{"id":6062,"date":"2024-02-15T16:33:00","date_gmt":"2024-02-15T16:33:00","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6062"},"modified":"2024-02-15T16:50:44","modified_gmt":"2024-02-15T16:50:44","slug":"rotinn-fiskur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/15\/rotinn-fiskur\/","title":{"rendered":"Rotinn fiskur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242529995d\/modkum-rigndi-yfir-far-thega-og-velinni-snuid-vid\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em>\u00ed dag er sagt fr\u00e1 flugfar\u00feega sem haf\u00f0i \u201eme\u00f0 s\u00e9r um bor\u00f0 rotinn fisk\u201c. Vitna\u00f0 er \u00ed <a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2024\/feb\/15\/delta-flight-maggots\">fr\u00e9tt<\/a> <em>Guardian <\/em>\u00fear sem segir: \u201eA passenger reportedly brought rotten fish on to the plane.\u201c N\u00fa eru \u00edslenska or\u00f0i\u00f0 <em>rotinn<\/em> og enska or\u00f0i\u00f0 <em>rotten <\/em>or\u00f0sifjafr\u00e6\u00f0ilega n\u00e1skyld, og enska or\u00f0i\u00f0 m.a.s. <a href=\"https:\/\/www.etymonline.com\/word\/rotten#etymonline_v_16551\">tali\u00f0<\/a> eiga s\u00e9r norr\u00e6nar r\u00e6tur. \u00deau eru l\u00edka n\u00e1skyld merkingarlega, en \u00fe\u00f3 er nokkur munur \u00e1. Enska or\u00f0i\u00f0 <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english-german\/rotten\">er sk\u00fdrt<\/a> 'decayed', e\u00f0a 'skemmt, broti\u00f0 ni\u00f0ur', en \u00fea\u00f0 \u00edslenska er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/33617\">sk\u00fdrt<\/a> 'sem rotnun er \u00ed, sem hefur rotna\u00f0, rotna\u00f0ur' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>og s\u00f6gnin <em>rotna <\/em>aftur <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/33621\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'brotna ni\u00f0ur og ver\u00f0a a\u00f0 jar\u00f0vegi'. \u00dea\u00f0 sem skilur \u00e1 milli er sem s\u00e9 'ver\u00f0a a\u00f0 jar\u00f0vegi' sem er mikilv\u00e6gur \u00fe\u00e1ttur \u00ed skilgreiningu \u00edslenska or\u00f0sins en ekki nefndur \u00ed \u00fev\u00ed enska.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>rotna <\/em>og l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>rotinn <\/em>eru notu\u00f0 um fullkomi\u00f0 ni\u00f0urbrot \u00e1 l\u00edfr\u00e6nu efni \u2013 gr\u00f3\u00f0ri, \u00e1v\u00f6xtum, hr\u00e6jum d\u00fdra, l\u00edkum f\u00f3lks o.fl. \u00cd <em>Nor\u00f0urlandi <\/em>1910 segir: \u201eEf haustlaufinu er safna\u00f0 og \u00fea\u00f0 l\u00e1ti\u00f0 rotna \u00ed haugum, ver\u00f0ur \u00far \u00fev\u00ed g\u00f3\u00f0ur \u00e1bur\u00f0ur.\u201c \u00cd <em>Gimlungi <\/em>1911 segir: \u201e\u00d6ll gr\u00f3\u00f0urmold myndast fyrir \u00e1hrif bakter\u00edanna, sem koma jurtum og \u00f6llum l\u00edfr\u00e6num efnum til a\u00f0 rotna.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1955 segir: \u201eHr\u00e6 af b\u00fasmala liggja hvarvetna \u00ed hr\u00f6nnum og rotna.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1943 segir: \u201eNokkur l\u00edk rak n\u00fa \u00e1 land og f\u00f3ru skipbrotsmenn b\u00f3narveg a\u00f0 M\u00e1rum og b\u00e1\u00f0u \u00feess, a\u00f0 mega grafa l\u00edkin, en M\u00e1rar sv\u00f6ru\u00f0u \u00fev\u00ed til, a\u00f0 hr\u00e6 hunda l\u00e9tu \u00feeir a\u00f0 jafna\u00f0i rotna undir berum himni.\u201c \u00cd <em>Frj\u00e1ls Palest\u00edna <\/em>1993 segir: \u201eN\u00fa rotna \u00e1vextir \u00e1 trj\u00e1m og gr\u00e6nmeti \u00ed g\u00f6r\u00f0um.