{"id":5909,"date":"2023-12-30T17:01:05","date_gmt":"2023-12-30T17:01:05","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5909"},"modified":"2023-12-30T17:01:05","modified_gmt":"2023-12-30T17:01:05","slug":"hann-var-slaufadur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/30\/hann-var-slaufadur\/","title":{"rendered":"Hann var slaufa\u00f0ur"},"content":{"rendered":"<p>S\u00f6gnin <em>slaufa <\/em>er t\u00f6kuor\u00f0 eins og hlj\u00f3\u00f0afar hennar s\u00fdnir \u2013 \u00ed erf\u00f0aor\u00f0um er aldrei bori\u00f0 fram \u00f3radda\u00f0 <em>f<\/em> milli s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0a \u00fe\u00f3tt svo s\u00e9 rita\u00f0, heldur radda\u00f0 <em>v <\/em>eins og \u00ed <em>gaufa<\/em>, <em>paufast <\/em>o.s.frv. Reyndar er einnig til myndin <em>slauffa <\/em>sem fellur betur a\u00f0 \u00edslensku hlj\u00f3\u00f0afari \u00fev\u00ed a\u00f0 langt <em>ff<\/em> <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5400023#page\/n73\/mode\/2up\">kemur fyrir<\/a> \u00ed allm\u00f6rgum or\u00f0um \u00ed m\u00e1linu \u2013 \u201ePapa Roach eru h\u00e1lfna\u00f0ir me\u00f0 n\u00e6stu pl\u00f6tu og eru vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 slauffa t\u00farnum s\u00ednum\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2003. Or\u00f0i\u00f0 er <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/17771\">komi\u00f0 af<\/a> d\u00f6nsku s\u00f6gninni <em>sl\u00f8jfe<\/em> sem merkir 'taka burt (draga, r\u00edfa til grunna)' og er aftur komin af <em>schleifen <\/em>\u00ed \u00fe\u00fdsku. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um or\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00edslensku er \u00ed <em>Heimskringlu <\/em>1895: \u201e\u00fatlit er fyrir a\u00f0 honum [\u2026] hafi [\u2026] \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 \u00farr\u00e6\u00f0abest, a\u00f0 \u201eslaufa\u201c \u00fea\u00f0 a\u00f0 innf\u00e6ra \u00feann fundargerning \u00ed gj\u00f6r\u00f0ab\u00f3k h\u00e9ra\u00f0sins.\u201c<\/p>\n<p>S\u00f6gnin er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/37611\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'h\u00e6tta vi\u00f0 (e-\u00f0), sleppa (e-u)' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> en hefur til skamms t\u00edma veri\u00f0 fremur sjaldg\u00e6f \u00e1 prenti enda merkt \u201e\u00f3formlegt\u201c \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum. En \u00e1 seinustu \u00e1rum hefur h\u00fan fengi\u00f0 n\u00fdja merkingu og er n\u00fa a\u00f0allega notu\u00f0 um a\u00f0 sni\u00f0ganga f\u00f3lk \u00e1 einhvern h\u00e1tt, \u00ed or\u00f0i e\u00f0a verki, vegna einhvers sem \u00fea\u00f0 hefur sagt e\u00f0a gert og tengist oft kynfer\u00f0islegri \u00e1reitni, rasisma e\u00f0a einhverju sl\u00edku. \u00cd \u00feessari notkun samsvarar or\u00f0i\u00f0 enska or\u00f0inu <em>cancel <\/em>en ein <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/cancel\">merking<\/a> \u00feess er 'to completely reject and stop supporting someone, especially because they have said something that offends you' e\u00f0a 'a\u00f0 hafna einhverjum algerlega og h\u00e6tta stu\u00f0ningi vi\u00f0 \u00feau, einkum vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau hafa sagt eitthva\u00f0 sem hneykslar \u00feig'.<\/p>\n<p>\u00cd dag var h\u00e9r spurt um notkun myndarinnar <em>slaufa\u00f0ur <\/em>sem er a\u00f0 forminu til l\u00fdsingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar af <em>slaufa<\/em>. Fyrirspyrjandi haf\u00f0i heyrt sagt <em>hann var slaufa\u00f0ur <\/em>\u00fear sem b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0 <em>honum var slaufa\u00f0 <\/em>vegna \u00feess a\u00f0 s\u00f6gnin stj\u00f3rnar \u00fe\u00e1gufalli \u00e1 andlagi s\u00ednu og germyndarandlag \u00ed \u00fe\u00e1gufalli heldur yfirleitt falli s\u00ednu \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 gert a\u00f0 frumlagi \u00ed \u00feolmynd, t.d. (<em>einhver<\/em>) <em>hj\u00e1lpa\u00f0i honum <\/em>\u2013 <em>honum var hj\u00e1lpa\u00f0<\/em>, ekki *<em>hann var hj\u00e1lpa\u00f0ur<\/em>. En \u00feessi fallbreyting er \u00fe\u00f3 ekki einsd\u00e6mi. \u00dea\u00f0 er nefnilega algengt a\u00f0 l\u00fdsingarh\u00e1tturinn f\u00e1i setningafr\u00e6\u00f0ilegt hlutverk l\u00fdsingaror\u00f0s og \u00fe\u00e1 er ekki um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00feolmynd, l\u00fdsingu \u00e1 ath\u00f6fn, heldur germynd, l\u00fdsingu \u00e1 \u00e1standi. <em>Honum var slaufa\u00f0 <\/em>er \u00feolmynd, <em>hann var slaufa\u00f0ur <\/em>germynd.