{"id":5938,"date":"2024-01-05T10:26:42","date_gmt":"2024-01-05T10:26:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5938"},"modified":"2024-01-05T16:47:53","modified_gmt":"2024-01-05T16:47:53","slug":"naergaetni-og-tillitssemi-i-ordavali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/01\/05\/naergaetni-og-tillitssemi-i-ordavali\/","title":{"rendered":"N\u00e6rg\u00e6tni og tillitssemi \u00ed or\u00f0avali"},"content":{"rendered":"<p>Eitt af \u00fev\u00ed vandme\u00f0farnasta og vi\u00f0kv\u00e6masta \u00ed m\u00e1lnotkun er or\u00f0afar um minnihlutah\u00f3pa og f\u00f3lk sem \u00e1 undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja af \u00fdmsum \u00e1st\u00e6\u00f0um. Sum sl\u00edk or\u00f0 sem \u00fe\u00f3ttu e\u00f0lileg \u00e1 sinni t\u00ed\u00f0 hafa veri\u00f0 ger\u00f0 \u00fatl\u00e6g \u00far venjulegu m\u00e1li vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau \u00feykja s\u00fdna ford\u00f3ma \u00ed gar\u00f0 \u00feeirra sem \u00feau v\u00edsa til \u2013 or\u00f0 eins og <em>f\u00e1viti<\/em>, <em>kynvillingur<\/em>, <em>negri<\/em> o.fl. Ef f\u00f3lk notar sl\u00edk or\u00f0 n\u00fa er \u00fea\u00f0 gert \u00e1 me\u00f0vita\u00f0an h\u00e1tt til a\u00f0 s\u00fdna and\u00fa\u00f0 e\u00f0a fyrirlitningu \u00e1 vi\u00f0komandi h\u00f3pum. En erfi\u00f0ara er a\u00f0 f\u00e1st vi\u00f0 or\u00f0 sem ekki fela \u00ed s\u00e9r auglj\u00f3sa ford\u00f3ma og eru (yfirleitt) ekki notu\u00f0 \u00ed \u00fev\u00ed skyni a\u00f0 l\u00e1ta and\u00fa\u00f0 \u00ed lj\u00f3si \u2013 en f\u00f3lk \u00far \u00feeim h\u00f3pum sem v\u00edsa\u00f0 er til upplifir samt sem sm\u00e6ttandi e\u00f0a ni\u00f0url\u00e6gjandi \u00e1 einhvern h\u00e1tt. \u00deetta er l\u00edka s\u00edfellt a\u00f0 breytast og n\u00fd or\u00f0 a\u00f0 b\u00e6tast \u00ed \u00feennan h\u00f3p.<\/p>\n<p>\u00cd g\u00e6r var \u00e9g a\u00f0 skrifa h\u00e9r um or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00edkn <\/em>og \u00fdmis or\u00f0 sem \u00fea\u00f0 hefur geti\u00f0 af s\u00e9r, m.a. nafnor\u00f0i\u00f0 <em>f\u00edkill <\/em>sem var b\u00fai\u00f0 til um 1980 \u00ed sta\u00f0 or\u00f0a eins og <em>d\u00f3pisti <\/em>og <em>eiturlyfjasj\u00faklingur<\/em>. Fr\u00e1 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegu sj\u00f3narmi\u00f0i er <em>f\u00edkill <\/em>mj\u00f6g gott or\u00f0 \u2013 r\u00e9tt mynda\u00f0, lipurt og gagns\u00e6tt. En \u00ed umr\u00e6\u00f0u um \u00feetta kom fram \u00fea\u00f0 sj\u00f3narmi\u00f0 a\u00f0 <em>f\u00edkill<\/em> v\u00e6ri samt sem \u00e1\u00f0ur vont or\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed v\u00e6ri \u201ef\u00f3lk skilgreint \u00fat fr\u00e1 sj\u00fakd\u00f3mi s\u00ednum en ekki mennsku sinni e\u00f0a hverju \u00f6\u00f0ru sem vi\u00f0 merkjum f\u00f3lk me\u00f0\u201c. \u00c9g haf\u00f0i ekki hugsa\u00f0 \u00fat \u00ed \u00feetta, enda var \u00e9g eing\u00f6ngu