{"id":6052,"date":"2024-02-13T14:04:19","date_gmt":"2024-02-13T14:04:19","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6052"},"modified":"2024-02-13T14:04:19","modified_gmt":"2024-02-13T14:04:19","slug":"nyjar-sagnmyndir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/13\/nyjar-sagnmyndir\/","title":{"rendered":"N\u00fdjar sagnmyndir?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var spurt h\u00e9r \u00fat \u00ed myndina <em>hefur\u00f0ur <\/em>sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i s\u00e9\u00f0 \u2013 og fleiri hli\u00f0st\u00e6\u00f0ar \u2013 \u00fear sem b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0 <em>hefur\u00f0u<\/em> \u00ed \u00fe\u00fdddri b\u00f3k fr\u00e1 1974. \u00c9g hef aldrei teki\u00f0 eftir \u00feessu \u00e1\u00f0ur en vi\u00f0 n\u00e1nari athugun kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 t\u00f6luvert af d\u00e6mum m\u00e1 finna um myndir af \u00feessu tagi. \u00dea\u00f0 elsta sem \u00e9g rakst \u00e1 \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i er \u201eHva\u00f0 \u00e6tlar\u00f0ur \u00fejer \u00fe\u00e1 a\u00f0 gera?\u201c \u00ed <em>Vestra <\/em>1904. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1918 segir: \u201eHva\u00f0 viltur sag\u00f0i John Francis.\u201c \u00cd <em>L\u00f6gbergi <\/em>1923 segir: \u201ehefur\u00f0ur nokkra hugmynd um hva\u00f0 miki\u00f0 hann var\u00f0ar mig?\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1974 segir: \u201eGetur\u00f0ur gefi\u00f0 \u00fe\u00e9r t\u00edma til a\u00f0 hafa \u00e1hugam\u00e1l utan starfsins?\u201c Eitt og eitt sl\u00edkt d\u00e6mi g\u00e6ti veri\u00f0 prentvilla, en d\u00e6min \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> skipta hundru\u00f0um \u00feannig a\u00f0 h\u00e9r er greinilega eitthva\u00f0 meira \u00e1 fer\u00f0um.<\/p>\n<p>\u00cd flestum \u00feessum d\u00e6mum er um spurningar a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, en einnig er nokku\u00f0 af d\u00e6mum um fullyr\u00f0ingarsetningar \u00fear sem annar li\u00f0ur en frumlag fer \u00e1 undan s\u00f6gn, t.d. \u201eviljir\u00f0u hana ekki, \u00fe\u00e1 getur\u00f0ur fari\u00f0\u201c \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1948, \u201ekannski hefur\u00f0ur r\u00e9tt fyrir \u00fe\u00e9r\u201c \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1973, \u201eS\u00ed\u00f0an getur\u00f0ur hirt d\u00f3ti\u00f0 \u00feitt og fari\u00f0 heim\u201c \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1970, o.fl. En ekki n\u00f3g me\u00f0 \u00fea\u00f0 \u2013 einnig m\u00e1 finna \u00fdmis d\u00e6mi um a\u00f0 <em>-r<\/em> s\u00e9 b\u00e6tt vi\u00f0 bo\u00f0h\u00e1ttarmyndir sagna sem einnig enda \u00e1 <em>-\u00f0u <\/em>(e\u00f0a <em>-du <\/em>e\u00f0a <em>-tu <\/em>eftir stofnger\u00f0), t.d. \u201eFar\u00f0ur h\u00e6gar, Haukur\u201c \u00ed <em>Dv\u00f6l <\/em>1935, \u201eL\u00e1ttur n\u00fa sj\u00e1, a\u00f0 \u00fe\u00fa hafir l\u00e6rt a\u00f0 stj\u00f3rna skapi \u00fe\u00ednu\u201c \u00ed <em>Sunnudagsbla\u00f0i T\u00edmans <\/em>1973, \u201eNei, komdur s\u00e6ll og blessa\u00f0ur\u201c \u00ed <em>Foringjanum <\/em>1975, \u201e\u00c9g \u00edlendist h\u00e9r austur fr\u00e1, vertur viss\u201c \u00ed <em>Vikunni <\/em>1974, o.m.fl.<\/p>\n<p>Eins og sj\u00e1 m\u00e1 \u00ed samf\u00e9lagsmi\u00f0lahluta <em>Risam\u00e1lheildarinnar<\/em> eru myndir af \u00feessu tagi talsvert algengar \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1li \u00e1 21. \u00f6ld, og \u00fear koma \u00fdmsar sagnir vi\u00f0 s\u00f6gu. Nefna m\u00e1 \u201eVeistur hva\u00f0 a\u00f0f\u00f6ng til landb\u00fana\u00f0arins kosta \u00ed gjaldeyri?\u201c \u00e1 <em>M\u00e1lefnin.com <\/em>2013, \u201eVertur g\u00f3\u00f0ur sonur e\u00f0a d\u00f3ttir\u201c \u00e1 <em>Twitter <\/em>2015, \u201eHaf\u00f0ur samband vi\u00f0 n\u00e6sta byggingarverktaka!