{"id":5981,"date":"2024-01-17T18:23:21","date_gmt":"2024-01-17T18:23:21","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5981"},"modified":"2024-01-17T18:23:21","modified_gmt":"2024-01-17T18:23:21","slug":"i-gegnum-tidina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/01\/17\/i-gegnum-tidina\/","title":{"rendered":"\u00cd gegnum t\u00ed\u00f0ina"},"content":{"rendered":"<p>Stundum hefur veri\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota <em>gegnum <\/em>e\u00f0a <em>\u00ed gegnum <\/em>\u00ed v\u00edsun til t\u00edma. \u00cd b\u00e6klingnum <em>Gott m\u00e1l <\/em>eftir \u00d3laf Oddsson <a href=\"https:\/\/www.mr.is\/docs\/OlOGottm.pdf\">segir<\/a>: Algengt er or\u00f0alagi\u00f0 \u201egegnum aldirnar,\u201c en betra er: <u>um aldir<\/u>.\u201c G\u00edsli J\u00f3nsson er \u00e1 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1577958?iabr=on#page\/n8\/mode\/1up\/\">s\u00f6mu sl\u00f3\u00f0um<\/a> \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1983: \u201e\u00cd sta\u00f0inn fyrir a\u00f0 segja gegnum aldirnar er h\u00e6gt a\u00f0 komast a\u00f0 or\u00f0i \u00e1 margan laglegri h\u00e1tt: \u00d6ldum saman, \u00f6ld eftir \u00f6ld, \u00ed aldanna r\u00e1s o.s.frv.\u201c S\u00ed\u00f0ar sama \u00e1r <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1578822?iabr=on#page\/n8\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> hann \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em>: \u201e[M]\u00e9r \u00feykir \u201egegnumtal\u201c \u00ed \u00feessari merkingu ekki fallegt.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1985 hnykkir G\u00edsli \u00e1 \u00feessu og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1614474?iabr=on#page\/n23\/mode\/1up\/\">segist<\/a> hafa veri\u00f0 hvattur til \u201ea\u00f0 \u00edtreka a\u00f0finnslur vegna \u00feess m\u00e1lfars, \u00feegar <strong>(\u00ed) gegnum<\/strong> er haft til a\u00f0 t\u00e1kna t\u00edmamerkingu, svo sem <strong>(\u00ed) gegnum t\u00ed\u00f0ina<\/strong>, <strong>gegnum \u00e1rin<\/strong> e\u00f0a <strong>gegnum aldirnar<\/strong>. \u00c9g geri \u00feetta f\u00fas [\u2026].\u201c<\/p>\n<p>G\u00edsli <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1614474?iabr=on#page\/n23\/mode\/1up\/\">taldi<\/a> \u00fearna vera \u201eum a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00f3holl \u00e1hrif fr\u00e1 ensku (through) og d\u00f6nsku (igennem)\u201c. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er sambandi\u00f0 <em>gegnum \u00e1rin <\/em>(<em>aldirnar<\/em>) sk\u00fdrt '\u00ed \u00e1ranna (aldanna) r\u00e1s' og merkt ?? sem t\u00e1knar \u201eframandor\u00f0 sem vafi leikur \u00e1 hvort talist getur \u00edslenskt, sletta\u201c. Vissulega er \u00feetta l\u00edkt d\u00f6nsku, <em>gennem \u00e5rene <\/em>e\u00f0a <em>gennem tiden<\/em>, og v\u00e6ntanlega er grunur um d\u00f6nsk \u00e1hrif \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta or\u00f0alag hefur i\u00f0ulega s\u00e6tt gagnr\u00fdni. En eins og J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson hefur <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73701\">bent \u00e1<\/a> kemur svipa\u00f0 or\u00f0alag fyrir \u00ed fornu m\u00e1li, t.d. <em>\u00feeir berjast allan dag \u00ed gegnum <\/em>sem merkir einfaldlega 'allan daginn' og <em>kona hans sat hj\u00e1 og gr\u00e9t alla n\u00f3tt \u00ed gegnum <\/em>sem merkir 'alla n\u00f3ttina'. B\u00e1\u00f0ar \u00feessar setningar koma fyrir \u00ed handritum fr\u00e1 13. \u00f6ld.