{"id":6057,"date":"2024-02-14T16:26:33","date_gmt":"2024-02-14T16:26:33","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6057"},"modified":"2024-02-14T16:26:33","modified_gmt":"2024-02-14T16:26:33","slug":"misskilningur-og-rangfaerslur-um-ny-islensku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/14\/misskilningur-og-rangfaerslur-um-ny-islensku\/","title":{"rendered":"Misskilningur og rangf\u00e6rslur um \u201en\u00fd-\u00edslensku\u201c"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 laugardaginn var birtist \u00ed <em>DV <\/em><a href=\"https:\/\/www.dv.is\/eyjan\/2024\/2\/10\/sigmundur-ernir-skrifar-ny-islenskan-og-haettur-hennar\/\">greinin<\/a> \u201eN\u00fd-\u00edslenskan og h\u00e6ttur hennar\u201c eftir Sigmund Erni R\u00fanarsson. Megintilgangur greinarinnar er a\u00f0 andm\u00e6la breytingum \u00e1 \u00edslensku \u00ed \u00e1tt til kynhlutleysis \u00fe\u00f3tt Sigmundur vi\u00f0urkenni a\u00f0 \u201evissulega megi gagnr\u00fdna \u00edslenska tungu fyrir a\u00f0 hafa veri\u00f0 full til karll\u00e6g \u00ed gegnum t\u00ed\u00f0ina \u2013 og er \u00fear l\u00edklega varlega a\u00f0 or\u00f0i komist\u201c. Vitanlega er Sigmundi frj\u00e1lst a\u00f0 hafa s\u00edna sko\u00f0un \u00e1 \u00feessu og engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 gera athugasemd vi\u00f0 \u00fea\u00f0. Hins vegar er e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00e6tlast til a\u00f0 hann haldi sig vi\u00f0 sta\u00f0reyndir \u00ed umfj\u00f6llun sinni en \u00e1 \u00fev\u00ed er nokkur misbrestur. Me\u00f0al \u00feess sem hann nefnir er \u201ebannf\u00e6ring karlkynsins\u201c, a\u00f0 veri\u00f0 s\u00e9 \u201ea\u00f0 f\u00e6kka kynjum \u00ed m\u00f3\u00f0urm\u00e1linu\u201c, \u201egera or\u00f0 \u00fatl\u00e6g\u201c og breyta reglum um v\u00edsun pers\u00f3nufornafna.<\/p>\n<p>Frasar eins og \u201ebannf\u00e6ring karlkynsins\u201c og \u201ea\u00f0 f\u00e6kka kynjum \u00ed m\u00f3\u00f0urm\u00e1linu\u201c eru alveg \u00fat \u00ed h\u00f6tt. Au\u00f0vita\u00f0 er ekki veri\u00f0 a\u00f0 bannf\u00e6ra karlkyni\u00f0, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 f\u00e6kka m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegum kynjum \u2013 \u00feau eru og ver\u00f0a \u00ferj\u00fa. M\u00e1li\u00f0 sn\u00fdst bara um a\u00f0 nota karlkyn \u00ed v\u00edsun til karla, kvenkyn \u00ed v\u00edsun til kvenna og hvorugkyn \u00ed v\u00edsun til kv\u00e1ra og kynjablanda\u00f0s h\u00f3ps, sem og \u00ed almennri v\u00edsun \u00feegar kyn f\u00f3lks sem v\u00edsa\u00f0 er til er \u00f3\u00feekkt. \u00deetta s\u00ed\u00f0astnefnda er breyting, og Sigmundur er einn margra sem vilja halda \u00ed karlkyni\u00f0 sem \u201ehlutlaust\u201c kyn, og \u00fea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 \u00ed g\u00f3\u00f0u lagi. \u00c9g \u00e1 hins vegar \u00f3m\u00f6gulegt me\u00f0 a\u00f0 sj\u00e1 hvernig einhver \u201ebannf\u00e6ring karlkynsins\u201c felst \u00ed \u00e1\u00f0urnefndri breytingu, e\u00f0a hvernig veri\u00f0 er a\u00f0 \u201ef\u00e6kka kynjum \u00ed m\u00f3\u00f0urm\u00e1linu\u201c me\u00f0 henni. \u00dea\u00f0 er rugl.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekki heldur veri\u00f0 a\u00f0 \u201egera or\u00f0 \u00fatl\u00e6g\u201c \u00fe\u00f3tt leitast s\u00e9 vi\u00f0 a\u00f0 nota \u00f6nnur or\u00f0 en <em>ma\u00f0ur<\/em> og samsetningar af \u00fev\u00ed \u00ed v\u00edsun til kynjablanda\u00f0ra h\u00f3pa, vegna \u00feess hversu tengt karlm\u00f6nnum or\u00f0i\u00f0 er \u00ed huga m\u00e1lnotenda, og nota frekar or\u00f0 eins og <em>manneskja <\/em>og <em>man <\/em>og samsetningar me\u00f0 <em>-f\u00f3lk<\/em>. \u00dea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 \u00ed g\u00f3\u00f0u lagi a\u00f0 vilja halda \u00ed or\u00f0i\u00f0 <em>ma\u00f0ur<\/em> \u00ed almennri v\u00edsun en \u00fea\u00f0 er fr\u00e1leitt halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 stefnt s\u00e9 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 gera \u00fea\u00f0 \u201e\u00fatl\u00e6gt\u201c \u2013 \u00fea\u00f0 er vitanlega nota\u00f0 \u00e1fram \u00ed merkingunni \u201akarlma\u00f0ur\u2018 sem \u00fea\u00f0 hefur alltaf haft, auk almennu merkingarinnar. Einu or\u00f0in sem hafa veri\u00f0 ger\u00f0 \u00fatl\u00e6g \u00far m\u00e1linu eru ni\u00f0url\u00e6gjandi or\u00f0 eins og <em>negri<\/em>, <em>kynvillingur<\/em>, <em>f\u00e1viti<\/em> og \u00f6nnur sl\u00edk sem \u00e9g vona a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um flest samm\u00e1la um a\u00f0 s\u00e9u ekki vi\u00f0 h\u00e6fi \u00ed n\u00fat\u00edmanum.