\u201c \u00e1 <em>Bland.is<\/em> 2007, \u201eGer\u00f0ur \u00feetta bara sj\u00e1lf\u201c \u00e1 <em>M\u00e1lefnin.com <\/em>2013, \u201eFar\u00f0ur til heimilisl\u00e6knisins \u00fe\u00edns og l\u00e1ttu l\u00edta \u00e1 \u00feetta\u201c \u00e1 <em>Hugi.is<\/em> 2007, \u201eKomdur \u00e1 facebook\u201c \u00e1 <em>Twitter <\/em>2015, \u201eTala\u00f0ur vi\u00f0 fagf\u00f3lk og reyndu a\u00f0 slaka \u00e1\u201c \u00e1 <em>Bland.is <\/em>2003, \u201eL\u00e1ttur endilega k\u00edkja \u00e1 \u00feig\u201c \u00e1 <em>Bland.is <\/em>2013, \u201eKalla\u00f0ur mig crazy\u201c \u00e1 <em>Bland.is <\/em>2014, \u201eFinndur \u00fe\u00e9r \u00f6ruggari og hra\u00f0virkari vafra\u201c \u00e1 <em>M\u00e1lefnin.com<\/em> 2005, o.m.fl.<\/p>\n<p>\u00cd flj\u00f3tu brag\u00f0i vir\u00f0ist \u00feetta mj\u00f6g undarleg breyting. Vi\u00f0b\u00f3tin <em>-\u00f0u <\/em>(e\u00f0a \u00ad<em>-du<\/em> e\u00f0a <em>-tu<\/em>) \u00ed spurnar- og bo\u00f0h\u00e1ttarmyndum er komin af annarrar pers\u00f3nu fornafninu <em>\u00fe\u00fa<\/em> og \u00fear \u00e1 \u00fev\u00ed ekkert <em>-r <\/em>heima. Forsendan fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>-r<\/em> s\u00e9 b\u00e6tt vi\u00f0 hl\u00fdtur \u00fev\u00ed a\u00f0 vera a\u00f0 tengsl <em>-\u00f0u <\/em>vi\u00f0 <em>\u00fe\u00fa <\/em>\u00ed huga m\u00e1lnotenda hafi dofna\u00f0. \u00dea\u00f0 er svo sem ekki \u00f3hugsandi \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fearna er b\u00e6\u00f0i skipt um samhlj\u00f3\u00f0 og s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0, <em>\u00f0 <\/em>sett \u00ed sta\u00f0 <em>\u00fe <\/em>og <em>u <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>\u00fa<\/em>, og \u00fe\u00f3tt \u00fear s\u00e9 vissulega um l\u00edk hlj\u00f3\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a er hugsanlegt a\u00f0 einhverjir m\u00e1lnotendur \u00e1tti sig ekki \u00e1 tengslunum og <em>-\u00f0u <\/em>s\u00e9 fyrir \u00feeim eins og hver \u00f6nnur sagnending, \u00e1n tengsla vi\u00f0 <em>\u00fe\u00fa<\/em>. En \u00fe\u00f3tt \u00feetta hugsanlega tengslarof s\u00e9 <strong>nau\u00f0synleg<\/strong> forsenda fyrir <em>-r<\/em>-vi\u00f0b\u00f3tinni er \u00fea\u00f0 ekki <strong>n\u00e6gjanleg<\/strong> forsenda \u2013 sk\u00fdrir sem s\u00e9 ekki hvers vegna <em>-r<\/em> er b\u00e6tt vi\u00f0.<\/p>\n<p>\u00c1n \u00feess a\u00f0 \u00e9g viti \u00fea\u00f0 me\u00f0 vissu held \u00e9g a\u00f0 \u00feessar <em>-r<\/em>-myndir hlj\u00f3ti \u00e1 einhvern h\u00e1tt a\u00f0 eiga r\u00e6tur \u00ed \u00feeirri hugmynd \u2013 e\u00f0a tilfinningu \u2013 e\u00f0a vitneskju \u2013 m\u00e1lnotenda a\u00f0 stundum eigi a\u00f0 skrifa <em>r <\/em>\u00ed lok or\u00f0a e\u00f0a or\u00f0hluta \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 heyrist ekki \u00ed frambur\u00f0i. \u00dea\u00f0 er alkunna a\u00f0 \u00ed samsettum or\u00f0um er oft \u00e1 reiki hvort <em>r <\/em>\u00e1 a\u00f0 vera \u00e1 skilum samsetningarli\u00f0a e\u00f0a ekki og s\u00fa \u00f3vissa lei\u00f0ir oft til \u00feess a\u00f0 m\u00e1lnotendur skrifa <em>r <\/em>\u00fear sem \u00fea\u00f0 \u00e1 ekki a\u00f0 vera \u2013 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/01\/30\/ord-og-ordasambond\/\">\u00feekkt d\u00e6mi<\/a> um \u00fea\u00f0 er <em>m\u00e1na\u00f0a<\/em>(<em>r<\/em>)<em>m\u00f3t<\/em>. \u00c9g efast um (\u00e1n \u00feess a\u00f0 geta fullyrt nokku\u00f0 um \u00fea\u00f0) a\u00f0 framangreindar sagnmyndir s\u00e9u bornar fram me\u00f0 <em>-r<\/em> \u00ed lokin \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 skrifa\u00f0 en <em>r<\/em>-i\u00f0 s\u00fdnir hins vegar hugmyndir \u00feeirra sem skrifa \u00fea\u00f0 um ger\u00f0 \u00feessara sagnmynda \u2013 \u00feau skilja \u00fe\u00e6r \u00feannig a\u00f0 \u00fe\u00e6r eigi a\u00f0 enda \u00e1 <em>-\u00f0ur<\/em> frekar en -<em>\u00f0u<\/em>.