{"id":6055,"date":"2024-02-13T17:27:42","date_gmt":"2024-02-13T17:27:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6055"},"modified":"2024-02-13T17:27:42","modified_gmt":"2024-02-13T17:27:42","slug":"malfarsvidmid-i-islenskum-skaldsogum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/13\/malfarsvidmid-i-islenskum-skaldsogum\/","title":{"rendered":"M\u00e1lfarsvi\u00f0mi\u00f0 \u00ed \u00edslenskum sk\u00e1lds\u00f6gum"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd n\u00fdlegu <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/menning-og-daegurmal\/2024-02-12-merkilegt-hvad-vid-erum-enn-ad-skrifa-gamaldags-sogur-404140\">\u00fatvarpsvi\u00f0tali<\/a> vi\u00f0 \u00de\u00f3rd\u00edsi G\u00edslad\u00f3ttur rith\u00f6fund kom fram a\u00f0 h\u00fan v\u00e6ri \u201emj\u00f6g me\u00f0vitu\u00f0 um hve \u00f3l\u00edk hef\u00f0bundin b\u00f3kmennta\u00edslenska s\u00e9 talm\u00e1li. \u201e\u00c9g held a\u00f0 vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0eins a\u00f0 slaka meira \u00e1 \u00ed \u00edslenskum b\u00f3kmenntum og taka a\u00f0eins n\u00fat\u00edmann inn,\u201c segir h\u00fan. \u201eEf \u00fe\u00fa ert a\u00f0 skrifa samt\u00edmab\u00f3kmenntir allavega, \u00fe\u00e1 \u00fearftu a\u00f0eins a\u00f0 hugsa um a\u00f0 vera \u00ed samt\u00edmanum.\u201c\u201c \u00c9g t\u00f3k \u00feessi umm\u00e6li upp h\u00e9r \u00ed g\u00e6r og tengdi \u00feau vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sko\u00f0un sem \u00e9g hef lengi haldi\u00f0 fram, a\u00f0 \u00fdmis vi\u00f0mi\u00f0 \u00ed \u00edslenskum m\u00e1lsta\u00f0li s\u00e9u \u00farelt og l\u00f6ngu kominn t\u00edmi \u00e1 a\u00f0 endursko\u00f0a m\u00e1lsta\u00f0alinn og f\u00e6ra hann n\u00e6r m\u00e1li almennings. M\u00e1lfarsvi\u00f0mi\u00f0 sem eru fjarri m\u00e1li \u00fev\u00ed m\u00e1li sem er tala\u00f0 \u00ed landinu valda rofi milli ritm\u00e1ls og talm\u00e1ls sem er st\u00f3rh\u00e6ttulegt \u00edslenskunni til lengdar.<\/p>\n<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0um var bent \u00e1 a\u00f0 talm\u00e1l og slangur hef\u00f0i i\u00f0ulega veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed \u00edslenskum b\u00f3kmenntum \u2013 me\u00f0 misj\u00f6fnum \u00e1rangri \u2013 en \u00fareltist stundum flj\u00f3tt og yr\u00f0i ankannalegt. Elsta d\u00e6mi\u00f0 um \u00feetta er l\u00edklega <em>V\u00f6gguv\u00edsa <\/em>eftir El\u00edas Mar fr\u00e1 1950 \u00fear sem m\u00e1lfar pers\u00f3na einkenndist af slangri og margs konar \u201em\u00e1lvillum\u201c. Fleiri tegundir fr\u00e1vika m\u00e1 nefna \u2013 Sigr\u00ed\u00f0ur Hagal\u00edn Bj\u00f6rnsd\u00f3ttir l\u00e6tur pers\u00f3nu \u00ed n\u00fdrri b\u00f3k sinni <em>Deus <\/em>tala \u00e1n \u00feess a\u00f0 nota vi\u00f0tengingarh\u00e1tt, og Fr\u00ed\u00f0a \u00cdsberg sag\u00f0i \u00ed vi\u00f0tali um sk\u00e1lds\u00f6guna <em>Merkingu <\/em>fr\u00e1 2021: \u201eA\u00f0 sama skapi l\u00e9t \u00e9g Tristan tala \u00e1 s\u00e9rstakan h\u00e1tt til a\u00f0 sj\u00e1 hvort \u00fea\u00f0 hef\u00f0i \u00e1hrif \u00e1 samkennd gagnvart honum. Yr\u00f0i hann settur sk\u00f6r l\u00e6gra, myndi hann strax ver\u00f0a ford\u00e6mdur af \u00fev\u00ed hann segir einhvern meginn en ekki einhvern veginn?