{"id":6016,"date":"2024-02-04T14:53:56","date_gmt":"2024-02-04T14:53:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6016"},"modified":"2024-02-04T14:53:56","modified_gmt":"2024-02-04T14:53:56","slug":"hittingur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/04\/hittingur\/","title":{"rendered":"Hittingur"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>hittingur <\/em>er meira en hundra\u00f0 \u00e1ra gamalt \u00ed m\u00e1linu. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 prenti er \u00ed <em>Sk\u00f3labla\u00f0inu <\/em>1921: \u201eOft er \u00fea\u00f0 a\u00f0 eins hittingur, ef menn frjetta sl\u00edkt.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1941 segir: \u201eB\u00e6irnir eru \u00fev\u00ed einangra\u00f0ir of mj\u00f6g fr\u00e1 \u00f6\u00f0rum og menn geta naumast komizt heiman e\u00f0a heim nema af hittingi.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1954 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er n\u00e6stum hittingur \u2013 segir h\u00fan \u2013 a\u00f0 vi\u00f0 f\u00e1um kj\u00f3l e\u00f0a k\u00e1pu vi\u00f0 okkar h\u00e6fi.\u201c \u00cd <em>Fiskifr\u00e9ttum <\/em>1991 segir: \u201e\u00deetta er mikill hittingur en vi\u00f0 vorum heppnir a\u00f0 \u00feessu sinni.\u201c Auglj\u00f3st er af samhengi a\u00f0 <em>hittingur <\/em>merkir 'tilviljun' \u00ed \u00feessum d\u00e6mum, og m\u00e1 tengja \u00fea\u00f0 vi\u00f0 sambandi\u00f0 <em>\u00fea\u00f0 hittist svo \u00e1<\/em> sem merkir '\u00fea\u00f0 er\/var tilviljun'. En \u00feessi merking er ekki \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum og vir\u00f0ist ekki hafa veri\u00f0 algeng \u2013 l\u00edklega horfin \u00far m\u00e1linu.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 er l\u00edka nota\u00f0 \u00ed skyldri merkingu, 'tilviljun' e\u00f0a 'heppni', \u00ed brids: \u201eHittingur er \u00fea\u00f0 kalla\u00f0 \u00feegar spilarar \u00feurfa a\u00f0 velja \u00e1 milli tveggja jafngildra m\u00f6guleika\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2008. \u00dear sn\u00fdst m\u00e1li\u00f0 um a\u00f0 <em>hitta <\/em>\u00e1 r\u00e9tta m\u00f6guleikann, vera <em>hittinn <\/em>\u2013 \u201eSumir eru getspakari en a\u00f0rir og Nor\u00f0ma\u00f0urinn Geir Helgemo er s\u00e9rlega hittinn\u201c heldur bla\u00f0i\u00f0 \u00e1fram. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00feessa notkun er \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1966: \u201eAustur spila\u00f0i \u00fat t\u00edgul\u00e1ttu, sem var greinilega \u201ehittings\u201c \u00fatspil.\u201c Einnig var or\u00f0i\u00f0 stundum nota\u00f0 um fiskvei\u00f0ar: \u201e\u00cd n\u00f3tt lentum vi\u00f0 \u00ed g\u00f3\u00f0um hittingi\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1978, \u201eMinn f\u00e9lagsskapur og \u00e9g lentum aldrei \u00ed neinu skoti, hittingi e\u00f0a hva\u00f0 ma\u00f0ur kallar \u00fea\u00f0 \u00feegar fiskurinn bara tekur og tekur\u201c segir \u00ed <em>Degi <\/em>2000.<\/p>\n<p>En undanfarin 20 \u00e1r e\u00f0a svo hefur or\u00f0i\u00f0 a\u00f0allega veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed n\u00fdrri merkingu \u2013 '\u00f3formleg samkoma, \u00fea\u00f0 a\u00f0 hittast, spjalla o.s.frv.' eins og segir \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>; '\u00f3h\u00e1t\u00ed\u00f0leg samkoma vina e\u00f0a fj\u00f6lskyldu' <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/63185\">segir<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fe\u00e1 merkingu er reyndar \u00far <em>F\u00e1lkanum <\/em>1946: \u201eHelena og \u00e9g hittumst \u00e6\u00f0i oft, en eini tilgangurinn minn me\u00f0 \u00feeim hittingum var s\u00e1 a\u00f0 f\u00e1 einhverjar fregnir af W\u00f6ndu.\u201c \u00deetta er \u00fe\u00f3 einangra\u00f0 d\u00e6mi og annars sj\u00e1st ekki d\u00e6mi um \u00feessa merkingu fyrr en eftir aldam\u00f3t, fyrst \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum eins og v\u00e6nta m\u00e1: \u201eOg ef \u00fea\u00f0 er hittingur \u00e1 kv\u00f6ldin komast \u00fe\u00e6r sem eru a\u00f0 vinna\u201c \u00e1 <em>Bland.is<\/em> 2002, \u201eTekin l\u00e9tt og \u00f3v\u00e6nt \u00e6fing eftir g\u00f3\u00f0an hitting \u00e1 S\u00edmnet\u201c \u00e1 <em>Hugi.is<\/em> 2002.