<\/p>\n<p>Um \u00feetta m\u00e1 nefna fj\u00f6lda d\u00e6ma sem \u00feykja g\u00f3\u00f0 og gild og eiga s\u00e9r langa s\u00f6gu \u00ed m\u00e1linu, svo sem <em>hli\u00f0inu var loka\u00f0 <\/em>sem l\u00fdsir ath\u00f6fn og <em>hli\u00f0i\u00f0 var loka\u00f0 <\/em>sem l\u00fdsir \u00e1standi. N\u00e6rt\u00e6kast er \u00fe\u00f3 a\u00f0 benda \u00e1 s\u00f6gnina <em>\u00fatsk\u00fafa <\/em>sem er merkingarlega mj\u00f6g l\u00edk <em>slaufa<\/em> en l\u00fdsingarh\u00e1ttur hennar hefur lengi geta\u00f0 gegnt hlutverki l\u00fdsingaror\u00f0s. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1904 segir: \u201ehengdi \u00e1 hann danskan st\u00f3rkross, um lei\u00f0 og honum var \u00fatsk\u00fafa\u00f0 \u00far \u00fej\u00f3nustu landsins\u201c en \u00ed sama bla\u00f0i 1905 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er hj\u00e1 H\u00f3mer som n\u00fa er \u00fatsk\u00fafa\u00f0ur eins og allt anna\u00f0 sem \u00f6ll Evr\u00f3pu-menntun hv\u00edlir \u00e1.\u201c \u00dea\u00f0 ver\u00f0ur \u00fev\u00ed ekki s\u00e9\u00f0 a\u00f0 neitt \u00ed merkingu sagnarinnar <em>slaufa <\/em>\u00e6tti a\u00f0 koma \u00ed veg fyrir setningar eins og <em>hann var slaufa\u00f0ur <\/em>\u2013 vi\u00f0 erum bara ekki v\u00f6n \u00feeim enn sem komi\u00f0 er.<\/p>\n<p>Hin n\u00fdja notkun <em>slaufa <\/em>sem v\u00edsa\u00f0 var til h\u00e9r a\u00f0 framan er nefnilega ekki nema tveggja e\u00f0a \u00feriggja \u00e1ra g\u00f6mul, og \u00fea\u00f0 er ekki fyrr en me\u00f0 henni sem \u00fe\u00f6rf skapast fyrir l\u00fdsingaror\u00f0 af s\u00f6gninni \u2013 elstu d\u00e6mi sem \u00e9g finn um <em>slaufa\u00f0ur <\/em>eru fr\u00e1 2021, svo sem \u201eSvo ertu slaufa\u00f0ur ef \u00fe\u00fa ert \u00e1 m\u00f3ti sko\u00f0unum fr\u00e9ttastofu sem \u00e1 ekki a\u00f0 hafa sko\u00f0un heldur segja fr\u00e9ttir\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>\u00fea\u00f0 \u00e1r. Vissulega m\u00e1 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 <em>slaufa\u00f0ur <\/em>s\u00e9 tilkomi\u00f0 fyrir ensk \u00e1hrif, s\u00e9 \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00e1 <em>cancelled<\/em>, en \u00fe\u00e1 er liti\u00f0 fram hj\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 hin n\u00fdja merking sagnarinnar kallar \u00e1 \u00feessa mynd. Eins og \u00e1\u00f0ur segir er fj\u00f6ldi hli\u00f0st\u00e6\u00f0ra d\u00e6ma \u00ed m\u00e1linu vi\u00f0 <em>hann var slaufa\u00f0ur <\/em>og engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed \u2013 vi\u00f0 \u00feurfum bara a\u00f0 venjast \u00fev\u00ed eins og \u00f6\u00f0rum n\u00fdjungum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00f6gnin slaufa er t\u00f6kuor\u00f0 eins og hlj\u00f3\u00f0afar hennar s\u00fdnir \u2013 \u00ed erf\u00f0aor\u00f0um er aldrei bori\u00f0 fram \u00f3radda\u00f0 f milli s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0a \u00fe\u00f3tt svo s\u00e9 rita\u00f0, heldur radda\u00f0 v eins og \u00ed gaufa, paufast o.s.frv. Reyndar er einnig til myndin slauffa sem fellur betur a\u00f0 \u00edslensku hlj\u00f3\u00f0afari \u00fev\u00ed a\u00f0 langt ff kemur fyrir \u00ed allm\u00f6rgum or\u00f0um \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5909","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5909","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5909"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5909\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5910,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5909\/revisions\/5910"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5909"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5909"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5909"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}