{"id":5867,"date":"2023-12-18T20:00:58","date_gmt":"2023-12-18T20:00:58","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5867"},"modified":"2023-12-19T09:48:46","modified_gmt":"2023-12-19T09:48:46","slug":"setningafraedileg-nyjung-bodhattur-i-aukasetningum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/18\/setningafraedileg-nyjung-bodhattur-i-aukasetningum\/","title":{"rendered":"Setningafr\u00e6\u00f0ileg n\u00fdjung: Bo\u00f0h\u00e1ttur \u00ed aukasetningum"},"content":{"rendered":"<p>Sagnir \u00ed bo\u00f0h\u00e6tti l\u00fata tveimur setningafr\u00e6\u00f0ilegum takm\u00f6rkunum sem greina \u00fe\u00e6r fr\u00e1 s\u00f6gnum \u00ed \u00f6\u00f0rum pers\u00f3nuh\u00e1ttum (frams\u00f6guh\u00e6tti og vi\u00f0tengingarh\u00e6tti): \u00cd fyrsta lagi standa \u00fe\u00e6r jafnan fremst \u00ed setningu \u2013 vi\u00f0 segjum <em>far\u00f0u heim! <\/em>og <em>vertu r\u00f3legur! <\/em>en ekki *<em>\u00fe\u00fa far heim <\/em>og *<em>\u00fe\u00fa ver r\u00f3legur<\/em> e\u00f0a *<em>strax far\u00f0u <\/em>(\/ <em>far \u00fe\u00fa<\/em>) heim og *<em>n\u00fa vertu <\/em>(\/ <em>ver \u00fe\u00fa<\/em>) r\u00f3legur. \u00cd \u00f6\u00f0ru lagi standa bo\u00f0h\u00e1ttarsagnir eing\u00f6ngu \u00ed a\u00f0alsetningum, ekki \u00ed aukasetningum \u2013 vi\u00f0 segjum <em>ger\u00f0u svo vel a\u00f0 f\u00e1 \u00fe\u00e9r a\u00f0 bor\u00f0a <\/em>en ekki *<em>ger\u00f0u svo vel a\u00f0 f\u00e1\u00f0u \u00fe\u00e9r a\u00f0 bor\u00f0a<\/em>, og <em>\u00e9g skipa \u00fe\u00e9r a\u00f0 fara heim <\/em>en ekki *<em>\u00e9g skipa \u00fe\u00e9r a\u00f0 far\u00f0u heim<\/em>. \u00deetta gildir \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li en \u00ed fornu m\u00e1li eru hins vegar <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F5411041%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR0p-ragVTebgZjjlDvJt2-3bw0n1XLBS3jSJdVfYkqX8xn5Zb-GZtBLG1w%23page%2Fn64%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT2-E9Dh36wOZGnTsYMbhVDX_Nc9QCKfldgTGGdGDnJx8gqFs3ZP1BCHm4dTlX0UIhT4OJ_tGq98hf1UgROfQjCiqIXCmdNgnW-i96DTozJd9OpL81cIWSFzvv42BEtBtg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1TRe-QMD3HAbCik-yvo9HmTsDdUFu72gWoLbRxISl43V4r5PtQfMvQiYJlr3kWg_jc2dxJCae_OhtTEJsnemmOoq87veGpyzUWqR87qMSTwTQ9a1vy-ZmgaxfcNaBE-m8IUEexzjoHbM5pV0a0vsw5rOJkvQNrSuFI3rdBFDVWF4UZ7Yh78MTZy1tyUYA-O1iyOrT8Uh3D5KvQ\">d\u00e6mi<\/a> um a\u00f0 bo\u00f0h\u00e1ttars\u00f6gn s\u00e9 ekki fremst \u00ed a\u00f0alsetningu, og a\u00f0 bo\u00f0h\u00e1ttur s\u00e9 haf\u00f0ur \u00ed aukasetningu.<\/p>\n<p>En \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 er hins vegar or\u00f0i\u00f0 algengt a\u00f0 bo\u00f0h\u00e1ttarsagnir s\u00e9u nota\u00f0ar \u00ed \u00e1kve\u00f0num ger\u00f0um aukasetninga. \u00deetta eru d\u00e6mi eins og \u201e\u00deannig a\u00f0 vertu bara \u00e1n\u00e6g\u00f0 me\u00f0 sj\u00e1lfa \u00feig\u201c \u00ed <em>Or\u00f0laus <\/em>2002, \u201e\u00dea\u00f0 sem \u00e9g vil segja vi\u00f0 \u00feig er a\u00f0 l\u00e1ttu \u00fe\u00e6r ekki rugla \u00feig \u00ed r\u00edminu\u201c \u00e1 <em>Bland.is <\/em>2002, \u201eEins r\u00e1\u00f0i\u00f0 sem \u00e9g get gefi\u00f0 er a\u00f0 far\u00f0u me\u00f0 \u00fe\u00e6r \u00ed hreinsun\u201c \u00e1 <em>Bland.is <\/em>2003, \u201e\u00dea\u00f0 er spennandi t\u00edmi framundan \u00feannig a\u00f0 nj\u00f3ttu \u00feess sem koma skal\u201c \u00ed <em>Or\u00f0laus <\/em>2006, \u201eKona, l\u00edttu \u00fe\u00e9r n\u00e6r, \u00fe\u00fa sast \u00ed hrunstj\u00f3rninni, en haf\u00f0ir ekki heilindi til \u00feess a\u00f0 segja af \u00fe\u00e9r \u2013 svo a\u00f0 tala\u00f0u varlega\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2012, \u201e\u00deannig a\u00f0 far\u00f0u n\u00fa a\u00f0 skrifa ni\u00f0ur sigrana\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2017, \u201e\u00deeir rukka fyrir b\u00edlinn og bens\u00edni\u00f0 svo a\u00f0 nota\u00f0u hann\u201c \u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>2018 \u2013 og m\u00f6rg fleiri.