{"id":5911,"date":"2023-12-31T09:45:56","date_gmt":"2023-12-31T09:45:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5911"},"modified":"2023-12-31T09:49:54","modified_gmt":"2023-12-31T09:49:54","slug":"ad-radleggja-fra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/12\/31\/ad-radleggja-fra\/","title":{"rendered":"A\u00f0 r\u00e1\u00f0leggja fr\u00e1"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt um sambandi\u00f0 <em>r\u00e1\u00f0leggja fr\u00e1 <\/em>sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i rekist \u00e1 og komi\u00f0 \u00f3kunnuglega fyrir sj\u00f3nir. Vissulega er oftast tala\u00f0 um a\u00f0 <em>r\u00e1\u00f0leggja einhverjum eitthva\u00f0 <\/em>en <em>r\u00e1\u00f0a einhverjum fr\u00e1 einhverju<\/em>, en \u00ed <em>r\u00e1\u00f0leggja einhverjum fr\u00e1 einhverju <\/em>l\u00edtur \u00fat fyrir a\u00f0 \u00feessu tvennu s\u00e9 blanda\u00f0 saman. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er <em>r\u00e1\u00f0leggja <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/32802\">sk\u00fdrt<\/a> 'segja (e-m) hva\u00f0 best s\u00e9 a\u00f0 gera, gefa (e-m) r\u00e1\u00f0' en <em>r\u00e1\u00f0a <\/em>(\u00ed vi\u00f0eigandi merkingu) <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/32774\">sk\u00fdrt<\/a> 'gefa (e-m) r\u00e1\u00f0, r\u00e1\u00f0leggingu, heilr\u00e6\u00f0i'. Grunnmerking sagnanna er \u00fev\u00ed u.\u00fe.b. s\u00fa sama, en munurinn felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 hef\u00f0 er fyrir sambandinu <em>r\u00e1\u00f0a fr\u00e1 <\/em>\u00ed neitandi merkingu \u2013 \u00fea\u00f0 er a\u00f0 finna undir <em>r\u00e1\u00f0a <\/em>me\u00f0 d\u00e6minu <em>hann r\u00e6\u00f0ur m\u00e9r fr\u00e1 a\u00f0 fara \u00ed langa sj\u00f3fer\u00f0<\/em>. Ekkert sl\u00edkt samband er a\u00f0 finna undir <em>r\u00e1\u00f0leggja<\/em>.<\/p>\n<p>Sagnirnar <em>r\u00e1\u00f0a <\/em>og <em>r\u00e1\u00f0leggja <\/em>eru b\u00e1\u00f0ar gamlar \u00ed m\u00e1linu \u2013 koma fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li, og sambandi\u00f0 <em>r\u00e1\u00f0a fr\u00e1 <\/em>\u00ed n\u00fat\u00edmamerkingu er a.m.k. s\u00ed\u00f0an \u00e1 19. \u00f6ld. Elstu d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um <em>r\u00e1\u00f0leggja fr\u00e1 <\/em>eru aftur \u00e1 m\u00f3ti fr\u00e1 fr\u00e1 \u00fev\u00ed upp \u00far 1940. \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1941 segir: \u201eAllir eru \u00feessir spilabankastj\u00f3rar efna\u00f0ir menn og allir r\u00e1\u00f0l\u00f6g\u00f0u \u00feeir vinum s\u00ednum eindregi\u00f0 fr\u00e1 a\u00f0 spila.\u201c \u00cd r\u00e6\u00f0u \u00e1 Al\u00feingi 1942 sag\u00f0i Hermann J\u00f3nasson: \u201e\u00c9g \u00e6tla\u00f0i eitt sinn a\u00f0 gr\u00f3\u00f0ursetja trj\u00e1pl\u00f6ntur \u00ed r\u00f6\u00f0um, en var stranglega r\u00e1\u00f0lagt fr\u00e1 \u00fev\u00ed, me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00e6r \u00ferifust \u00fe\u00e1 ekki.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1943 segir: \u201eM\u00f6nnum hefur veri\u00f0 r\u00e1\u00f0lagt fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 heims\u00e6kja Gandhi.\u201c \u00cd <em>Lj\u00f3sberanum <\/em>1947 segir: \u201eHann r\u00e1\u00f0lag\u00f0i \u00feeim eindregi\u00f0 fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 fara inn \u00ed veitingasalinn.