{"id":5874,"date":"2023-12-21T16:26:54","date_gmt":"2023-12-21T16:26:54","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5874"},"modified":"2024-07-30T17:50:22","modified_gmt":"2024-07-30T17:50:22","slug":"ny-samtenging-utaf","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/21\/ny-samtenging-utaf\/","title":{"rendered":"N\u00fd samtenging: \u00fataf"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0u um samtenginguna <em>\u00feannig a\u00f0<\/em> og afbrig\u00f0i\u00f0 <em>\u00feannig <\/em>h\u00e9r \u00ed dag var nefnt a\u00f0 <em>\u00fataf <\/em>v\u00e6ri or\u00f0in algeng samtenging \u00ed m\u00e1li unglinga \u2013 <em>\u00fataf \u00e9g ger\u00f0i \u00fea\u00f0<\/em>. \u00deetta \u00e1 v\u00e6ntanlega \u00e6ttir a\u00f0 rekja til tengingarinnar <em>\u00fat af \u00fev\u00ed a\u00f0 <\/em>sem er \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>1920-1924 en er \u00fe\u00f3 ekki me\u00f0 \u00ed lista Bj\u00f6rns Gu\u00f0finnssonar um orsakartengingar \u00ed <em>\u00cdslenzkri m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i <\/em>hans \u2013 \u00fear eru taldar <em>af \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>, <em>\u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>, <em>fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>, <em>me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>, <em>s\u00f6kum \u00feess a\u00f0<\/em>, <em>sakir \u00feess a\u00f0<\/em>, <em>\u00far \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>, <em>vegna \u00feess a\u00f0<\/em>, <em>\u00fear e\u00f0<\/em>, <em>\u00fear sem<\/em>, <em>fyrst<\/em>. \u00c9g hef \u00e1 tilfinningunni, \u00e1n \u00feess a\u00f0 geta v\u00edsa\u00f0 \u00ed heimildir \u00fev\u00ed til stu\u00f0nings, a\u00f0 <em>\u00fat af \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em> hafi ekki \u00fe\u00f3tt s\u00e9rlega vir\u00f0uleg tenging, hvort sem \u00fea\u00f0 er \u00e1st\u00e6\u00f0a e\u00f0a aflei\u00f0ing \u00feess a\u00f0 Bj\u00f6rn haf\u00f0i hana ekki me\u00f0 \u00ed lista s\u00ednum um \u201eallar helztu samtengingar\u201c \u00ed m\u00e1linu.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi um <em>\u00fat af \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em> \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>Nor\u00f0urfara <\/em>1849: \u201eUm \u00feetta leiti var l\u00edka mikill \u00f3r\u00f3i \u00ed Berlinni \u00fat af \u00fev\u00ed a\u00f0 Wrangel [\u2026] haf\u00f0i gefi\u00f0 \u00fat \u00e1varp til \u00fej\u00f3\u00f0arinnar.\u201c Allm\u00f6rg d\u00e6mi eru um tenginguna fr\u00e1 n\u00e6stu \u00e1ratugum en undir lok aldarinnar fer a\u00f0 b\u00f3la \u00e1 afbrig\u00f0inu <em>\u00fat af a\u00f0<\/em>, \u00e1n <em>\u00fev\u00ed<\/em> \u2013 fyrst \u00ed vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum. Elsta d\u00e6mi\u00f0 er \u00ed <em>L\u00f6gbergi <\/em>1890: \u201eHann sag\u00f0i n\u00fdlega vi\u00f0 bla\u00f0amann einn, a\u00f0 mesta \u00f3fri\u00f0arh\u00e6ttan v\u00e6ri innifalin \u00ed gremju Frakka \u00fat af a\u00f0 hafa misst fylki \u00feau, sem \u00feeir ur\u00f0u a\u00f0 f\u00e1 \u00dej\u00f3\u00f0verjum \u00ed hendur 1871.\u201c Eftir aldam\u00f3tin fer \u00feetta a\u00f0 sj\u00e1st \u00ed bl\u00f6\u00f0um \u00e1 \u00cdslandi \u2013 \u201eEg vissi a\u00f0 fer\u00f0in var \u00e1kv\u00f6r\u00f0u\u00f0 og var me\u00f0 sj\u00e1lfum m\u00e9r hryggur \u00fat af a\u00f0 missa n\u00fa \u00e1lftirnar\u201c segir \u00ed <em>D\u00fdravininum <\/em>2001. Sl\u00e6\u00f0ingur af d\u00e6mum er um <em>\u00fat af a\u00f0<\/em> n\u00e6r alla 20. \u00f6ldina.<\/p>\n<p>\u00deetta afbrig\u00f0i vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 horfi\u00f0 \u00far m\u00e1linu \u2013 \u00e9g hef ekki rekist \u00e1 yngri d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 en fr\u00e1 1990. En einnig breg\u00f0ur fyrir afbrig\u00f0inu <em>\u00fat af \u00fev\u00ed<\/em>, \u00e1n <em>a\u00f0<\/em>. Sama gerist \u00ed \u00f6\u00f0rum orsakartengingum sem innihalda <em>\u00fev\u00ed a\u00f0<\/em> \u2013 <em>af \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>, <em>\u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>, <em>fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>, <em>\u00far \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em> og <em>me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em>. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00feetta er \u00ed <em>N\u00fdjum kv\u00f6ldv\u00f6kum <\/em>1909: \u201eHva\u00f0 sag\u00f0i svo ma\u00f0urinn \u00feinn, \u00feegar \u00fe\u00fa f\u00e9lst \u00ed \u00f6ngvit \u00fat af \u00fev\u00ed hann neita\u00f0i um kj\u00f3lefni\u00f0.