a\u00f0 skrifa um or\u00f0i\u00f0 fr\u00e1 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegu sj\u00f3narmi\u00f0i. En \u00feegar a\u00f0 er g\u00e1\u00f0 er \u00feetta r\u00e9tt og \u00e9g tek undir \u00fea\u00f0, \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00e9g \u00e6tli a\u00f0 ganga svo langt a\u00f0 leggja til a\u00f0 vi\u00f0 h\u00e6ttum a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00edkill<\/em>. En a\u00f0rir kostir eru til.<\/p>\n<p>\u00deetta minnir \u00e1 a\u00f0 \u00e1 seinni \u00e1rum hefur veri\u00f0 unni\u00f0 gegn \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0 ein og s\u00e9r s\u00e9u notu\u00f0 til a\u00f0 skilgreina h\u00f3pa f\u00f3lks. \u00cd sta\u00f0inn er haft vi\u00f0eigandi l\u00fdsingaror\u00f0 me\u00f0 or\u00f0inu <em>f\u00f3lk <\/em>e\u00f0a tala\u00f0 um <em>f\u00f3lk me\u00f0 <\/em>\u2013 og svo vi\u00f0eigandi nafnor\u00f0. \u00c1 vef \u00d6ryrkjabandalags \u00cdslands er \u00e1g\u00e6t <a href=\"https:\/\/www.obi.is\/rettindabaratta\/ordraeda\/\">s\u00ed\u00f0a um or\u00f0r\u00e6\u00f0u<\/a> \u00fear sem segir: \u201eNotum or\u00f0 um f\u00f3lk sem s\u00e1tt er um a\u00f0 s\u00e9u notu\u00f0.\u201c Me\u00f0al d\u00e6ma sem \u00fear eru tekin eru <em>fatla\u00f0 f\u00f3lk<\/em>, <em>hreyfihamla\u00f0 f\u00f3lk<\/em>, <em>blint f\u00f3lk<\/em>, <em>f\u00f3lk me\u00f0 sj\u00f3nsker\u00f0ingu<\/em>, <em>f\u00f3lk me\u00f0 heyrnarsker\u00f0ingu<\/em>, <em>f\u00f3lk me\u00f0 \u00feroskah\u00f6mlun<\/em>, <em>f\u00f3lk me\u00f0 ge\u00f0raskanir<\/em> o.fl. \u00cd sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 tala um <em>einhverfa <\/em>m\u00e1 tala um <em>f\u00f3lk me\u00f0 einhverfu<\/em>, \u00ed sta\u00f0inn fyrir a\u00f0 tala um <em>ge\u00f0sj\u00faklinga <\/em>e\u00f0a <em>ge\u00f0fatla\u00f0a <\/em>m\u00e1 tala um <em>f\u00f3lk me\u00f0 ge\u00f0f\u00f6tlun<\/em> \u2013 og \u00ed sta\u00f0inn fyrir a\u00f0 tala um <em>f\u00edkla <\/em>m\u00e1 tala um <em>f\u00f3k me\u00f0 f\u00edkn<\/em>.<\/p>\n<p>Hugsunin \u00e1 bak vi\u00f0 \u00feessar breytingar er s\u00fa sama og nefnd var a\u00f0 framan \u2013 a\u00f0 for\u00f0ast a\u00f0 l\u00e1ta sj\u00fakd\u00f3ma e\u00f0a hamlanir skilgreina f\u00f3lk. F\u00f3lki\u00f0 sj\u00e1lft er a\u00f0alatri\u00f0i\u00f0, en sj\u00fakd\u00f3murinn e\u00f0a h\u00f6mlunin fylgir me\u00f0 til a\u00f0 n\u00e1 utan um vi\u00f0komandi h\u00f3p. \u00deetta sn\u00fdst um tilfinningu \u00feeirra sem tilheyra \u00feessum h\u00f3pum og m\u00e9r finnst mikilv\u00e6gt a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um me\u00f0vitu\u00f0 um hana \u2013 og t\u00f6kum tillit til hennar ef \u00feess er kostur. F\u00f3lk er almennt s\u00e9\u00f0 gott, og yfirleitt hvorki \u00e6tlum vi\u00f0 a\u00f0 mei\u00f0a f\u00f3lk me\u00f0 or\u00f0f\u00e6ri okkar n\u00e9 gerum okkur grein fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um