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er l\u00edka villandi a\u00f0 segja: \u201ePers\u00f3nuforn\u00f6fn v\u00edsa ekki lengur til m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegra pers\u00f3na eins og reglur hafa kve\u00f0i\u00f0 \u00e1 um. Og kenndar hafa veri\u00f0 \u00ed sk\u00f3lum.\u201c \u00de\u00e6r \u201ereglur\u201c eru tilb\u00faningur a\u00f0 hluta og taka ekki tillit til \u00feess a\u00f0 v\u00edsun fornafna hefur alla t\u00ed\u00f0 geta\u00f0 veri\u00f0 b\u00e6\u00f0i m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ileg, innan tungum\u00e1lsins, og \u00fe\u00e1 er m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegt samr\u00e6mi nota\u00f0, e\u00f0a merkingarleg, \u00fat fyrir tungum\u00e1li\u00f0, og \u00fe\u00e1 er merkingarlegt samr\u00e6mi nota\u00f0. Vi\u00f0 k\u00f6nnumst au\u00f0vita\u00f0 \u00f6ll vi\u00f0 a\u00f0 nota\u00f0 s\u00e9 hvorugkyni\u00f0 <em>\u00feau<\/em> \u00ed v\u00edsun til karlkynsor\u00f0a eins og <em>foreldrar<\/em> og <em>krakkar<\/em> \u2013 sl\u00edk merkingarleg sambeyging \u00e1 s\u00e9r langa hef\u00f0 \u00ed m\u00e1linu og er t.d. algeng \u00ed einkabr\u00e9fum fr\u00e1 seinni hluta 19. aldar og fyrri hluta \u00feeirrar 20. eins og Gu\u00f0r\u00fan \u00de\u00f3rhallsd\u00f3ttir hefur \u00a0<a href=\"https:\/\/ojs.setur.fo\/index.php\/frodskapur\/article\/view\/151\/250\">s\u00fdnt fram \u00e1<\/a>.<\/p>\n<p>Saman vi\u00f0 \u00feetta er svo blanda\u00f0 alls \u00f3skyldum hlutum eins og \u00feeim undarlegu fullyr\u00f0ingum a\u00f0 \u201eor\u00f0in klikka\u00f0 og ge\u00f0veikt vir\u00f0ast hafa leyst svo a\u00f0 segja \u00f6ll \u00f6nnur l\u00fdsingaror\u00f0 af h\u00f3lmi\u201c sem er fjarri sanni, og \u201eFj\u00f6lbreytni tungum\u00e1lsins er a\u00f0 v\u00edkja fyrir einsleitni\u201c sem engin r\u00f6k eru fyrir. Svo er \u00f3skiljanlegt a\u00f0 segja \u201eEr vilji til \u00feess \u00e1 me\u00f0al \u00fej\u00f3\u00f0arinnar a\u00f0 l\u00e1ta r\u00e9ttritun l\u00f6nd og lei\u00f0?\u201c og \u201eEru gamlar stafsetningarreglur kannski bara barn s\u00edns t\u00edma?\u201c. \u00c9g veit ekki til \u00feess a\u00f0 nokku\u00f0 hafi veri\u00f0 amast vi\u00f0 stafsetningarreglum n\u00fdlega. Sigmundur Ernir vill \u00edslenskunni vitanlega vel, og engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 gera l\u00edti\u00f0 \u00far \u00fev\u00ed. En jafnvel vel meint skrif ver\u00f0a a\u00f0 byggja \u00e1 sta\u00f0reyndum ef \u00feau eiga a\u00f0 koma a\u00f0 gagni \u2013 annars geta \u00feau veri\u00f0 til b\u00f6lvunar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 laugardaginn var birtist \u00ed DV greinin \u201eN\u00fd-\u00edslenskan og h\u00e6ttur hennar\u201c eftir Sigmund Erni R\u00fanarsson. Megintilgangur greinarinnar er a\u00f0 andm\u00e6la breytingum \u00e1 \u00edslensku \u00ed \u00e1tt til kynhlutleysis \u00fe\u00f3tt Sigmundur vi\u00f0urkenni a\u00f0 \u201evissulega megi gagnr\u00fdna \u00edslenska tungu fyrir a\u00f0 hafa veri\u00f0 full til karll\u00e6g \u00ed gegnum t\u00ed\u00f0ina \u2013 og er \u00fear l\u00edklega varlega a\u00f0 or\u00f0i komist\u201c. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6057","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6057","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6057"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6057\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6058,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6057\/revisions\/6058"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6057"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6057"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}