\u201c<\/p>\n<p>F\u00e1ein d\u00e6mi m\u00e1 finna um <em>r\u00e1\u00f0leggja fr\u00e1 <\/em>\u00ed bl\u00f6\u00f0um og t\u00edmaritum fr\u00e1 n\u00e6stu \u00e1ratugum, en me\u00f0an a\u00f0eins eitt og eitt d\u00e6mi um sambandi\u00f0 er \u00e1 stangli m\u00e1 vissulega halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 um mist\u00f6k e\u00f0a villu s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 h\u00f6fundur hafi einfaldlega ruglast og \u00feetta s\u00e9 \u00ed raun ekki m\u00e1l neins. En d\u00e6mum fer fj\u00f6lgandi eftir 1970 og einkum \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru um 670 d\u00e6mi um sambandi\u00f0, meginhluti \u00feeirra fr\u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ratug. Meira en helmingur \u00feeirra er \u00far formlegu m\u00e1li en hlutfalli\u00f0 \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum er \u00fe\u00f3 mun h\u00e6rra \u2013 \u00fear eru um 320 d\u00e6mi en d\u00e6min um <em>r\u00e1\u00f0a fr\u00e1 <\/em>um 510. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>r\u00e1\u00f0leggja fr\u00e1 <\/em>er \u00ed mikilli s\u00f3kn og engin lei\u00f0 a\u00f0 afgrei\u00f0a \u00fea\u00f0 sem mist\u00f6k e\u00f0a villu lengur heldur er \u00feetta or\u00f0i\u00f0 e\u00f0lilegt m\u00e1l margra.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt sambandi\u00f0 <em>r\u00e1\u00f0leggja fr\u00e1 <\/em>s\u00e9 v\u00e6ntanlega tilkomi\u00f0 fyrir bl\u00f6ndun sambanda (e\u00f0a rugling, ef f\u00f3lk vill or\u00f0a \u00fea\u00f0 \u00feannig) \u00e1 \u00fea\u00f0 s\u00e9r meira en 80 \u00e1ra s\u00f6gu \u00ed m\u00e1linu og er or\u00f0i\u00f0 \u00fea\u00f0 algengt a\u00f0 enginn vafi er \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 er r\u00e9tt m\u00e1l samkv\u00e6mt <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=2148\">venjulegum vi\u00f0mi\u00f0um<\/a>. Au\u00f0vita\u00f0 er samt lj\u00f3st a\u00f0 hef\u00f0in fyrir <em>r\u00e1\u00f0a fr\u00e1 <\/em>er miklu eldri og r\u00edkari og ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 f\u00f3lk sem er ali\u00f0 upp vi\u00f0 \u00fea\u00f0 samband vilji halda \u00ed \u00fea\u00f0. Samt m\u00e1 hafa \u00ed huga a\u00f0 kannski eru g\u00f3\u00f0ar og gildar \u00e1st\u00e6\u00f0ur fyrir uppkomu sambandsins <em>r\u00e1\u00f0leggja fr\u00e1<\/em>. S\u00f6gnin <em>r\u00e1\u00f0leggja <\/em>hefur nefnilega eina og \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0a merkingu en <em>r\u00e1\u00f0a <\/em>hefur <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/32774\">fj\u00f6lmargar og fj\u00f6lbreyttar<\/a> merkingar og \u00fev\u00ed m\u00e1 segja a\u00f0 <em>r\u00e1\u00f0leggja fr\u00e1 <\/em>s\u00e9 \u00ed vissum skilningi gagns\u00e6rra og sk\u00fdrara samband en <em>r\u00e1\u00f0a fr\u00e1<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt um sambandi\u00f0 r\u00e1\u00f0leggja fr\u00e1 sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i rekist \u00e1 og komi\u00f0 \u00f3kunnuglega fyrir sj\u00f3nir. Vissulega er oftast tala\u00f0 um a\u00f0 r\u00e1\u00f0leggja einhverjum eitthva\u00f0 en r\u00e1\u00f0a einhverjum fr\u00e1 einhverju, en \u00ed r\u00e1\u00f0leggja einhverjum fr\u00e1 einhverju l\u00edtur \u00fat fyrir a\u00f0 \u00feessu tvennu s\u00e9 blanda\u00f0 saman. \u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er r\u00e1\u00f0leggja sk\u00fdrt 'segja [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5911","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5911","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5911"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5911\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5916,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5911\/revisions\/5916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5911"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5911"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5911"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}