{"id":6072,"date":"2024-02-19T10:55:09","date_gmt":"2024-02-19T10:55:09","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6072"},"modified":"2025-11-23T13:06:56","modified_gmt":"2025-11-23T13:06:56","slug":"ad-krefjast-thjorfes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/19\/ad-krefjast-thjorfes\/","title":{"rendered":"A\u00f0 krefjast \u00fej\u00f3rf\u00e9s"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt \u00e1 <em>mbl.is<\/em> um helgina <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/ferdalog\/frettir\/2024\/02\/18\/thjorfe_farid_ad_valda_nuningi\/\">st\u00f3\u00f0<\/a> \u201eSj\u00e1lfsafgrei\u00f0sluv\u00e9lar krefjast \u00fej\u00f3rf\u00e9s\u201c. \u00dearna er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a samsetningu af hvorugkynsor\u00f0inu <em>f\u00e9<\/em> og \u00fe\u00f3tt hvorugkynsor\u00f0 f\u00e1i venjulega endinguna <em>-s<\/em> \u00ed eignarfalli eint\u00f6lu er <em>f\u00e9 <\/em>undantekning \u2013 af s\u00f6gulegum \u00e1st\u00e6\u00f0um beygist \u00fea\u00f0 venjulega \u00f3reglulega og er <em>fj\u00e1r <\/em>\u00ed eignarfalli \u00feannig a\u00f0 \u00fearna hef\u00f0i m\u00e1tt b\u00faast vi\u00f0 myndinni <em>\u00fej\u00f3rfj\u00e1r<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 ekki einsd\u00e6mi a\u00f0 <em>f\u00e9 <\/em>f\u00e1i reglulega beygingu \u2013 elsta <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/138958\/ordmynd\/f%C3%A9s\">d\u00e6mi<\/a> um <em>f\u00e9s <\/em>\u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>\u00c1rnastofnunar er fr\u00e1 17. \u00f6ld. \u00cd <em>\u00cdslenzkri m\u00e1lmyndal\u00fdsingu <\/em>eftir Halld\u00f3r Kr. Fri\u00f0riksson fr\u00e1 1861 <a href=\"https:\/\/baekur.is\/bok\/4db64652-3238-4257-8d16-581535b6d06d\/0\/32\/Islenzk#page\/n31\/mode\/2up\">segir<\/a>: \u201e<em>fje <\/em>er [\u2026] \u00f3reglulegt \u00ed eig.eint. en \u00fea\u00f0 er \u00fear <em>fj\u00e1r<\/em>; \u00fe\u00f3 er myndin <em>fjes <\/em>til, en miklu \u00f3vanalegri.\u201c \u00cd <em>Islandsk Grammatik <\/em>Valt\u00fds Gu\u00f0mundssonar fr\u00e1 1922 segir: \u201e<em>fje<\/em> [\u2026] (G.Sg. <strong>fj\u00e1r<\/strong> [\u2026] og (sj.) <em>fjes<\/em>.\u201c<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt b\u00e6\u00f0i \u00feessi rit telji myndina <em>f\u00e9s <\/em>sjaldg\u00e6fa er h\u00fan nefnd \u00fear \u00e1n ford\u00e6mingar og g\u00f6mul d\u00e6mi um hana m\u00e1 finna \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, en h\u00fan hefur \u00fe\u00f3 lengi veri\u00f0 talin r\u00f6ng. \u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/65989\">segir<\/a>: \u201e<strong>F\u00e9<\/strong>: Eignarfalli\u00f0 er ekki \u201ef\u00e9s\u201c, me\u00f0 greini \u201ef\u00e9sins\u201c, sbr. <em>fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra<\/em> en ekki \u201ef\u00e9sm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra\u201c.