<\/p>\n<p>\u00cd \u00f6llum \u00feessum d\u00e6mum v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 setja <em>\u00fe\u00fa skalt <\/em>+ nafnh\u00e1tt \u00ed sta\u00f0inn fyrir bo\u00f0h\u00e1ttars\u00f6gnina \u2013 <em>\u00fe\u00fa skalt bara koma<\/em>, <em>\u00fe\u00fa skalt tala varlega<\/em>, <em>\u00fe\u00fa skalt nota hann<\/em> o.s.frv. Aukasetningin sem inniheldur bo\u00f0h\u00e1ttars\u00f6gnina er langoftast tengd vi\u00f0 a\u00f0alsetninguna me\u00f0 aukatengingunum <em>svo a\u00f0 <\/em>og einkum <em>\u00feannig a\u00f0<\/em> \u00fe\u00f3tt \u00f6\u00f0rum tengingum breg\u00f0i fyrir. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>m\u00e1 sj\u00e1 a\u00f0 d\u00e6mum um a\u00f0 <em>\u00feannig a\u00f0 \u00fe\u00fa skalt <\/em>og einkum<em> svo a\u00f0 \u00fe\u00fa skalt <\/em>hefur f\u00e6kka\u00f0 miki\u00f0 undanfarna \u00e1ratugi og er l\u00edklegt a\u00f0 bo\u00f0h\u00e1ttarsagnir hafi a\u00f0 einhverju leyti komi\u00f0 \u00ed sta\u00f0inn. Einst\u00f6ku eldri d\u00e6mi m\u00e1 einnig finna um bo\u00f0h\u00e1tt \u00ed aukasetningum tengdum me\u00f0 <em>\u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>, t.d. \u201e\u00dev\u00ed a\u00f0 l\u00edttu \u00e1!\u201c \u00ed <em>Dagfara <\/em>1906, \u201e\u00dev\u00ed a\u00f0 taktu eftir\u201c \u00ed <em>Sunnudagsbla\u00f0i T\u00edmans <\/em>1964, og \u201e\u00dev\u00ed a\u00f0 vertu viss\u201c \u00ed <em>DV <\/em>1985.<\/p>\n<p>En annars fer \u00feessi setningager\u00f0 a\u00f0 sj\u00e1st \u00e1 prenti r\u00e9tt fyrir aldam\u00f3t \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g fann var \u201e\u00c9g hr\u00e6\u00f0ist engan \u00feannig a\u00f0 komdu bara\u201c \u00ed <em>DV <\/em>1996 og d\u00e6mum \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>f\u00f3r svo sm\u00e1tt og sm\u00e1tt fj\u00f6lgandi upp \u00far aldam\u00f3tum og einkum \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ratug. Setningager\u00f0ina er \u00fe\u00f3 enn sem komi\u00f0 er a\u00f0allega a\u00f0 finna \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i \u2013 sennilega eru innan vi\u00f0 hundra\u00f0 d\u00e6mi um hana \u00ed \u00f6\u00f0rum textum <em>Risam\u00e1lheildarinnar <\/em>en \u00feeim sem koma af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, en \u00fear hefur h\u00fan veri\u00f0 mj\u00f6g algeng s\u00ed\u00f0an um aldam\u00f3t. \u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 greinilegt a\u00f0 \u00fearna er n\u00fd setningager\u00f0 komin inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 og \u00fe\u00f3tt henni fylgi \u00f3hef\u00f0bundin notkun bo\u00f0h\u00e1ttar s\u00e9 \u00e9g enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 amast vi\u00f0 henni \u2013 \u00feetta eru engin m\u00e1lspj\u00f6ll.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sagnir \u00ed bo\u00f0h\u00e6tti l\u00fata tveimur setningafr\u00e6\u00f0ilegum takm\u00f6rkunum sem greina \u00fe\u00e6r fr\u00e1 s\u00f6gnum \u00ed \u00f6\u00f0rum pers\u00f3nuh\u00e1ttum (frams\u00f6guh\u00e6tti og vi\u00f0tengingarh\u00e6tti): \u00cd fyrsta lagi standa \u00fe\u00e6r jafnan fremst \u00ed setningu \u2013 vi\u00f0 segjum far\u00f0u heim! og vertu r\u00f3legur! en ekki *\u00fe\u00fa far heim og *\u00fe\u00fa ver r\u00f3legur e\u00f0a *strax far\u00f0u (\/ far \u00fe\u00fa) heim og *n\u00fa vertu (\/ [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5867","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5867","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5867"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5867\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5869,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5867\/revisions\/5869"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5867"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5867"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5867"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}