{"id":5877,"date":"2023-12-22T15:12:34","date_gmt":"2023-12-22T15:12:34","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5877"},"modified":"2023-12-23T14:14:37","modified_gmt":"2023-12-23T14:14:37","slug":"verkurinn-leidir-eda-verkinn-leidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/22\/verkurinn-leidir-eda-verkinn-leidir\/","title":{"rendered":"Verkurinn lei\u00f0ir \u2013 e\u00f0a verkinn lei\u00f0ir?"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g f\u00e9kk fyrirspurn um hvort \u00e6tti a\u00f0 segja <em>verkurinn lei\u00f0ir <\/em>(<em>fram \u00ed handlegg<\/em>) e\u00f0a <em>verkinn lei\u00f0ir<\/em>. Fyrsta hugsun m\u00edn var a\u00f0 e\u00f0lilegt v\u00e6ri a\u00f0 segja <em>verkinn lei\u00f0ir <\/em>en \u00feegar \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 athuga m\u00e1li\u00f0 s\u00fdndist m\u00e9r \u00fea\u00f0 ekki jafn sj\u00e1lfsagt og \u00ed fyrstu. \u00dea\u00f0 er e\u00f0lilegt a\u00f0 tengja \u00feessi d\u00e6mi vi\u00f0 setningu \u00fear sem <em>verkur <\/em>er andlag, svo sem <em>taugin lei\u00f0ir verkinn fram \u00ed handlegg<\/em>. \u00cd m\u00e1linu er a\u00f0 finna \u00fdmis p\u00f6r \u00fear sem \u00feolfallsandlag \u00ed sl\u00edkri setningu er gert a\u00f0 frumlagi og f\u00e6r \u00fe\u00e1 venjulegt <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/11\/26\/thjalfarinn-hvildi-thaer-thaer-hvildu\/\">d\u00e6migert frumlagsfall<\/a>, nefnifall: <em>h\u00fan st\u00e6kka\u00f0i \u00edb\u00fa\u00f0ina <\/em>\u2013 <em>\u00edb\u00fa\u00f0in st\u00e6kka\u00f0i<\/em>, <em>r\u00edkisstj\u00f3rnin l\u00e6kka\u00f0i skattana <\/em>\u2013 <em>skattarnir l\u00e6kku\u00f0u<\/em>, <em>hann minnka\u00f0i drykkjuna <\/em>\u2013 <em>drykkjan minnka\u00f0i<\/em>, <em>\u00feau opnu\u00f0u b\u00fa\u00f0ina <\/em>\u2013 <em>b\u00fa\u00f0in opna\u00f0i<\/em>, <em>\u00fej\u00e1lfarinn hv\u00edldi \u00fe\u00e6r <\/em>\u2013 <em>\u00fe\u00e6r hv\u00edldu<\/em>, o.fl.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 eru reyndar til d\u00e6mi um \u00feolfall \u00ed frumlagss\u00e6ti \u00ed svipu\u00f0um setningum, eins og <em>b\u00e1tinn rak a\u00f0 landi <\/em>og <em>reykinn leggur <\/em>upp. \u00cd b\u00e1\u00f0um tilvikum er \u00fe\u00f3 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5414291#page\/n10\/mode\/1up\">r\u00edk tilhneiging<\/a> til a\u00f0 nefnifall komi \u00ed sta\u00f0 \u00feolfallsins. \u00de\u00e1gufallsandl\u00f6g halda hins vegar oftast fallinu \u2013 vi\u00f0 segjum <em>skipaf\u00e9lagi\u00f0 fj\u00f6lga\u00f0i fer\u00f0unum <\/em>\u2013<em>fer\u00f0unum fj\u00f6lga\u00f0i<\/em>, <em>skatturinn f\u00e6kka\u00f0i undan\u00fe\u00e1gum <\/em>\u2013 <em>undan\u00fe\u00e1gum f\u00e6kka\u00f0i<\/em>, o.s.frv. Stundum er \u00fea\u00f0 upp og ofan hvort \u00fe\u00e1gufall helst e\u00f0a nefnifall kemur \u00ed sta\u00f0inn \u2013 <em>kj\u00f6rstj\u00f3rnir loka kj\u00f6rst\u00f6\u00f0um <\/em>getur or\u00f0i\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/29\/verslunin-opnar\/\">b\u00e6\u00f0i<\/a> <em>kj\u00f6rsta\u00f0ir loka <\/em>og <em>kj\u00f6rst\u00f6\u00f0um lokar<\/em>. Me\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/09\/24\/billinn-velti\/\">sumum s\u00f6gnum<\/a> kemur alltaf nefnifall \u2013 <em>hann velti b\u00edlnum<\/em> ver\u00f0ur <em>b\u00edllinn velti <\/em>en ekki *<em>b\u00edlnum velti<\/em> \u2013 og reyndar <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/29\/verslunin-opnar\/\">var sagt<\/a> <em>fer\u00f0ir fj\u00f6lgu\u00f0u <\/em>og <em>undan\u00fe\u00e1gur f\u00e6kku\u00f0u <\/em>\u00e1 19. \u00f6ld.