{"id":5947,"date":"2024-01-06T16:27:01","date_gmt":"2024-01-06T16:27:01","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5947"},"modified":"2024-01-06T17:11:29","modified_gmt":"2024-01-06T17:11:29","slug":"latbrogd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/01\/06\/latbrogd\/","title":{"rendered":"L\u00e1tbr\u00f6g\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fyrradag var vakin h\u00e9r athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/menning-og-daegurmal\/2024-01-05-storbrotin-syning-um-orlog-manna-og-guda-401154\">leikd\u00f3mi<\/a> \u00ed <em>R\u00edkis\u00fatvarpinu <\/em>sama dag hef\u00f0i veri\u00f0 tala\u00f0 um \u201en\u00f3g af \u00fdktum l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0um og gr\u00f3tesku\u201c. \u00dearna er or\u00f0i\u00f0 <em>l\u00e1tbrag\u00f0 <\/em>nota\u00f0 \u00ed fleirt\u00f6lu sem ekki er venja \u2013 \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em>er a\u00f0eins <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/21394\">gefin upp<\/a> eint\u00f6lubeyging or\u00f0sins. \u00dea\u00f0 er e\u00f0lilegt mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 \u00fe\u00e1 merkingu or\u00f0sins sem gefin er upp \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u2013 'fas, framganga, l\u00e1t\u00e6\u00f0i'. Or\u00f0i\u00f0 kemur fyrir \u00ed \u00feessari merkingu \u00ed fornu m\u00e1li, t.d. \u00ed <em>Laxd\u00e6la s\u00f6gu<\/em>: \u201eHann haf\u00f0i allfagra h\u00f6nd og sterklegan handlegg og allt var hans l\u00e1tbrag\u00f0 kurteislegt.\u201c Sama merking er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0s\u00f6gum J\u00f3ns \u00c1rnasonar <\/em>fr\u00e1 mi\u00f0ri 19. \u00f6ld: \u201eH\u00fan var velkl\u00e6dd, en \u00fe\u00f3 skartlaus, kurteis \u00ed l\u00e1tbrag\u00f0i og hin fegursta.\u201c \u00deessi merking b\u00fd\u00f0ur ekki upp \u00e1 neina fleirt\u00f6lu.<\/p>\n<p>En \u00feegar \u00ed upphafi 20. aldar er fari\u00f0 a\u00f0 nota <em>l\u00e1tbrag\u00f0 <\/em>til a\u00f0 v\u00edsa til einstakra athafna \u00ed tj\u00e1ningu, og \u00fe\u00e1 ver\u00f0ur fleirtalan nau\u00f0synleg og e\u00f0lileg. Elsta d\u00e6mi um fleirt\u00f6luna er \u00ed <em>Heimskringlu <\/em>1902, en \u00ed <em>Baldri <\/em>1905 segir: \u201e\u00c1 v\u00f6xt voru \u00feeir mj\u00f6g l\u00edkir og \u00ed \u00f6llum l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0um, nema hva\u00f0 Eliot var nokku\u00f0 h\u00e6rri og \u00fereknari.\u201c S\u00e9rlega \u00e1hugavert er d\u00e6mi \u00far <em>Heimskringlu <\/em>1922: \u201eEn \u00fea\u00f0 eru ekki eing\u00f6ngu \u00feessar andlitsbreytingar og gr\u00e1turinn, sem l\u00fdsa hugsunum vorum litlu s\u00ed\u00f0ur en m\u00e1li\u00f0; limabur\u00f0ir, l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0 \u00fdms og fas gera \u00fea\u00f0 oft eigi s\u00ed\u00f0ur. [\u2026] Sl\u00edk l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0 eru \u00fea\u00f0, sem \u00fdmsir kynflokkar nota \u00ed sta\u00f0 reglulegs tungum\u00e1ls. [\u2026] En einmitt \u00e1 sama h\u00e1tt og hvert l\u00e1tbrag\u00f0 er l\u00e1ti\u00f0 t\u00e1kna eitthva\u00f0 \u00e1kve\u00f0i\u00f0 hj\u00e1 \u00feessum mannflokkum [\u2026].\u201c<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/25940\">Sk\u00fdring<\/a> or\u00f0sins \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, 'tj\u00e1ning me\u00f0 handarhreyfingum og l\u00edkamanum', fellur vel a\u00f0 \u00feessari notkun og \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er nokku\u00f0 af d\u00e6mum um a\u00f0 <em>l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0 <\/em>v\u00edsi til l\u00edkamstj\u00e1ningar leikara. \u00cd <em>M\u00e1nudagsbla\u00f0inu <\/em>1949 segir: \u201ehann hefur fundi\u00f0, hva\u00f0a setningar og l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0 vekja mesta k\u00e1t\u00ednu.\u201c \u00cd <em>Frams\u00f3knarbla\u00f0inu <\/em>1951 segir: \u201eNokkur tilsv\u00f6r og l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0 eru \u00fe\u00f3 pr\u00fd\u00f0ilega af hendi leyst.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1951 segir: \u201eHlj\u00f3mlist er me\u00f0 myndinni en ekkert tal \u2013 allt er tj\u00e1\u00f0 me\u00f0 l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0um.