{"id":5993,"date":"2024-01-26T12:00:18","date_gmt":"2024-01-26T12:00:18","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5993"},"modified":"2024-01-27T08:45:31","modified_gmt":"2024-01-27T08:45:31","slug":"fra-augliti-til-auglitis-eda-augnliti-til-augnlitis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/01\/26\/fra-augliti-til-auglitis-eda-augnliti-til-augnlitis\/","title":{"rendered":"Fr\u00e1 augliti til auglitis \u2013 e\u00f0a augnliti til augnlitis"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt hvort \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u00feekkt a\u00f0 bera fram lokhlj\u00f3\u00f0 (\u201ehart <em>g<\/em>\u201c, eins og \u00ed <em>sigla<\/em>) \u00ed sambandinu <em>augliti til auglitis <\/em>en fyrirspyrjandi haf\u00f0i heyrt \u00feennan frambur\u00f0 hj\u00e1 fr\u00e9tta\u00feul. Meginreglan er s\u00fa a\u00f0 <em>g<\/em> er bori\u00f0 fram sem lokhlj\u00f3\u00f0 og <em>f <\/em>bori\u00f0 fram sem <em>b<\/em> \u00e1 undan <em>l<\/em> og <em>n<\/em>, eins og \u00ed <em>sigla<\/em>, <em>rigna<\/em>, <em>tefla<\/em>, <em>nefna<\/em> o.s.frv. \u00dea\u00f0 gildir hins vegar yfirleitt ekki ef um samsett or\u00f0 er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a og or\u00f0hlutaskil \u00e1 milli <em>g<\/em>\/<em>f<\/em> og <em>l<\/em>\/<em>n<\/em> \u2013 \u00fe\u00e1 er bori\u00f0 fram \u00f6nghlj\u00f3\u00f0 eins og \u00ed t.d. <em>dag-lega<\/em>, <em>hag-n\u00fdta<\/em>, <em>h\u00f3f-legur<\/em>, <em>of-nota<\/em> o.s.frv. Stundum eru sl\u00edk or\u00f0 \u00fe\u00f3 skynju\u00f0 og me\u00f0h\u00f6ndlu\u00f0 eins og \u00feau v\u00e6ru \u00f3samsett, eins og t.d. nafni\u00f0 <em>Sign\u00fd<\/em> sem oftast er bori\u00f0 fram me\u00f0 lokhlj\u00f3\u00f0i (\u00f6fugt vi\u00f0 <em>Dagn\u00fd<\/em>) og \u00e9g h\u00e9lt \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00feessum frambur\u00f0i.<\/p>\n<p>En svo f\u00e9kk \u00e9g bak\u00feanka og f\u00f3r a\u00f0 sko\u00f0a m\u00e1li\u00f0 n\u00e1nar. \u00de\u00e1 kom \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 sl\u00e6\u00f0ingur er til af d\u00e6mum um or\u00f0myndina <em>augnlit<\/em>, me\u00f0 fyrri li\u00f0inn <em>augn-<\/em>, \u00ed sta\u00f0 <em>auglit<\/em>, me\u00f0 fyrri li\u00f0inn <em>aug-<\/em>. \u00deannig segir t.d. \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1961: \u201eEn \u00feegar ma\u00f0ur s\u00e9r hann augnliti til augnlits og talar vi\u00f0 hann vir\u00f0ist hann hafa til a\u00f0 bera vir\u00f0uleik h\u00e1sk\u00f3la borgarans.\u201c \u00cd <em>V\u00edkurfr\u00e9ttum <\/em>2016 segir: \u201eHenni finnst v\u00e6nlegri a\u00f0fer\u00f0 a\u00f0 fara og tala vi\u00f0 kj\u00f3sendur augnliti til augnlits.\u201c D\u00e6mi (sem g\u00e6tu veri\u00f0 villur) eru um a\u00f0 b\u00e1\u00f0ar myndir komi fram \u00ed s\u00f6mu setningu, eins og \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1976: \u201eHann opna\u00f0i augun og st\u00f3\u00f0 augnliti til auglitis vi\u00f0 sj\u00f3\u00f0andi bullandi myrkur\u201c og \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1912: \u201eHeyr\u00f0u vel \u00fea\u00f0 sem vinur segir \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fei\u00f0 s\u00e9u\u00f0 augliti til augnlits.