u00e6mi um <em>selja fargjald<\/em>, elst \u00ed <em>L\u00f6gr\u00e9ttu <\/em>1914: \u201e\u00fev\u00ed eru \u00feeir neyddir til a\u00f0 selja fargjald tv\u00f6falt e\u00f0a jafnvel fj\u00f3rfalt h\u00e6rri\u201c; h\u00e1tt \u00ed 40 d\u00e6mi um <em>kaupa fargjald<\/em>, elst \u00ed <em>Heimskringlu <\/em>1941: \u201ehann f\u00e9kk m\u00e9r f\u00e9 til a\u00f0 kaupa fargjald fyrir til Argent\u00ednu\u201c; um 120 d\u00e6mi um <em>ver\u00f0 \u00e1 fargj\u00f6ldum<\/em>, elst \u00ed <em>L\u00f6gbergi <\/em>1941: \u201esama ver\u00f0 \u00e1 fargj\u00f6ldum og \u00e1tti s\u00e9r sta\u00f0 fyrir str\u00ed\u00f0i\u00f0\u201c; um 170 d\u00e6mi um <em>fargjald kostar<\/em>, elst \u00ed <em>Heimskringlu <\/em>1886: \u201eFargjald hje\u00f0an fr\u00e1 b\u00e6num [\u2026] kostar 75 cents\u201c; r\u00fam 150 d\u00e6mi um <em>d\u00fdrt fargjald<\/em>, elst \u00ed <em>Fr\u00e9ttum fr\u00e1 \u00cdslandi <\/em>1877: \u201eFargjald og fararbeini hefur og \u00fe\u00f3tt \u00f3\u00fearflega d\u00fdr\u201c; h\u00e1tt \u00ed 1400 d\u00e6mi um <em>\u00f3d\u00fdrt fargjald<\/em>, elst \u00ed <em>L\u00f6gbergi <\/em>1897: \u201eS\u00fdningarstj\u00f3rnin hefur sami\u00f0 [\u2026] um fr\u00e1munalega \u00f3d\u00fdrt fargjald hinga\u00f0\u201c.<\/p>\n<p>Sk\u00fdringin \u00e1 \u00feessu or\u00f0alagi er \u00f3sk\u00f6p einf\u00f6ld \u2013 or\u00f0i\u00f0 <em>fargjald <\/em>hefur b\u00e6tt vi\u00f0 sig merkingu og merkir \u00fea\u00f0 sama og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/10550\">or\u00f0i\u00f0<\/a> <em>far<\/em>, \u00fe.e. 'flutningur', til vi\u00f0b\u00f3tar merkingunni sem gefin er \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Eins og oft hefur veri\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/02\/17\/brudkaup-kynvilla-orvhent-og-eldhus\/\">skrifa\u00f0<\/a> um h\u00e9r gerist \u00fea\u00f0 i\u00f0ulega a\u00f0 merking samsettra or\u00f0a breytist me\u00f0 t\u00edmanum og ver\u00f0ur \u201e\u00f3r\u00f6kr\u00e9tt\u201c \u2013 h\u00e6ttir a\u00f0 vera summa e\u00f0a fall af merkingu samsetningarli\u00f0anna. Elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 <em>fargjald <\/em>er fr\u00e1 1873 \u00feannig a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hefur geta\u00f0 haft merkinguna 'flutningur' n\u00e6stum \u00fev\u00ed fr\u00e1 upphafi \u2013 elsta d\u00e6mi\u00f0 fr\u00e1 1877 eins og nefnt er h\u00e9r a\u00f0 framan. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed r\u00e9tt m\u00e1l og \u00ed fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lhef\u00f0 a\u00f0 tala um <em>a\u00f0 kaupa <\/em>og <em>selja fargj\u00f6ld<\/em>, <em>ver\u00f0 \u00e1 fargj\u00f6ldum<\/em>, <em>a\u00f0 fargj\u00f6ld kosti <\/em>svo og svo miki\u00f0, e\u00f0a <em>d\u00fdr <\/em>og <em>\u00f3d\u00fdr fargj\u00f6ld<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var vakin athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 or\u00f0alagi\u00f0 \u201eVer\u00f0 \u00e1 fargj\u00f6ldum\u201c hef\u00f0i komi\u00f0 fyrir \u00ed fr\u00e9ttum R\u00edkis\u00fatvarpsins \u00ed dag. \u00de\u00f3tt \u00fea\u00f0 v\u00e6ri ekki sagt berum or\u00f0um m\u00e1 gera \u00fev\u00ed sk\u00f3na a\u00f0 m\u00e1lshefjanda hafi \u00fe\u00f3tt \u00feetta or\u00f0alag \u00f3e\u00f0lilegt, og er ekki einn um \u00fea\u00f0 \u2013 \u00feetta er algengt umkv\u00f6rtunarefni \u00ed m\u00e1lfarsumr\u00e6\u00f0u. \u00cd kverinu G\u00e6tum tungunnar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5857","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5857","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5857"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5857\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7441,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5857\/revisions\/7441"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}