{"id":5977,"date":"2024-01-15T17:45:26","date_gmt":"2024-01-15T17:45:26","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5977"},"modified":"2024-01-15T22:21:04","modified_gmt":"2024-01-15T22:21:04","slug":"voplur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/01\/15\/voplur\/","title":{"rendered":"V\u00f6plur"},"content":{"rendered":"<p><em>V\u00f6fflur <\/em>hafa lengi veri\u00f0 vins\u00e6lt kaffibrau\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi og eru enn. Elsta <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/520567\">d\u00e6mi<\/a> um or\u00f0i\u00f0 er \u00ed <em>Einf\u00f6ldu matrei\u00f0slu-vasakveri fyrir heldri manna h\u00fasfreyjur <\/em>sem gefi\u00f0 var \u00fat \u00e1ri\u00f0 1800 og eigna\u00f0 M\u00f6rtu Mar\u00edu Stephensen en almennt tali\u00f0 eftir Magn\u00fas Stephensen m\u00e1g hennar: \u201eV\u00f8fflur eru tilb\u00fanar af Hveitimj\u00f8li.\u201c Elsta d\u00e6mi\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er fr\u00e1 1892 en or\u00f0i\u00f0 vir\u00f0ist ekki s\u00e9rlega \u00feekkt um aldam\u00f3tin og \u00fearfnast sk\u00fdringar \u2013 \u00ed ritd\u00f3mi \u00ed <em>N\u00fdju \u00f6ldinni <\/em>1899 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/956712?iabr=on#page\/n93\/mode\/1up\/\">segir<\/a>, \u00ed upptalningu \u00e1 villum: \u201e\u201evafla\u201c \u00e1 l\u00edklega a\u00f0 vera \u201evaffla\u201c (\u00fatl. nafn \u00e1 k\u00f6ku).\u201c Or\u00f0i\u00f0 er v\u00e6ntanlega komi\u00f0 af <em>vaffel <\/em>\u00ed d\u00f6nsku en \u00e1 upphaflega r\u00e6tur \u00ed hollensku eins og Haraldur Bernhar\u00f0sson hefur raki\u00f0 skilmerkilega \u00ed grein \u00ed afm\u00e6lisriti Gu\u00f0r\u00fanar Ing\u00f3lfsd\u00f3ttur, <em>38 v\u00f6plur<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd titli \u00feess rits er notu\u00f0 myndin\u00a0<em>v\u00f6plur<\/em>, einnig oft skrifu\u00f0\u00a0<em>v\u00f6pplur<\/em>, enda er enginn frambur\u00f0armunur \u00e1 <em>pl <\/em>og <em>ppl<\/em>. Rith\u00e1tturinn <em>vapla <\/em>er mun eldri \u2013 elsta d\u00e6mi um hann er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1910: \u201eN\u00fdar kleinur, v\u00f6plur og p\u00f6nnuk\u00f6kur f\u00e1st keyptar \u00e1 Klapparst\u00edg 4.\u201c D\u00e6mi um samsetninguna <em>v\u00f6pluj\u00e1rn <\/em>er \u00fe\u00f3 heldur eldra \u2013 \u00far <em>Augl\u00fdsingabla\u00f0inu <\/em>1903. Rith\u00e1tturinn <em>vappla <\/em>s\u00e9st fyrst \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1945: \u201esem skafinn var yfir lummurnar, p\u00f6nnuk\u00f6kurnar og v\u00f6pplurnar.\u201c \u00c1 seinustu \u00e1ratugum vir\u00f0ist s\u00e1 rith\u00e1ttur hins vegar n\u00e6r einhaf\u00f0ur og hinn s\u00e9st varla nema \u00ed \u00e1\u00f0urnefndum titli. \u00c9g m\u00e6li me\u00f0 rith\u00e6ttinum <em>vapla <\/em>vegna \u00feess a\u00f0 hann er eldri og <em>pl <\/em>er mun algengara en <em>ppl<\/em>, auk \u00feess sem m\u00e9r finnst almennt r\u00e9tt a\u00f0 nota frekar f\u00e6rri b\u00f3kstafi en fleiri.<\/p>\n<p>Heimildir um myndina <em>vapla <\/em>eru f\u00e1skr\u00fa\u00f0ugar. \u00cd \u00e1\u00f0urnefndri grein Haraldar Bernhar\u00f0ssonar kemur fram a\u00f0 nokkur d\u00e6mi s\u00e9u um hana \u00ed talm\u00e1lssafni Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans fr\u00e1 \u00fev\u00ed um 1980. Haraldur segir \u00feau benda til a\u00f0 \u00feessi mynd hafi veri\u00f0 nokku\u00f0 \u00fatbreidd en e.t.v. veri\u00f0 algengust \u00ed m\u00e1li Nor\u00f0lendinga, og hafi l\u00edklega \u201ehopa\u00f0 nokku\u00f0 \u00ed seinni t\u00ed\u00f0\u201c. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru um 30 d\u00e6mi um \u00feessa mynd, \u00fdmist me\u00f0 <em>pl<\/em> e\u00f0a <em>ppl<\/em>. \u00cd <em>Nor\u00f0ursl\u00f3\u00f0 <\/em>2006 eru birt nokkur or\u00f0 og or\u00f0asamb\u00f6nd \u201esem Kristj\u00e1n Eldj\u00e1rn heyr\u00f0i \u00ed \u00e6sku og skr\u00e1\u00f0i hj\u00e1 s\u00e9r\u201c. Me\u00f0al \u00feess er \u201e<strong>Vappla<\/strong>, <strong>v\u00f6pplur<\/strong> \u2013 v\u00f6fflur, \u00e6t\u00ed\u00f0 bori\u00f0 \u00feannig fram\u201c. \u00c1 annan tug d\u00e6ma fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld er um myndina <em>v\u00f6pplur <\/em>\u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> en \u00fea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 n\u00e6r \u00f6ll d\u00e6min eru \u00far minningargreinum.