a\u00f0 \u00fev\u00ed. En me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 fara eftir \u00f3skum af \u00feessu tagi um breytta or\u00f0anotkun h\u00e6ttum vi\u00f0 vissulega \u00e1 a\u00f0 vera s\u00f6ku\u00f0 um <em><a href=\"https:\/\/heimildin.is\/grein\/18434\/\">vekni<\/a> <\/em>(<em>wokeness<\/em>) \u2013 a\u00f0 vera \u00f3e\u00f0lilega me\u00f0virk og hlaupa eftir p\u00f3lit\u00edskri r\u00e9tthugsun, vera \u201ewoke\u201c.<\/p>\n<p>\u00c9g hef svo sem engar \u00e1hyggjur af \u00fev\u00ed, en \u00feetta er samt oft sn\u00fai\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 h\u00f6fum flest alist upp vi\u00f0 \u201e\u00f3\u00e6skilegu\u201c or\u00f0in sem hin venjulegu or\u00f0 um vi\u00f0komandi h\u00f3pa, og auk \u00feess er or\u00f0alagi\u00f0 sem m\u00e6lt er me\u00f0 i\u00f0ulega lengra og stir\u00f0ara en or\u00f0in sem hafa veri\u00f0 notu\u00f0. \u00dea\u00f0 er ekkert undarlegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 vefjist fyrir m\u00f6rgum a\u00f0 gefa upp \u00e1 b\u00e1tinn lipur or\u00f0 sem l\u00f6ng hef\u00f0 er fyrir \u00ed m\u00e1linu og taka \u00ed sta\u00f0inn upp or\u00f0asamb\u00f6nd sem engin hef\u00f0 er fyrir \u00ed m\u00e1linu og vir\u00f0ast stundum bein\u00fe\u00fddd \u00far ensku. \u00dev\u00ed skiptir \u00fea\u00f0 m\u00e1li a\u00f0 f\u00f3lk upplifi ekki \u00f3e\u00f0lilegan \u00fer\u00fdsting til a\u00f0 breyta or\u00f0afari s\u00ednu \u2013 \u00fea\u00f0 getur haft \u00fever\u00f6fug \u00e1hrif. \u00deess vegna er fr\u00e6\u00f0sla um \u00feetta svo mikilv\u00e6g \u2013 \u00e1samt tillitssemi og vir\u00f0ingu fyrir \u00f6\u00f0ru f\u00f3lki, tilfinningum \u00feess og m\u00e1lnotkun.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eitt af \u00fev\u00ed vandme\u00f0farnasta og vi\u00f0kv\u00e6masta \u00ed m\u00e1lnotkun er or\u00f0afar um minnihlutah\u00f3pa og f\u00f3lk sem \u00e1 undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja af \u00fdmsum \u00e1st\u00e6\u00f0um. Sum sl\u00edk or\u00f0 sem \u00fe\u00f3ttu e\u00f0lileg \u00e1 sinni t\u00ed\u00f0 hafa veri\u00f0 ger\u00f0 \u00fatl\u00e6g \u00far venjulegu m\u00e1li vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau \u00feykja s\u00fdna ford\u00f3ma \u00ed gar\u00f0 \u00feeirra sem \u00feau v\u00edsa til \u2013 or\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5938","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5938","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5938"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5938\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5940,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5938\/revisions\/5940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5938"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5938"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5938"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}