\u201c F\u00e1ein \u00f6nnur d\u00e6mi fr\u00e1 20. \u00f6ld m\u00e1 finna en \u00fea\u00f0 er \u00fe\u00f3 einkum \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu tveimur \u00e1ratugum sem \u00feetta afbrig\u00f0i ver\u00f0ur algengt \u2013 einkum \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, en \u00fe\u00f3 er einnig t\u00f6luvert af d\u00e6mum \u00ed formlegra m\u00e1lsni\u00f0i, s.s. \u201eEn \u00fea\u00f0 er l\u00edka \u00fat af \u00fev\u00ed hann hefur skipt \u00fat einni blekkingu fyrir a\u00f0ra\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2009.<\/p>\n<p>En afbrig\u00f0i\u00f0 sem nefnt var \u00ed upphafi, <em>\u00fataf \u00ad<\/em>\u2013 \u00e1n b\u00e6\u00f0i <em>\u00fev\u00ed <\/em>og <em>a\u00f0 <\/em>og langoftast skrifa\u00f0 \u00ed einu or\u00f0i \u2013 er n\u00fdlegt. S\u00e1raf\u00e1 d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00far prentmi\u00f0lum \u2013 \u00fea\u00f0 elsta sem \u00e9g rakst \u00e1 var \u00ed <em>Feyki<\/em> 2014: \u201eVilli \u00c1rnason er \u00ed upp\u00e1haldi en \u00fea\u00f0 er n\u00fa bara \u00fataf \u00e9g \u00feekki hann og treysti!\u201c Anna\u00f0 d\u00e6mi er \u00far <em>Munin <\/em>2016: \u201eOg \u00e9g var ekki b\u00f6sta\u00f0ur \u2026 og \u00feetta var versta n\u00f3tt l\u00edfs m\u00edns \u00fataf \u00e9g \u00feurfti svo miki\u00f0 a\u00f0 pissa.\u201c Hins vegar eru fj\u00f6lm\u00f6rg d\u00e6mi \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum alveg fr\u00e1 aldam\u00f3tum \u00feannig a\u00f0 \u00feetta g\u00e6ti vel veri\u00f0 talsvert eldra \u00ed talm\u00e1li. Rith\u00e1ttarafbrig\u00f0i\u00f0 <em>\u00fata\u00f0<\/em> var einnig nefnt \u00ed umr\u00e6\u00f0um um \u00feetta h\u00e9r \u00ed h\u00f3pnum \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er sl\u00e6\u00f0ingur af d\u00e6mum um \u00fea\u00f0 \u00ed \u00feessu hlutverki. \u00deetta afbrig\u00f0i er mj\u00f6g e\u00f0lilegt \u00ed lj\u00f3si l\u00edtils frambur\u00f0armunar \u00e1 <em>f <\/em>(<em>v<\/em>) og <em>\u00f0<\/em> \u00ed enda or\u00f0s.<\/p>\n<p>Samtengingin <em>\u00fat af \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em> er fj\u00f6gur or\u00f0, lengri en nokkur \u00f6nnur samtenging m\u00e1lsins. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed engin fur\u00f0a a\u00f0 tilhneiging s\u00e9 til a\u00f0 stytta hana og h\u00e9r hafa veri\u00f0 nefnd afbrig\u00f0in <em>\u00fat af a\u00f0<\/em>, <em>\u00fat af \u00fev\u00ed<\/em> og <em>\u00fataf <\/em>(<em>\u00fat af<\/em>). Tr\u00falegt er a\u00f0 s\u00ed\u00f0astnefnda afbrig\u00f0i\u00f0 hafi ekki or\u00f0i\u00f0 til beint \u00far <em>\u00fat af \u00fev\u00ed a\u00f0<\/em> heldur hafi anna\u00f0 hvort hinna veri\u00f0 millistig \u2013 hugsanlega frekar <em>\u00fat af a\u00f0<\/em> vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist hverfa \u00far m\u00e1linu um svipa\u00f0 leyti og <em>\u00fataf <\/em>kemur upp. Frekari ranns\u00f3knir \u00feyrfti \u00fe\u00f3 til a\u00f0 skera \u00far \u00feessu og kannski er \u00fea\u00f0 ekki h\u00e6gt. Hva\u00f0 sem \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0ur s\u00e9 \u00e9g enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 amast vi\u00f0 <em>\u00fataf <\/em>sem tengingu. \u00ddmsar n\u00fdjar samtengingar hafa or\u00f0i\u00f0 til fr\u00e1 fornu m\u00e1li og \u00feetta er stutt og lipurt or\u00f0 sem \u00feegar hefur fest sig \u00ed sessi \u00ed \u00feessu hlutverki. F\u00f6gnum \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 er lifandi!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0u um samtenginguna \u00feannig a\u00f0 og afbrig\u00f0i\u00f0 \u00feannig h\u00e9r \u00ed dag var nefnt a\u00f0 \u00fataf v\u00e6ri or\u00f0in algeng samtenging \u00ed m\u00e1li unglinga \u2013 \u00fataf \u00e9g ger\u00f0i \u00fea\u00f0. \u00deetta \u00e1 v\u00e6ntanlega \u00e6ttir a\u00f0 rekja til tengingarinnar \u00fat af \u00fev\u00ed a\u00f0 sem er \u00ed \u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k 1920-1924 en er \u00fe\u00f3 ekki me\u00f0 \u00ed lista Bj\u00f6rns Gu\u00f0finnssonar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5874","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5874"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6660,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5874\/revisions\/6660"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}