\u201c \u00deetta v\u00edsar til \u00feess a\u00f0 fyrir um 40 \u00e1rum nota\u00f0i \u00fe\u00e1verandi fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra eignarfallsmyndina <em>f\u00e9s <\/em>\u00ed r\u00e6\u00f0u og var eftir \u00fea\u00f0 uppnefndur <em>f\u00e9sm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra<\/em>. J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4186635?iabr=on#page\/n26\/mode\/1up\/\">taldi<\/a> \u00feessa beygingu or\u00f0sins <em>f\u00e9 <\/em>\u00f3tv\u00edr\u00e6tt ranga \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2008 en sag\u00f0i: \u201eBeyging \u00feess er a\u00f0 \u00fdmsu leyti alveg einst\u00f6k og \u00fev\u00ed breg\u00f0ur \u00f3reglulegum myndum alloft fyrir.\u201c G\u00edsli J\u00f3nsson s\u00fdndi notkun myndarinnar <em>f\u00e9s <\/em>nokkurn skilning \u00ed \u00fe\u00e6tti s\u00ednum \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1980 og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1532322?iabr=on#page\/n6\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a>:<\/p>\n<p>\u201eHinu er ekki a\u00f0 neita, a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 f\u00e9 er b\u00fdsna s\u00e9rstakt. \u00dea\u00f0 er <strong>eina<\/strong> hvorugkynsor\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00edslensku, \u00feeirra er hafa sterka beygingu, sem <strong>ekki<\/strong> endar \u00e1 s \u00ed eignarfalli, er \u00fev\u00ed \u00ed sama beygingarflokki og h\u00f6nd og k\u00f6ttur (u-stofn). \u00dear af kemur hi\u00f0 s\u00e9rkennilega eignarfall sem var f\u00e9-<strong>ar<\/strong>, sbr. hand-<strong>ar<\/strong> og katt-<strong>ar<\/strong>. Or\u00f0myndin f\u00e9ar breyttist s\u00ed\u00f0ar \u00ed <strong>fj\u00e1r<\/strong> [\u2026]. En mikil vorkunn m\u00e1 \u00fea\u00f0 vera f\u00f3lki a\u00f0 vilja hafa s \u00ed eignarfalli \u00feessa or\u00f0s, svo sem er \u00ed \u00f6llum \u00f6\u00f0rum sterkum hvorugkynsor\u00f0um. M\u00e9r er n\u00e6r a\u00f0 halda a\u00f0 or\u00f0myndin fj\u00e1r hef\u00f0i alveg glatast og eignarfalli\u00f0 hef\u00f0i me\u00f0 \u00e1hrifsbreytingu or\u00f0i\u00f0 f\u00e9s, ef danska t\u00f6kuor\u00f0i\u00f0 f\u00e9s \u00ed merkingunni andlit (\u00f3vir\u00f0uleg merking) hef\u00f0i ekki fyrir gu\u00f0s miskunn komi\u00f0 \u00ed veg fyrir \u00feessa breytingu me\u00f0 tilveru sinni.\u201c<\/p>\n<p>Eignarfallsmyndin <em>f\u00e9s <\/em>kemur ekki s\u00ed\u00f0ur fyrir \u00ed samsetningum eins og <em>\u00fej\u00f3rf\u00e9s <\/em>sem vitna\u00f0 var til \u00ed upphafi \u2013 \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em>2017 segir t.d.: \u201eVegna \u00fej\u00f3rf\u00e9s f\u00e1 \u00fej\u00f3nar oftast mun h\u00e6rri laun en h\u00e1mennta\u00f0ir kokkar.\u201c \u00dea\u00f0 er athyglisvert hva\u00f0 hlutfall \u201er\u00f6ngu\u201c myndarinnar <em>\u00fej\u00f3rf\u00e9s <\/em>\u00e1 m\u00f3ti vi\u00f0urkenndu myndinni <em>\u00fej\u00f3rfj\u00e1r <\/em>er h\u00e1tt \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni \u2013 <\/em>11 d\u00e6mi \u00e1 m\u00f3ti 18. T\u00f6lurnar eru vissulega ekki h\u00e1ar en \u00feetta \u00fearf ekki a\u00f0 koma \u00e1 \u00f3vart \u2013 \u00fea\u00f0 er al\u00feekkt a\u00f0 reglulegar beygingarmyndir or\u00f0a sem annars beygjast \u00f3reglulega eru oft nota\u00f0ar \u00ed samsetningum. Sem d\u00e6mi m\u00e1 nefna samsetningar me\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0um sem beygjast \u00f3reglulega \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru fleiri d\u00e6mi um <em>ge\u00f0vondari<\/em> en <em>ge\u00f0verri<\/em> og d\u00e6mi eru um <em>ge\u00f0illari<\/em>, <em>vi\u00f0skotaillri<\/em>,<em> ge\u00f0g\u00f3\u00f0ari<\/em>, <em>vong\u00f3\u00f0ari<\/em> o.fl.