\u201c \u00cd <em>M\u00e1nudagsbla\u00f0inu <\/em>1966 segir: \u201eArnar n\u00e6r s\u00e9r n\u00fa afbrag\u00f0svel upp, ekki a\u00f0eins sem leikari, l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0in eru honum e\u00f0lileg.\u201c Alls er n\u00e6r h\u00e1lft anna\u00f0 hundra\u00f0 d\u00e6ma um fleirt\u00f6lumyndir or\u00f0sins <em>l\u00e1tbrag\u00f0 <\/em>\u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>l\u00e1tbrag\u00f0sleikur <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/25941\">merkir<\/a> 'leikr\u00e6n \u00fej\u00e1ning me\u00f0 hreyfingum, svip og l\u00e1tbrag\u00f0i en \u00e1n or\u00f0a' en fyrri li\u00f0inn er h\u00e6gt a\u00f0 t\u00falka \u00e1 tvo vegu. Annars vegar getur hann haft almenna v\u00edsun \u00ed fas og l\u00edkamstj\u00e1ningu leikara, en hins vegar er h\u00e6gt a\u00f0 skilja \u00fea\u00f0 svo a\u00f0 v\u00edsa\u00f0 s\u00e9 til einstakra athafna \u00ed tj\u00e1ningu. Myndin <em>l\u00e1tbrag\u00f0aleikur<\/em> sem einnig er til endurspeglar v\u00e6ntanlega \u00feann skilning. \u00deessar myndir eru \u00e1l\u00edka gamlar en <em>l\u00e1tbrag\u00f0aleikur <\/em>\u00fe\u00f3 a\u00f0eins eldri \u2013 elsta d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>fr\u00e1 1942, en elsta d\u00e6mi um <em>l\u00e1tbrag\u00f0sleik<\/em> fr\u00e1 1947. S\u00ed\u00f0arnefnda myndin var\u00f0 \u00fe\u00f3 flj\u00f3tt ofan \u00e1 og hin hvarf algerlega. En \u00fe\u00f3tt merking or\u00f0sins <em>l\u00e1tbrag\u00f0 <\/em>hafi v\u00edkka\u00f0 \u00fat og \u00fea\u00f0 geti n\u00fa v\u00edsa\u00f0 til einstakra athafna \u00ed tj\u00e1ningu heldur \u00fea\u00f0 vitaskuld eldri merkingu \u00e1fram.<\/p>\n<p>\u00c1 seinustu \u00e1rum hefur fleirtalan <em>l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0 <\/em>fengi\u00f0 n\u00fdja merkingu, ekki s\u00edst \u00ed \u00ed\u00fer\u00f3ttam\u00e1li. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2001 segir: \u201e\u00dea\u00f0 var algj\u00f6r \u00f3\u00fearfi a\u00f0 tapa \u00feeim leik en d\u00f3marinn f\u00e9ll fyrir l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0um s\u00f3knarmanns B\u00falgar\u00edu.\u201c \u00c1 <em>f\u00f3tbolti.net <\/em>2019 segir: \u201ehann svara\u00f0i illa fyrir sig, me\u00f0 \u00fdmsum l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0um sem ekki eru fyrirli\u00f0a s\u00e6mandi.\u201c H\u00e9r er merkingin l\u00edklega 'l\u00e1tal\u00e6ti, blekkingar' (\u00fear sem tenging vi\u00f0 s\u00f6gnina <em>l\u00e1tast <\/em>og nafnor\u00f0i\u00f0 <em>br\u00f6g\u00f0 <\/em>liggur hugsanlega a\u00f0 baki). En fleira kemur til. \u00c1 <em>V\u00edsi <\/em>2009 segir: \u201eh\u00fan er alltaf tilb\u00fain a\u00f0 l\u00e9tta andann hj\u00e1 f\u00e9l\u00f6gum s\u00ednum \u00ed li\u00f0inu me\u00f0 allskyns l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0um.\u201c \u00c1 <em>V\u00edsi <\/em>2021 segir: \u201e\u00dear st\u00f3\u00f0 fulltr\u00fai s\u00fdslumanns me\u00f0 kj\u00f6rse\u00f0il og h\u00f3fust l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0in \u00e1 n\u00fd.\u201c H\u00e9r vir\u00f0ist merkingin vera 'st\u00e6lar, f\u00edflagangur'.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fyrradag var vakin h\u00e9r athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed leikd\u00f3mi \u00ed R\u00edkis\u00fatvarpinu sama dag hef\u00f0i veri\u00f0 tala\u00f0 um \u201en\u00f3g af \u00fdktum l\u00e1tbr\u00f6g\u00f0um og gr\u00f3tesku\u201c. \u00dearna er or\u00f0i\u00f0 l\u00e1tbrag\u00f0 nota\u00f0 \u00ed fleirt\u00f6lu sem ekki er venja \u2013 \u00ed Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls er a\u00f0eins gefin upp eint\u00f6lubeyging or\u00f0sins. \u00dea\u00f0 er e\u00f0lilegt mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 \u00fe\u00e1 merkingu or\u00f0sins [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5947","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5947","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5947"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5947\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5949,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5947\/revisions\/5949"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5947"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5947"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5947"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}