{"id":6074,"date":"2024-02-19T13:56:55","date_gmt":"2024-02-19T13:56:55","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6074"},"modified":"2024-02-19T16:03:21","modified_gmt":"2024-02-19T16:03:21","slug":"viljum-vid-lata-kalla-okkur-vanskopud","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/19\/viljum-vid-lata-kalla-okkur-vanskopud\/","title":{"rendered":"Viljum vi\u00f0 l\u00e1ta kalla okkur vansk\u00f6pu\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>Fj\u00f6ldi \u00edslenskra or\u00f0a byrjar \u00e1 <em>van<\/em>-. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/21865\">segir<\/a> a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 \u201ealg[engur] forli\u00f0ur neikv\u00e6\u00f0rar merkingar\u201c og \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/44407\">segir<\/a> a\u00f0 <em>van- <\/em>s\u00e9 \u201efyrri li\u00f0ur samsetninga sem t\u00e1knar v\u00f6ntun e\u00f0a neitun\u201c. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er merking forskeytisins brotin upp \u00ed tvennt \u2013 'ekki n\u00f3g, \u00f3fulln\u00e6gjandi' eins og \u00ed <em>vanhir\u00f0a<\/em>, <em>vanh\u00e6fur<\/em>,<em> vanefndir<\/em>, <em>vanr\u00e6ksla<\/em>, <em>vann\u00e6r\u00f0ur<\/em>, <em>vansvefta<\/em>, <em>vanborga<\/em>, <em>van\u00feakka<\/em>; og 'mis-, rang-, illa' eins og \u00ed <em>vansk\u00f6pun<\/em>, <em>vanvir\u00f0a<\/em>, <em>vanskapa\u00f0ur<\/em>, <em>vans\u00e6mandi<\/em>, <em>vanhelga<\/em>, <em>vanpr\u00fd\u00f0a<\/em>. \u00dea\u00f0 sem h\u00e9r vekur athygli og skiptir m\u00e1li er s\u00fa neikv\u00e6\u00f0a \u00e1ra sem er yfir flestum \u00feessum or\u00f0um \u2013 \u00feau fela ekki eing\u00f6ngu \u00ed s\u00e9r v\u00f6ntun e\u00f0a neitun, heldur hafa \u00e1 s\u00e9r neikv\u00e6\u00f0an bl\u00e6 og l\u00fdsa jafnvel stundum sk\u00f6mm e\u00f0a fyrirlitningu.<\/p>\n<p>Eitt \u00feeirra or\u00f0a sem \u00fearna eru nefnd er l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>vanskapa\u00f0ur<\/em> sem sk\u00fdrt er 'me\u00f0 (s\u00fdnilegan) f\u00e6\u00f0ingargalla' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>og 'ekki r\u00e9tt skapa\u00f0ur, me\u00f0 skakkt e\u00f0a \u00f3e\u00f0lilegt sk\u00f6pulag' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 er gamalt \u00ed m\u00e1linu, kemur fyrir \u00ed <em>Gu\u00f0brandsbibl\u00edu <\/em>fr\u00e1 1584, og hefur lengi veri\u00f0 algengt \u00fe\u00f3tt e.t.v. s\u00e9 eitthva\u00f0 a\u00f0 draga \u00far t\u00ed\u00f0ni \u00feess. Skylt \u00fev\u00ed eru nafnor\u00f0in <em>vansk\u00f6pun<\/em> sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/61804\">sk\u00fdrt<\/a> er 'afbrig\u00f0ileg myndun e\u00f0a \u00feroski tiltekins l\u00edkamshluta' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> og 'galli, l\u00fdti, vanskapna\u00f0ur' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>, sem og<em> vanskapningur <\/em>sem sk\u00fdrt er 'vanskapa\u00f0 d\u00fdr e\u00f0a ma\u00f0ur; afskr\u00e6md vera' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>og nota\u00f0 sem <a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/351473\">samsv\u00f6run<\/a> vi\u00f0 enska or\u00f0i\u00f0 <em>monster <\/em>\u00ed or\u00f0asafninu \u201eL\u00e6knisfr\u00e6\u00f0i\u201c \u00ed <em>\u00cd\u00f0or\u00f0abankanum<\/em>.