{"id":5922,"date":"2024-01-02T17:39:24","date_gmt":"2024-01-02T17:39:24","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5922"},"modified":"2024-01-02T17:42:25","modified_gmt":"2024-01-02T17:42:25","slug":"ad-ausa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/01\/02\/ad-ausa\/","title":{"rendered":"A\u00f0 ausa"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd h\u00f3pnum Skemmtileg \u00edslensk or\u00f0 s\u00e1 \u00e9g a\u00f0 bent var \u00e1 Facebook-f\u00e6rslu um mann sem \u201eausar heita s\u00fakkula\u00f0inu \u00e1 k\u00f6nnur\u201c. H\u00f6fundur innleggsins taldi a\u00f0 \u00fearna \u00e6tti fremur a\u00f0 vera <em>eys <\/em>en <em>ausar<\/em>, og vissulega er \u00fea\u00f0 hin hef\u00f0bundna og vi\u00f0urkennda <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/480329\">beyging<\/a> sagnarinnar <em>ausa<\/em>. \u00deessu fylgdu svo hinar venjulegu, l\u00edtt uppbyggilegu og kolr\u00f6ngu athugasemdir um a\u00f0 f\u00f3lk kynni ekki a\u00f0 beygja lengur, ekkert v\u00e6ri lengur kennt \u00ed sk\u00f3lum, \u00fea\u00f0 m\u00e6tti ekkert lei\u00f0r\u00e9tta lengur, beygingar v\u00e6ru a\u00f0 fara \u00far t\u00edsku, \u00feetta v\u00e6ri eins og sm\u00e1barn a\u00f0 tala o.s.frv. \u00cd sta\u00f0inn fyrir a\u00f0 taka undir me\u00f0 \u00feeim k\u00f3r skulum vi\u00f0 sko\u00f0a a\u00f0eins beygingu sagnarinnar <em>ausa <\/em>og velta fyrir okkur hvers vegna myndir eins og <em>ausar <\/em>komi upp \u00ed sta\u00f0 hef\u00f0bundinna mynda.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>ausa <\/em>er s\u00f6gulega s\u00e9\u00f0 ein svonefndra tv\u00f6f\u00f6ldunarsagna en \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li er \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 greina \u00fe\u00e6r fr\u00e1 sterkum s\u00f6gnum. \u00deessar sagnir eiga \u00fea\u00f0 sameiginlegt a\u00f0 mynda \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 me\u00f0 hlj\u00f3\u00f0breytingum (hlj\u00f3\u00f0skiptum) \u00ed stofni en ekki me\u00f0 s\u00e9rstakri \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0arendingu, <em>-\u00f0i<\/em>, <em>-di<\/em> e\u00f0a <em>-ti<\/em>. Auk \u00feess eru oft \u00fdmsar hlj\u00f3\u00f0breytingar \u00ed n\u00fat\u00ed\u00f0arbeygingu sagnanna. \u00deannig er <em>ey- <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>au- <\/em>\u00ed frams\u00f6guh\u00e6tti eint\u00f6lu af <em>ausa <\/em>(<em>\u00e9g<\/em> <em>eys <\/em>\u2013 <em>\u00fe\u00fa eyst <\/em>\u2013 <em>hann<\/em>\/<em>h\u00fan<\/em>\/<em>h\u00e1n<\/em> <em>eys<\/em>). \u00cd frams\u00f6guh\u00e6tti eint\u00f6lu \u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 kemur <em>j\u00f3- <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>au- <\/em>(<em>\u00e9g j\u00f3s <\/em>\u2013 <em>\u00fe\u00fa j\u00f3st <\/em>\u2013 <em>hann<\/em>\/<em>h\u00fan<\/em>\/<em>h\u00e1n j\u00f3s<\/em>), og \u00ed fleirt\u00f6lunni kemur <em>ju- <\/em>\u00ed sta\u00f0inn (<em>vi\u00f0 jusum <\/em>\u2013 <em>\u00fei\u00f0 jusu\u00f0 <\/em>\u2013 <em>\u00feeir<\/em>\/<em>\u00fe\u00e6r<\/em>\/<em>\u00feau jusu<\/em>). \u00deessi hlj\u00f3\u00f0av\u00edxl eru ekki algeng en sagnirnar <em>auka<\/em> og <em>hlaupa <\/em>beygjast \u00fe\u00f3 eins (nema <em>hlaupa <\/em>hefur n\u00fa <em>hlupum <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>hlj\u00f3pum<\/em>).<\/p>\n<p>F\u00e1ein d\u00e6mi er h\u00e6gt a\u00f0 finna um reglulega beygingu sagnarinnar <em>ausa<\/em>, \u00fe\u00f3 n\u00e6r eing\u00f6ngu \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. Me\u00f0al \u00f6rf\u00e1rra d\u00e6ma \u00far formlegra m\u00e1li m\u00e1 nefna \u201eDrogba ausar lofi yfir Essien\u201c \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>2006, og \u201e\u00fe\u00e1ttarstj\u00f3rnandi \u00fe\u00e1ttarins [\u2026] ausa\u00f0i a\u00f0eins \u00far brunni s\u00ednum\u201c \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>2016. Alls eru um 40 d\u00e6mi um reglulegar pers\u00f3nuh\u00e1ttarmyndir <em>ausa <\/em>\u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> \u2013 <em>ausa <\/em>og <em>ausar <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>eys<\/em>, <em>ausa\u00f0i<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>j\u00f3s<\/em>, <em>ausa\u00f0ir<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>j\u00f3st<\/em> og <em>ausu\u00f0u<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>jusu<\/em>. L\u00fdsingarh\u00e1tturinn sker sig svo \u00far \u2013 h\u00e1tt \u00ed 40 d\u00e6mi eru um veiku myndina <em>ausa\u00f0 <\/em>\u00ed sta\u00f0 sterku myndarinnar <em>ausi\u00f0<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1999: \u201eH\u00fasi\u00f0 t\u00f3k ekki nema um klukkustund a\u00f0 brenna til grunna \u00fe\u00f3tt a\u00f0 vatni hafi veri\u00f0 ausa\u00f0 \u00e1 \u00fea\u00f0.