<\/p>\n<p>\u00c9g finn engar v\u00edsbendingar \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum um fallnotkun me\u00f0 <em>lei\u00f0a <\/em>\u00ed \u00feessu sambandi, en samkv\u00e6mt d\u00e6munum a\u00f0 framan m\u00e6tti b\u00faast vi\u00f0 nefnifalli, <em>verkurinn lei\u00f0ir<\/em> <em>fram \u00ed handlegg<\/em>. Mikill meirihluti d\u00e6ma \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>hefur l\u00edka nefnifall en d\u00e6min eru reyndar mj\u00f6g f\u00e1 \u2013 25 um nefnifall en a\u00f0eins sj\u00f6 um \u00feolfall. Elsta d\u00e6mi \u00feolfalli\u00f0 er \u00ed <em>L\u00e6knabla\u00f0inu <\/em>1978: \u201eVerki lei\u00f0ir \u00fat \u00ed eyru\u201c. Elsta d\u00e6mi um nefnifalli\u00f0 er \u00ed <em>Heilbrig\u00f0ism\u00e1lum <\/em>1985: \u201eVerkurinn lei\u00f0ir oftar \u00fat \u00ed vinstri handlegg en h\u00e6gri.\u201c \u00deessi aldursmunur er svo l\u00edtill og d\u00e6min svo f\u00e1 a\u00f0 ekki er h\u00e6gt a\u00f0 taka \u00feolfalli\u00f0 fram yfir nefnifall \u00e1 grundvelli hans. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru d\u00e6min um 110 og \u00f6ll nema sj\u00f6 hafa nefnifall. Langflest d\u00e6mi um sambandi\u00f0 eru af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum.<\/p>\n<p>\u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/72275\">segir<\/a> reyndar: \u201eS\u00f6gnin <strong>lei\u00f0a<\/strong> getur veri\u00f0 \u00f3pers\u00f3nuleg. Me\u00f0 henni stendur frumlag \u00ed \u00feolfalli: eitthva\u00f0 (\u00fef.) lei\u00f0ir af einhverju (\u00fegf.). <em>Af \u00feessu lei\u00f0ir mikinn vanda. Ekki er h\u00e6gt a\u00f0 r\u00edfa h\u00fasi\u00f0 \u00e1n \u00feess a\u00f0 af \u00fev\u00ed lei\u00f0i h\u00e6ttu.<\/em>\u201c En \u00fearna er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a sambandi\u00f0 <em>lei\u00f0a af <\/em>sem er d\u00e1l\u00edti\u00f0 anna\u00f0, \u00fe\u00f3tt vissulega g\u00e6ti \u00feessi notkun haft \u00e1hrif \u00e1 m\u00e1ltilfinningu sumra. Einnig er hugsanlegt a\u00f0 skyld notkun sagnarinnar <em>leggja <\/em>valdi \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feolfall er stundum nota\u00f0 me\u00f0 <em>lei\u00f0a<\/em> \u2013 sagt er <em>verkinn leggur fram \u00ed handlegg<\/em>. En m\u00e9r s\u00fdnist b\u00e6\u00f0i m\u00e1lhef\u00f0 og samanbur\u00f0ur vi\u00f0 a\u00f0rar sagnir m\u00e6la eindregi\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota nefnifall \u00ed d\u00e6minu sem um var spurt og segja <em>verkurinn lei\u00f0ir fram \u00ed handlegg<\/em>, \u00fe\u00f3tt \u00e9g myndi hika vi\u00f0 a\u00f0 kalla <em>verkinn lei\u00f0ir<\/em> rangt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g f\u00e9kk fyrirspurn um hvort \u00e6tti a\u00f0 segja verkurinn lei\u00f0ir (fram \u00ed handlegg) e\u00f0a verkinn lei\u00f0ir. Fyrsta hugsun m\u00edn var a\u00f0 e\u00f0lilegt v\u00e6ri a\u00f0 segja verkinn lei\u00f0ir en \u00feegar \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 athuga m\u00e1li\u00f0 s\u00fdndist m\u00e9r \u00fea\u00f0 ekki jafn sj\u00e1lfsagt og \u00ed fyrstu. \u00dea\u00f0 er e\u00f0lilegt a\u00f0 tengja \u00feessi d\u00e6mi vi\u00f0 setningu \u00fear sem verkur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5877","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5877","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5877"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5877\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5887,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5877\/revisions\/5887"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5877"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5877"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5877"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}