<\/p>\n<p>Vissulega er merkingin eil\u00edti\u00f0 \u00f6nnur \u00fearna og or\u00f0ar\u00f6\u00f0in \u00f6nnur en \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li \u2013 <em>\u00ed gegnum <\/em>kemur \u00e1 eftir t\u00edmatilv\u00edsuninni en ekki \u00e1 undan eins og n\u00fa. En \u00fea\u00f0 breytir \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 \u00fearna er <em>\u00ed gegnum <\/em>nota\u00f0 \u00ed tilv\u00edsun til t\u00edma og samb\u00f6nd eins og <em>gegnum aldirnar<\/em> og <em>gegnum \u00e1rin<\/em> hafa t\u00ed\u00f0kast \u00ed a.m.k. 150 \u00e1r. Alls eru t\u00e6p sex \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um <em>gegnum aldirnar<\/em> \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>Gefn <\/em>1873: \u201e\u00fe\u00e6r hafa var\u00f0veitt \u00fej\u00f3\u00f0erni vort \u00f3raska\u00f0 \u00ed gegnum aldirnar.\u201c Sambandi\u00f0 var\u00f0 algengara eftir 1980. D\u00e6min um <em>gegnum \u00e1rin<\/em> eru 38 \u00fe\u00fasund, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed kv\u00e6\u00f0i eftir Gest P\u00e1lsson \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1874: \u201eeinsog hetja st\u00f3\u00f0stu styrk \/ straumh\u00f6r\u00f0 gegnum \u00e1rin myrk.\u201c Sambandi\u00f0 var sjaldg\u00e6ft fram um mi\u00f0ja 20. \u00f6ld en t\u00ed\u00f0ni \u00feess j\u00f3kst mj\u00f6g upp \u00far 1970 og einkum eftir 1980.<\/p>\n<p>Sambandi\u00f0 (<em>\u00ed<\/em>) <em>gegnum t\u00ed\u00f0ina <\/em>er d\u00e1l\u00edti\u00f0 s\u00e9r \u00e1 b\u00e1ti. \u00dea\u00f0 er mun yngra \u00ed m\u00e1linu en hin samb\u00f6ndin en \u00fe\u00f3 langalgengast \u00feeirra, h\u00e1tt \u00ed 50 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>Skemmtibla\u00f0inu <\/em>1921: \u201eEn R\u00f3bert synnti gegnum t\u00ed\u00f0ina \u00ed r\u00f3legheitum, \u00e1n \u00feess a\u00f0 l\u00e1ta sig nokkru skifta listamannsst\u00f6rfin.\u201c N\u00e6st kemur sambandi\u00f0 fyrir \u00ed tilvitnun \u00ed Halld\u00f3r Laxness \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1967 og svo \u00ed grein eftir Halld\u00f3r \u00ed <em>T\u00edmariti M\u00e1ls og menningar <\/em>1968: \u201eMart hefur veri\u00f0 rita\u00f0 og r\u00e6tt um m\u00e1li\u00f0 gegnum t\u00ed\u00f0ina.\u201c En \u00e1ri\u00f0 1972 kom \u00fat vi\u00f0talsb\u00f3k Matth\u00edasar Johannessen vi\u00f0 Halld\u00f3r, <em>Skeggr\u00e6\u00f0ur gegnum t\u00ed\u00f0ina<\/em>, og \u00e1ri\u00f0 1977 gaf hlj\u00f3msveitin Mannakorn \u00fat pl\u00f6tuna <em>\u00cd gegnum t\u00ed\u00f0ina<\/em>. Upp \u00far \u00feessu og einkum eftir 1980 j\u00f3kst notkun sambandsins g\u00edfurlega.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stundum hefur veri\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota gegnum e\u00f0a \u00ed gegnum \u00ed v\u00edsun til t\u00edma. \u00cd b\u00e6klingnum Gott m\u00e1l eftir \u00d3laf Oddsson segir: Algengt er or\u00f0alagi\u00f0 \u201egegnum aldirnar,\u201c en betra er: um aldir.\u201c G\u00edsli J\u00f3nsson er \u00e1 s\u00f6mu sl\u00f3\u00f0um \u00ed Morgunbla\u00f0inu 1983: \u201e\u00cd sta\u00f0inn fyrir a\u00f0 segja gegnum aldirnar er h\u00e6gt a\u00f0 komast a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5981","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5981"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5982,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5981\/revisions\/5982"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}