\u201c Sennilega stafar \u00feetta af \u00fev\u00ed hversu l\u00edkar myndirnar eru.<\/p>\n<p>En frams\u00f6guh\u00e1ttarmyndirnar eru samt ekki \u00fea\u00f0 fl\u00f3knasta \u00ed beygingu sagnarinnar <em>ausa<\/em>. \u00cd athugasemd \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em><a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/480329\">segir<\/a>: \u201e\u00cd Stafsetningaror\u00f0ab\u00f3kinni (2016) er vi\u00f0tengingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar af s\u00f6gninni <strong>ausa<\/strong> haf\u00f0ur <strong>ysi<\/strong>. Hj\u00e1 Valt\u00fd Gu\u00f0mundssyni (<em>Islandsk grammatik<\/em> 1922) er \u00feri\u00f0ja kennimynd <strong>jusum<\/strong> (<strong>usum<\/strong>) og vi\u00f0tengingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar <strong>jysi<\/strong> (<strong>ysi<\/strong>). \u00cd Ritm\u00e1lssafni, \u00cdslensku textasafni og Risam\u00e1lheildinni eru d\u00e6mi um b\u00e1\u00f0ar beygingarmyndirnar \u00ed vi\u00f0tengingarh\u00e6tti \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar.\u201c S\u00f6mu tilbrig\u00f0i koma fram \u00ed <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/434181\">beygingu<\/a> sagnarinnar <em>auka<\/em>. M\u00e9r finnst b\u00e6\u00f0i <em>jysi <\/em>og <em>ysi<\/em> koma ankannalega fyrir sj\u00f3nir enda eru allar \u00feessar myndir \u00e1kaflega sjaldg\u00e6far \u2013 vir\u00f0ast vera innan vi\u00f0 t\u00edu d\u00e6mi um \u00fe\u00e6r samtals \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, flestar me\u00f0 <em>ju-<\/em>\/<em>jy-<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekkert undarlegt a\u00f0 s\u00f6gn me\u00f0 svona fj\u00f6lbreytta og fl\u00f3kna beygingu hafi tilhneigingu til a\u00f0 einfaldast, og vitanlega eru \u00fdmis d\u00e6mi um a\u00f0 sagnir sem voru sterkar \u00ed fornu m\u00e1li hafi n\u00fa fengi\u00f0 reglulega beygingu e\u00f0a s\u00fdni tilhneigingar til \u00feess. \u00ddmis d\u00e6mi um \u00feetta eru fullkomlega vi\u00f0urkennd og sterka myndin horfin \u00far m\u00e1linu \u2013 <em>hj\u00e1lpa\u00f0i <\/em>er komi\u00f0 \u00ed sta\u00f0 <em>halp<\/em>, <em>bjarga\u00f0i <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>barg<\/em>, <em>blanda\u00f0i <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>blett<\/em> o.fl. N\u00fdlega var h\u00e9r l\u00edka <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/10\/07\/breytingar-a-sagnbeygingu\/\">skrifa\u00f0<\/a> um myndina <em>bj\u00f3u <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>bjuggu <\/em>sem stundum breg\u00f0ur fyrir, en <em>b\u00faa <\/em>er einmitt tv\u00f6f\u00f6ldunars\u00f6gn eins og <em>ausa<\/em> og beygist svipa\u00f0. En reglulega beygingin af <em>ausa <\/em>vir\u00f0ist vera mj\u00f6g sjaldg\u00e6f, enn sem komi\u00f0 er a\u00f0 minnsta kosti, og \u00feess vegna e\u00f0lilegt a\u00f0 sporna vi\u00f0 henni og reyna a\u00f0 halda \u00ed hef\u00f0bundna beygingu sagnarinnar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd h\u00f3pnum Skemmtileg \u00edslensk or\u00f0 s\u00e1 \u00e9g a\u00f0 bent var \u00e1 Facebook-f\u00e6rslu um mann sem \u201eausar heita s\u00fakkula\u00f0inu \u00e1 k\u00f6nnur\u201c. H\u00f6fundur innleggsins taldi a\u00f0 \u00fearna \u00e6tti fremur a\u00f0 vera eys en ausar, og vissulega er \u00fea\u00f0 hin hef\u00f0bundna og vi\u00f0urkennda beyging sagnarinnar ausa. \u00deessu fylgdu svo hinar venjulegu, l\u00edtt uppbyggilegu og kolr\u00f6ngu athugasemdir um a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5922","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5922","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5922"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5922\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5924,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5922\/revisions\/5924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5922"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5922"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5922"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}