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt \u00fea\u00f0 hvarfli ekki a\u00f0 m\u00e9r a\u00f0 um ensk \u00e1hrif s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a v\u00e6ri freistandi a\u00f0 reyna a\u00f0 tengja \u00feetta <em>-r<\/em>-innskot vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem \u00e1 ensku heitir <em>linking r <\/em>e\u00f0a <em>intrusive r<\/em>. \u00deetta er \u00feekkt fyrirb\u00e6ri \u00ed ensku sem felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>r<\/em>-hlj\u00f3\u00f0i er skoti\u00f0 inn milli s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0a til a\u00f0 for\u00f0ast svokalla\u00f0 <em>hlj\u00f3\u00f0gap <\/em>(<em>hiatus<\/em>). \u00cd sumum tilvikum \u00e1 \u00feetta <em>r <\/em>s\u00e9r s\u00f6gulegar r\u00e6tur og er t\u00e1kna\u00f0 \u00ed stafsetningu en a\u00f0eins bori\u00f0 fram ef s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 fer \u00e1 eftir og \u00fe\u00e1 er tala\u00f0 um <em>linking r<\/em>, en \u00ed \u00f6\u00f0rum tilvikum er \u00fev\u00ed skoti\u00f0 inn \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 eigi s\u00e9r a\u00f0rar forsendur en hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegar, og \u00fe\u00e1 er \u00fea\u00f0 kalla\u00f0 <em>intrusive r<\/em>. En \u00ed \u00edslensku sagnmyndunum kemur <em>-r<\/em> fram \u00f3h\u00e1\u00f0 \u00fev\u00ed hvort eftirfarandi or\u00f0 hefst \u00e1 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i, auk \u00feess sem \u00f3v\u00edst er a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 yfirleitt bori\u00f0 fram eins og \u00e1\u00f0ur segir. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed v\u00e6ntanlega annars e\u00f0lis.<\/p>\n<p>A\u00f0 lokum m\u00e1 spyrja hvort \u00feetta s\u00e9 d\u00e6mi um m\u00e1lbreytingu sem s\u00e9 \u00ed gangi og a\u00f0 brei\u00f0ast \u00fat, en \u00e9g efast um a\u00f0 svo s\u00e9. Eins og h\u00e9r hefur komi\u00f0 fram eru d\u00e6mi um \u00feetta allt fr\u00e1 upphafi 20. aldar en \u00fea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 st\u00f3r hluti d\u00e6ma um <em>hefur\u00f0ur <\/em>og <em>getur\u00f0ur <\/em>sem eru langalgengustu myndirnar af \u00feessu tagi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> er fr\u00e1 n\u00edunda \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar \u2013 d\u00e6mum um <em>-r<\/em>-myndir \u00ed formlegu m\u00e1li vir\u00f0ist hafa f\u00e6kka\u00f0 talsvert \u00e1 seinni \u00e1rum. Fj\u00f6ldi d\u00e6ma af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum s\u00fdnir vissulega a\u00f0 \u00feessar myndir eru sprelllifandi en \u00e9g hef \u00e1 tilfinningunni a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 fremur um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a aflei\u00f0ingar af samspili breyttrar skynjunar einstakra m\u00e1lnotenda \u00e1 vi\u00f0b\u00f3tinni <em>-\u00f0u<\/em> og \u00f3vissu um ritun <em>r <\/em>\u00ed lok or\u00f0a en raunverulega m\u00e1lbreytingu. En \u00feetta eru bara getg\u00e1tur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var spurt h\u00e9r \u00fat \u00ed myndina hefur\u00f0ur sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i s\u00e9\u00f0 \u2013 og fleiri hli\u00f0st\u00e6\u00f0ar \u2013 \u00fear sem b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0 hefur\u00f0u \u00ed \u00fe\u00fdddri b\u00f3k fr\u00e1 1974. \u00c9g hef aldrei teki\u00f0 eftir \u00feessu \u00e1\u00f0ur en vi\u00f0 n\u00e1nari athugun kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 t\u00f6luvert af d\u00e6mum m\u00e1 finna um myndir af \u00feessu tagi. \u00dea\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6052","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6052"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6052\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6053,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6052\/revisions\/6053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}