\u201c<\/p>\n<p>Aftur \u00e1 m\u00f3ti hafa \u00feessi or\u00f0 yfirleitt ekki veri\u00f0 notu\u00f0 um skemmdir \u00e1 matv\u00e6lum \u2013 \u00fe\u00e1 eru fremur notu\u00f0 or\u00f0 eins og <em>skemmt <\/em>e\u00f0a <em>\u00faldi\u00f0 <\/em>e\u00f0a <em>f\u00falna\u00f0 <\/em>\u2013 <em>skemmt kj\u00f6t<\/em>, <em>\u00faldinn fiskur<\/em>, <em>f\u00falnu\u00f0<\/em><em>\u00a0mj\u00f3lk<\/em>. En \u00e1\u00f0urnefnt d\u00e6mi um <em>rotinn fisk <\/em>er \u00fe\u00f3 ekki einsd\u00e6mi. \u00d6rf\u00e1 d\u00e6mi, r\u00famlega 10 samtals, um <em>roti\u00f0 kj\u00f6t <\/em>og <em>rotinn fisk <\/em>m\u00e1 finna \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, t.d. \u201eEf hreinl\u00e6ti er \u00e1b\u00f3tavant rotnar kj\u00f6ti\u00f0 \u00e1\u00f0ur en \u00fea\u00f0 meyrnar\u201c \u00ed <em>Frey <\/em>1986 og \u201est\u00f3r hluti flatts fisks \u00ed g\u00e1munum hafi veri\u00f0 rotinn\u201c \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1991. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru um 20 d\u00e6mi um \u00feessi samb\u00f6nd. Lausleg athugun bendir til \u00feess a\u00f0 \u00feau s\u00e9u langflest \u00far \u00fe\u00fdddum fr\u00e9ttum og veri\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0a enska l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>rotten <\/em>\u2013 \u00e9g hef flett nokkrum d\u00e6manna upp og gengi\u00f0 \u00far skugga um a\u00f0 \u00feannig er \u00ed pottinn b\u00fai\u00f0.<\/p>\n<p>\u00deetta er sem s\u00e9 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 sem stundum er kalla\u00f0 <em>falsvinur<\/em><em>,<\/em> \u201eor\u00f0 sem hefur a\u00f0ra merkingu \u00ed erlendu m\u00e1li en b\u00faast m\u00e1 vi\u00f0 mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 merkingu sams konar or\u00f0s \u00ed \u00f6\u00f0ru m\u00e1li\u201c eins og segir \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Vissulega er merkingarmunurinn \u00fearna ekki mikill og stundum getur veri\u00f0 \u00f3lj\u00f3st hvort <em>rotna <\/em>\u00e1 vi\u00f0, eins og t.d. \u00ed <em>B\u00fana\u00f0arritinu <\/em>1901: \u201eSkrokkar af veikum d\u00fdrum og sj\u00e1lfdau\u00f0um rotna jafnan miklu fyr en af \u00feeim, sem sl\u00e1tra\u00f0 er heilbrig\u00f0um\u201c \u2013 \u00fearna er spurning hvort veri\u00f0 er a\u00f0 tala um hr\u00e6 e\u00f0a matv\u00e6li. \u00de\u00f3tt \u00feessi merkingarmunur \u00e1 <em>rotna <\/em>og <em>\u00faldna <\/em>e\u00f0a <em>skemmast <\/em>s\u00e9 kannski ekki st\u00f3rm\u00e1l finnst m\u00e9r \u00e6skilegt a\u00f0 halda \u00ed hann og r\u00e9tt er a\u00f0 nefna a\u00f0 \u00ed \u00e1\u00f0urnefndri fr\u00e9tt <em>V\u00edsis <\/em>segir l\u00edka: \u201e\u00deeir hafi fundi\u00f0 hinn \u00faldna fisk umvafinn dagbla\u00f0apapp\u00edr.\u201c<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt \u00e1 V\u00edsi \u00ed dag er sagt fr\u00e1 flugfar\u00feega sem haf\u00f0i \u201eme\u00f0 s\u00e9r um bor\u00f0 rotinn fisk\u201c. Vitna\u00f0 er \u00ed fr\u00e9tt Guardian \u00fear sem segir: \u201eA passenger reportedly brought rotten fish on to the plane.\u201c N\u00fa eru \u00edslenska or\u00f0i\u00f0 rotinn og enska or\u00f0i\u00f0 rotten or\u00f0sifjafr\u00e6\u00f0ilega n\u00e1skyld, og enska or\u00f0i\u00f0 m.a.s. tali\u00f0 eiga s\u00e9r norr\u00e6nar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6062","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6062","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6062"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6064,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6062\/revisions\/6064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}