<\/p>\n<p>\u00dear er or\u00f0i\u00f0 <em>v\u00f6pplur <\/em>oftast haft innan g\u00e6salappa og stundum sk\u00fdrt s\u00e9rstaklega. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2001 segir: \u201e\u00c1 me\u00f0an heilsan leyf\u00f0i bau\u00f0stu oftast upp \u00e1 eitthvert bakkelsi og oftar en ekki \u201ev\u00f6pplur\u201c, ekki v\u00f6fflur.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2011 segir: \u201eAldrei f\u00f3r neinn ma\u00f0ur \u00fea\u00f0an svangur, \u00fev\u00ed \u00e1vallt voru \u201ev\u00f6pplur\u201c eins og \u00fe\u00fa sag\u00f0ir alltaf, smurbrau\u00f0 og anna\u00f0 f\u00edner\u00ed lagt \u00e1 bor\u00f0.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2012 segir: \u201e\u201eF\u00e1i\u00f0 ykkur v\u00f6pplur krakkar m\u00ednir,\u201c sag\u00f0ir \u00fe\u00fa \u00ed hvert skipti sem vi\u00f0 komum til \u00fe\u00edn.\u201c \u00cd sama bla\u00f0i sama \u00e1r segir: \u201eH\u00fan elska\u00f0i s\u00fakkula\u00f0i og \u00f6nnur s\u00e6tindi, baka\u00f0i d\u00fdrindis sm\u00e1k\u00f6kur, p\u00f6nnuk\u00f6kur og \u201ev\u00f6pplur\u201c me\u00f0an h\u00fan gat.\u201c Meirihluti \u00feeirra sem um er skrifa\u00f0 er fr\u00e1 Nor\u00f0urlandi, en einnig er \u00fear f\u00f3lk \u00far Borgarfir\u00f0i og af h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0inu.<\/p>\n<p>Oftast eru \u00fea\u00f0 barnab\u00f6rn sem skrifa \u00feessar minningargreinar og auglj\u00f3st a\u00f0 \u00feeim hefur fundist \u00feessi frambur\u00f0ur s\u00e9rkennilegur og gamaldags og nefna hann \u00feess vegna. \u00deetta s\u00fdnir gl\u00f6ggt a\u00f0 \u00feessi frambur\u00f0ur er a\u00f0 hverfa \u2013 sem er ska\u00f0i. Haraldur Bernhar\u00f0sson bendir \u00e1 a\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 breyta <em>vaffla <\/em>\u00ed <em>vapla <\/em>s\u00e9 or\u00f0i\u00f0 laga\u00f0 betur a\u00f0 \u00edslensku hlj\u00f3\u00f0kerfi og segir a\u00f0 \u201emyndin <em>vaffla<\/em>, ft. <em>v\u00f6fflur <\/em>s\u00fdni erlendan uppruna sinn \u00ed hlj\u00f3\u00f0astrengnum [fl] sem annars er sjaldg\u00e6fur \u00ed \u00edslensku. [\u2026] \u00c1 hinn b\u00f3ginn er myndin <em>vap<\/em>(<em>p<\/em>)la, ft. <em>v\u00f6p<\/em>(<em>p<\/em>)<em>lur<\/em> betur l\u00f6gu\u00f0 a\u00f0 hlj\u00f3\u00f0kerfi \u00edslenskunnar [\u2026] Fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li \u00edslenskrar tungu m\u00e1 \u00fev\u00ed ef til vill segja a\u00f0 <em>v\u00f6p<\/em>(<em>p<\/em>)<em>lur <\/em>fari betur \u00ed munni en <em>v\u00f6fflur<\/em>.\u201c \u00c9g \u00f3lst upp vi\u00f0 <em>v\u00f6plur <\/em>\u00ed Skagafir\u00f0i en lag\u00f0i \u00feann frambur\u00f0 af \u2013 en hef n\u00fa teki\u00f0 hann upp aftur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u00f6fflur hafa lengi veri\u00f0 vins\u00e6lt kaffibrau\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi og eru enn. Elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 er \u00ed Einf\u00f6ldu matrei\u00f0slu-vasakveri fyrir heldri manna h\u00fasfreyjur sem gefi\u00f0 var \u00fat \u00e1ri\u00f0 1800 og eigna\u00f0 M\u00f6rtu Mar\u00edu Stephensen en almennt tali\u00f0 eftir Magn\u00fas Stephensen m\u00e1g hennar: \u201eV\u00f8fflur eru tilb\u00fanar af Hveitimj\u00f8li.\u201c Elsta d\u00e6mi\u00f0 \u00e1 t\u00edmarit.is er fr\u00e1 1892 en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5977","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5977","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5977"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5977\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5980,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5977\/revisions\/5980"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5977"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5977"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5977"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}