<\/p>\n<p>\u00c9g f\u00f3r a\u00f0 hugsa um \u00feetta \u00ed tengslum vi\u00f0 <a href=\"https:\/\/ordinokkar.is\/\">herfer\u00f0ina<\/a> \u201eOr\u00f0in okkar\u201c sem Jafnr\u00e9ttisstofa stendur fyrir \u201etil a\u00f0 hvetja f\u00f3lk til umhugsunar um \u00e1hrifam\u00e1tt or\u00f0a sinna. Or\u00f0 geta s\u00e6rt, sundra\u00f0 og broti\u00f0 ni\u00f0ur en \u00feau geta einnig n\u00e6rt, hugga\u00f0 og sameina\u00f0\u201c. \u00c9g veit ekki hvort or\u00f0in <em>vanskapa\u00f0ur <\/em>og <em>vansk\u00f6pun <\/em>eru notu\u00f0 miki\u00f0 um og vi\u00f0 f\u00f3lk n\u00faor\u00f0i\u00f0. \u00c9g vona ekki, en er hr\u00e6ddur um a\u00f0 \u00feau s\u00e9u stundum notu\u00f0 til a\u00f0 ni\u00f0url\u00e6gja f\u00f3lk \u2013 \u201e\u00fe\u00e1 ertu vanskapa\u00f0ur h\u00e1lviti ver\u00f0 \u00e9g a\u00f0 seigja\u201c segir \u00e1 <em>Hugi.is <\/em>2001; \u201edj\u00f6full ertu vanskapa\u00f0ur\u201c \u00e1 sama mi\u00f0li 2002; \u201eert \u00fe\u00fa eitthva\u00f0 vanskapa\u00f0ur \u00ed hausnum?\u201c \u00e1 sama mi\u00f0li 2005; \u201etro\u00f0i\u00f0 \u00feessu inn\u00ed vanskapa\u00f0a hausinn \u00e1 ykkur\u201c \u00e1 <em>Bland.is <\/em>2010; \u201eshit, \u00fe\u00fa ert vansk\u00f6pu\u00f0\u201c \u00e1 sama mi\u00f0li sama \u00e1r \u2013 og margt fleira.<\/p>\n<p>\u00c9g veit um mann sem f\u00e6ddist me\u00f0 \u00e1kve\u00f0na f\u00f6tlun sem olli honum \u00fdmsum \u00f3\u00fe\u00e6gindum og hugarangri. \u00deegar efnt var til <a href=\"https:\/\/arnastofnun.is\/is\/frettir\/leitin-ad-fegursta-ordinu\">leitar<\/a> a\u00f0 fegursta or\u00f0inu \u00ed \u00edslensku fyrir t\u00edu \u00e1rum sag\u00f0ist hann ekki vera \u00ed vafa um hva\u00f0a or\u00f0 hann myndi velja sem <strong>lj\u00f3tasta<\/strong> or\u00f0 m\u00e1lsins. \u00dea\u00f0 var l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>vanskapa\u00f0ur<\/em>. \u00deetta or\u00f0 heyr\u00f0i hann stundum nota\u00f0 um sj\u00e1lfan sig \u00feegar hann var barn og tengir \u00fdmsar \u00f3\u00fe\u00e6gilegar minningar vi\u00f0 \u00fea\u00f0 \u2013 sem er ekkert undarlegt \u00ed lj\u00f3si \u00feess sem sagt er h\u00e9r a\u00f0 framan um or\u00f0 af \u00feessu tagi. Au\u00f0vita\u00f0 var ekkert illt \u00e1 bak vi\u00f0 notkun \u00feessa or\u00f0s \u2013 \u00feetta var bara \u00fea\u00f0 or\u00f0 sem f\u00f3lk \u00e1 \u00feessum t\u00edma \u00feekkti og nota\u00f0i um me\u00f0f\u00e6dda f\u00f6tlun og vitanlega hvarfla\u00f0i ekki a\u00f0 neinum a\u00f0 veri\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 mei\u00f0a barni\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed. N\u00fa vitum vi\u00f0 betur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fj\u00f6ldi \u00edslenskra or\u00f0a byrjar \u00e1 van-. \u00cd \u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k segir a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 \u201ealg[engur] forli\u00f0ur neikv\u00e6\u00f0rar merkingar\u201c og \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k segir a\u00f0 van- s\u00e9 \u201efyrri li\u00f0ur samsetninga sem t\u00e1knar v\u00f6ntun e\u00f0a neitun\u201c. \u00cd \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k er merking forskeytisins brotin upp \u00ed tvennt \u2013 'ekki n\u00f3g, \u00f3fulln\u00e6gjandi' eins og \u00ed vanhir\u00f0a, vanh\u00e6fur, vanefndir, vanr\u00e6ksla, vann\u00e6r\u00f0ur, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6074","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6074"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6074\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6078,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6074\/revisions\/6078"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}