<\/p>\n<p>D\u00e6mum fer svo \u00f6rt fj\u00f6lgandi \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum n\u00e6stu \u00e1r en \u00fer\u00f3unin \u00ed formlegra m\u00e1li er mun h\u00e6gari. St\u00f6ku d\u00e6mi fara \u00fe\u00f3 a\u00f0 sj\u00e1st \u00ed prentmi\u00f0lum upp \u00far \u00feessu \u2013 \u201eog m\u00e1tti m.a. sj\u00e1 til fyrrum vinkvenna ungfr\u00fa \u00cdslands sem voru me\u00f0 hitting\u201c segir \u00ed <em>DV <\/em>2002, \u201eElfa, er einhver \u201ehittingur\u201c n\u00fana\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2002, \u201e\u00deetta var ekki langur hittingur og t\u00f3k flj\u00f3tt af\u201c segir \u00ed <em>DV <\/em>2004, \u201es\u00ed\u00f0an er oftast hittingur \u00e1 Vegam\u00f3tum\u201c segir \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2005. En sprenging vir\u00f0ist ver\u00f0a \u00ed notkun or\u00f0sins fyrir fimm \u00e1rum e\u00f0a svo. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru n\u00edu \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0, \u00fear af um 7.400 \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00deessi mikla notkun bendir til \u00feess a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a mj\u00f6g gagnlegt or\u00f0 sem b\u00e6ti \u00far br\u00fdnni \u00fe\u00f6rf \u2013 vi\u00f0 h\u00f6fum ekki anna\u00f0 or\u00f0 fyrir \u00feessa merkingu.<\/p>\n<p>Vissulega v\u00e6ri stundum h\u00e6gt a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>fundur<\/em> en <em>hittingur <\/em>er samt yfirleitt \u00f3formlegri og oft tilviljanakenndur fremur en fyrir fram \u00e1kve\u00f0inn (og tengist \u00feannig merkingunni 'tilviljun' sem or\u00f0i\u00f0 haf\u00f0i \u00e1\u00f0ur). \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er or\u00f0i\u00f0 <em>hittingur<\/em> \u00fe\u00f3 merkt \u201eslangur\u201c og \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/63185\">sagt<\/a> \u201e\u00f3formlegt, ekki fullvi\u00f0urkennt m\u00e1l\u201c. \u00dea\u00f0 er l\u00edka stundum amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed \u00ed m\u00e1lfarsumr\u00e6\u00f0u \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. En \u00feetta er e\u00f0lileg or\u00f0myndun af s\u00f6gninni <em>hitta<\/em> og \u00fdmis \u00f6nnur d\u00e6mi um or\u00f0 myndu\u00f0 me\u00f0 vi\u00f0skeytinu <em>-ingur<\/em> af s\u00f6gnum me\u00f0 svipa\u00f0ri stofnger\u00f0 \u2013 <em>brettingur <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/1688\">af<\/a> <em>bretta<\/em>, <em>l\u00e9ttingur <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/10932\">af<\/a> <em>l\u00e9tta<\/em>, <em>styttingur <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/19436\">af<\/a> <em>stytta<\/em>, <em>\u00fev\u00e6ttingur <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/23979\">af<\/a> <em>\u00fev\u00e6tta<\/em> o.fl. M\u00e9r finnst \u00feess vegna einbo\u00f0i\u00f0 a\u00f0 l\u00e9tta \u00f6llum h\u00f6mlum af <em>hittingi <\/em>og telja \u00feetta gott og gilt or\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 hittingur er meira en hundra\u00f0 \u00e1ra gamalt \u00ed m\u00e1linu. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 prenti er \u00ed Sk\u00f3labla\u00f0inu 1921: \u201eOft er \u00fea\u00f0 a\u00f0 eins hittingur, ef menn frjetta sl\u00edkt.\u201c \u00cd T\u00edmanum 1941 segir: \u201eB\u00e6irnir eru \u00fev\u00ed einangra\u00f0ir of mj\u00f6g fr\u00e1 \u00f6\u00f0rum og menn geta naumast komizt heiman e\u00f0a heim nema af hittingi.\u201c \u00cd Morgunbla\u00f0inu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6016","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6016","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6016"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6016\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6017,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6016\/revisions\/6017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6016"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6016"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6016"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}