\u201c<\/p>\n<p>\u00c9g hef lesi\u00f0 einar \u00e1tta \u00edslenskar sk\u00e1lds\u00f6gur sem komu \u00fat fyrir j\u00f3lin. \u00de\u00e6r eru mj\u00f6g \u00f3l\u00edkar a\u00f0 efni, efnist\u00f6kum, m\u00e1lfari og st\u00edl, en eitt eiga \u00fe\u00e6r \u00fe\u00f3 sameiginlegt: \u00cd \u00feeim er undantekningarl\u00edti\u00f0 e\u00f0a undantekningarlaust fari\u00f0 eftir \u00feeim vi\u00f0mi\u00f0um um \u201er\u00e9tt\u201c m\u00e1l sem hafa veri\u00f0 vi\u00f0tekin og vi\u00f0urkennd undanfarna \u00e1ratugi \u2013 fr\u00e1 \u00fev\u00ed snemma \u00e1 tuttugustu \u00f6ld. \u00deetta gildir ekki bara um texta b\u00f3karh\u00f6funda, heldur l\u00edka um \u00fea\u00f0 sem pers\u00f3num b\u00f3kanna er lagt \u00ed munn. N\u00fa vitum vi\u00f0 a\u00f0 <em>m\u00e9r langar <\/em>er e\u00f0lilegt m\u00e1l allnokkurs hluta \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. Sama gildir um <em>\u00e9g vill<\/em>, og m\u00f6rgu ungu f\u00f3lki er l\u00edka e\u00f0lilegt a\u00f0 segja <em>\u00fea\u00f0 var hrint m\u00e9r<\/em>. \u00c9g man samt ekki eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 ein einasta pers\u00f3na \u00ed \u00feeim b\u00f3kum sem \u00e9g hef lesi\u00f0 a\u00f0 undanf\u00f6rnu \u2013 e\u00f0a \u00e1\u00f0ur \u2013 hafi tala\u00f0 \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt.<\/p>\n<p>\u00cd \u00feeim d\u00e6mum sem h\u00e9r hafa veri\u00f0 nefnd um fr\u00e1vik fr\u00e1 m\u00e1lsta\u00f0linum \u00ed sk\u00e1lds\u00f6gum, og \u00f6\u00f0rum d\u00e6mum sem \u00e9g man eftir, \u00fej\u00f3na fr\u00e1vikin \u00e1kve\u00f0num tilgangi \u2013 \u00feau einkenna pers\u00f3nuna, flokka hana, setja hana jafnvel \u201esk\u00f6r l\u00e6gra\u201c en ella eins og Fr\u00ed\u00f0a \u00cdsberg sag\u00f0i. Hvernig stendur \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 pers\u00f3nur \u00ed b\u00f3kunum f\u00e1 ekki a\u00f0 tala e\u00f0lilega og hversdagslega \u00edslensku \u00e1 jafnr\u00e9ttisgrundvelli? Af hverju f\u00e1 ekki sumar pers\u00f3nur a\u00f0 segja <em>mig langar <\/em>og <em>\u00e9g vil<\/em> en a\u00f0rar <em>m\u00e9r langar <\/em>og <em>\u00e9g vill<\/em> \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00feurfi a\u00f0 lesa eitthva\u00f0 \u00ed \u00fea\u00f0, anna\u00f0 en a\u00f0 vi\u00f0 t\u00f6lum ekki \u00f6ll eins? \u00c9g veit ekki hvort \u00feetta er \u00fe\u00e1ttur \u00ed \u00fev\u00ed sem \u00de\u00f3rd\u00eds var a\u00f0 fara, en m\u00e9r finnst \u00feetta a.m.k. mikilv\u00e6g spurning: Af hverju geta ekki einu sinni pers\u00f3nur \u00ed b\u00f3kum sliti\u00f0 sig fr\u00e1 aldarg\u00f6mlum vi\u00f0mi\u00f0um?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd n\u00fdlegu \u00fatvarpsvi\u00f0tali vi\u00f0 \u00de\u00f3rd\u00edsi G\u00edslad\u00f3ttur rith\u00f6fund kom fram a\u00f0 h\u00fan v\u00e6ri \u201emj\u00f6g me\u00f0vitu\u00f0 um hve \u00f3l\u00edk hef\u00f0bundin b\u00f3kmennta\u00edslenska s\u00e9 talm\u00e1li. \u201e\u00c9g held a\u00f0 vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0eins a\u00f0 slaka meira \u00e1 \u00ed \u00edslenskum b\u00f3kmenntum og taka a\u00f0eins n\u00fat\u00edmann inn,\u201c segir h\u00fan. \u201eEf \u00fe\u00fa ert a\u00f0 skrifa samt\u00edmab\u00f3kmenntir allavega, \u00fe\u00e1 \u00fearftu a\u00f0eins a\u00f0 hugsa um a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6055","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6055"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6055\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6056,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6055\/revisions\/6056"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}