\u201c<\/p>\n<p>Myndin <em>augnlit <\/em>getur vel sta\u00f0ist \u2013 \u00fdmsar samsetningar hafa <em>augn-<\/em> sem fyrri li\u00f0 svo sem <em>augndropi<\/em>, <em>augnl\u00e6knir<\/em>, <em>augnsamband<\/em>, <em>augnt\u00f3ft<\/em>, og svo karlkynsor\u00f0i\u00f0 <em>augnlitur<\/em> sem fellur saman vi\u00f0 hvorugkynsor\u00f0i\u00f0 <em>augnlit <\/em>\u00ed sumum beygingarmyndum. \u00dea\u00f0 er ekkert einsd\u00e6mi a\u00f0 til s\u00e9u tv\u00edmyndir or\u00f0a, mynda\u00f0ar \u00e1 mismunandi h\u00e1tt en \u00fe\u00f3 b\u00e1\u00f0ar \u00ed fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 reglur m\u00e1lsins. \u00cd myndinni <em>augnlit <\/em>kemur <em>g <\/em>n\u00e6st \u00e1 undan <em>n <\/em>\u00e1n \u00feess a\u00f0 or\u00f0hlutaskil s\u00e9u \u00e1 milli \u2013 \u00feau koma \u00e1 eftir <em>n-<\/em>inu \u2013 og \u00fev\u00ed er <em>g <\/em>bori\u00f0 \u00fear fram sem lokhlj\u00f3\u00f0, eins og \u00ed t.d. <em>rigna<\/em>. Frambur\u00f0urinn sem spurt var um er \u00fev\u00ed ekki \u00f3venjulegur e\u00f0a rangur frambur\u00f0ur \u00e1 venjulegu myndinni <em>auglit<\/em>, heldur e\u00f0lilegur frambur\u00f0ur \u00e1 \u00f3venjulegu \u2013 en r\u00e9ttu \u2013 or\u00f0myndinni <em>augnlit<\/em>.<\/p>\n<p>En fleiri tilbrig\u00f0i eru \u00ed \u00feessu or\u00f0asambandi. Venjuleg ending sterkra hvorugkynsor\u00f0a \u00ed eignarfalli eint\u00f6lu er <em>-s <\/em>en <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensk n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em><a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/45640\">segir<\/a>: \u201e\u00cd or\u00f0asamb\u00f6ndum breg\u00f0ur fyrir eignarfallsmyndinni <strong>auglitis<\/strong>.\u201c \u00dea\u00f0 er reyndar meira en \u00feessu \u201ebreg\u00f0i fyrir\u201c \u2013 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er <em>augliti til auglit<strong>i<\/strong>s <\/em>h\u00e1tt \u00ed t\u00edfalt algengara en <em>augliti til auglits<\/em> og \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/66193\">segir<\/a> \u201eEf. auglits e\u00f0a auglitis\u201c \u00feannig a\u00f0 hvort tveggja er vi\u00f0urkennt. V\u00e6ntanlega er \u00feessi \u00f3venjulega <em>-is<\/em>-ending tilkomin fyrir \u00e1hrif fr\u00e1 fyrra or\u00f0inu \u00ed sambandinu, \u00fe\u00e1gufallsmyndinni <em>augliti<\/em>. En hvorugkynsor\u00f0 geta l\u00edka enda\u00f0 \u00e1 <em>-i<\/em> \u00ed nefnifalli, eins og <em>kv\u00e6\u00f0i<\/em>, og hugsanlegt v\u00e6ri a\u00f0 gera r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 til s\u00e9 \u2013 e\u00f0a hafi veri\u00f0 \u2013 myndin <em>augliti <\/em>sem yr\u00f0i \u00fe\u00e1 <em>auglitis<\/em> \u00ed eignarfalli.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt hvort \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u00feekkt a\u00f0 bera fram lokhlj\u00f3\u00f0 (\u201ehart g\u201c, eins og \u00ed sigla) \u00ed sambandinu augliti til auglitis en fyrirspyrjandi haf\u00f0i heyrt \u00feennan frambur\u00f0 hj\u00e1 fr\u00e9tta\u00feul. Meginreglan er s\u00fa a\u00f0 g er bori\u00f0 fram sem lokhlj\u00f3\u00f0 og f bori\u00f0 fram sem b \u00e1 undan l og n, eins og [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5993","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5993","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5993"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5993\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5994,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5993\/revisions\/5994"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5993"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}