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em><a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/1013\">segir<\/a>: \u201eEignarfallsmyndin <strong>f\u00e9s<\/strong> er r\u00f6ng en henni breg\u00f0ur st\u00f6ku sinnum fyrir \u00ed sta\u00f0 <strong>fj\u00e1r<\/strong>.\u201c \u00deannig hefur \u00fea\u00f0 alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 og er enn \u2013 alla 20. \u00f6ldina m\u00e1 finna d\u00e6mi um <em>f\u00e9s <\/em>\u00e1 stangli \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og nokku\u00f0 af d\u00e6mum fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld er \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, b\u00e6\u00f0i af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum og \u00far formlegri textum. \u00dea\u00f0 er ekki \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 f\u00f3lk hafi tilhneigingu til a\u00f0 beygja <em>f\u00e9 <\/em>eins og \u00f6nnur hvorugkynsor\u00f0 sem enda \u00e1 <em>-\u00e9 <\/em>\u2013 <em>hl\u00e9<\/em>, <em>hn\u00e9<\/em>, <em>sp\u00e9 <\/em>og <em>tr\u00e9<\/em>. \u00c9g \u00e6tla ekki a\u00f0 m\u00e6la me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 eignarfallsmyndin <em>f\u00e9s <\/em>s\u00e9 tekin upp \u00ed sta\u00f0 <em>fj\u00e1r <\/em>en m\u00e9r finnst h\u00fan e\u00f0lileg og saklaus \u2013 h\u00fan \u00e1 s\u00e9r margra alda samfellda s\u00f6gu \u00ed m\u00e1linu og hl\u00fdtur a\u00f0 hafa unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 vi\u00f0 hli\u00f0 <em>fj\u00e1r<\/em>. \u00dea\u00f0 eru engin m\u00e1lspj\u00f6ll \u00fe\u00f3tt tala\u00f0 s\u00e9 um a\u00f0 <em>krefjast \u00fej\u00f3rf\u00e9s<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt \u00e1 mbl.is um helgina st\u00f3\u00f0 \u201eSj\u00e1lfsafgrei\u00f0sluv\u00e9lar krefjast \u00fej\u00f3rf\u00e9s\u201c. \u00dearna er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a samsetningu af hvorugkynsor\u00f0inu f\u00e9 og \u00fe\u00f3tt hvorugkynsor\u00f0 f\u00e1i venjulega endinguna -s \u00ed eignarfalli eint\u00f6lu er f\u00e9 undantekning \u2013 af s\u00f6gulegum \u00e1st\u00e6\u00f0um beygist \u00fea\u00f0 venjulega \u00f3reglulega og er fj\u00e1r \u00ed eignarfalli \u00feannig a\u00f0 \u00fearna hef\u00f0i m\u00e1tt b\u00faast vi\u00f0 myndinni \u00fej\u00f3rfj\u00e1r. \u00dea\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6072","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6072","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6072"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6072\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7773,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6072\/revisions\/7773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6072"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6072"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6072"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}