{"id":6079,"date":"2024-02-20T13:59:44","date_gmt":"2024-02-20T13:59:44","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6079"},"modified":"2024-02-20T16:07:06","modified_gmt":"2024-02-20T16:07:06","slug":"tokuord-eru-ekki-med-lik-i-lestinni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/20\/tokuord-eru-ekki-med-lik-i-lestinni\/","title":{"rendered":"T\u00f6kuor\u00f0 eru ekki me\u00f0 l\u00edk \u00ed lestinni"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r skrifa\u00f0i \u00e9g h\u00e9r um l\u00fdsingaror\u00f0i <em>vanskapa\u00f0ur <\/em>og \u00f6nnur or\u00f0 me\u00f0 forskeytinu <em>van-<\/em> og benti \u00e1 a\u00f0 \u00feau hafa oft neikv\u00e6\u00f0an og jafnvel ni\u00f0randi bl\u00e6 og eru \u00fev\u00ed \u00f3heppileg \u00ed v\u00edsun til f\u00f3lks. \u00cd athugasemd var nefnt a\u00f0 \u00fdmis d\u00e6mi s\u00fdndu a\u00f0 \u00fea\u00f0 skipti ekki m\u00e1li \u00fe\u00f3tt n\u00fdtt or\u00f0 s\u00e9 teki\u00f0 upp \u00ed sta\u00f0 or\u00f0s sem er nota\u00f0 \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt \u2013 n\u00fdja or\u00f0i\u00f0 f\u00e1i flj\u00f3tlega \u00e1 sig sama neikv\u00e6\u00f0a stimpilinn og \u00fea\u00f0 eldra. Skynsamlegra s\u00e9 fyrir \u00fe\u00e1 h\u00f3pa sem \u00feessi or\u00f0 eru notu\u00f0 um a\u00f0 gera eins og hommar ger\u00f0u \u00e1 s\u00ednum t\u00edma me\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>hommi <\/em>sem \u00e1\u00f0ur var mj\u00f6g neikv\u00e6tt en er n\u00fa vi\u00f0urkennt og hlutlaust or\u00f0. F\u00f3lki\u00f0 \u00feurfi sem s\u00e9 a\u00f0 taka or\u00f0in sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a upp \u00e1 s\u00edna arma og nota \u00feau um sj\u00e1lft sig. \u00deetta eru r\u00f6k sem oft heyrast \u00ed \u00feessu m\u00e1li en h\u00e9r er ekki allt sem s\u00fdnist.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er alveg r\u00e9tt a\u00f0 \u00feetta t\u00f3kst \u00e1 endanum hj\u00e1 hommunum, sem eiga hei\u00f0ur og hr\u00f3s skili\u00f0 fyrir \u00ferautseigjuna \u00ed bar\u00e1ttu sinni fyrir \u00feessu or\u00f0i. En \u00feegar \u00fev\u00ed er haldi\u00f0 fram a\u00f0 a\u00f0rir h\u00f3par ja\u00f0arsettra geti feta\u00f0 \u00ed f\u00f3tspor \u00feeirra gleymist eitt mj\u00f6g mikilv\u00e6gt \u2013 a\u00f0 \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>hommi <\/em>s\u00e9 l\u00f6ngu or\u00f0i\u00f0 fullgilt \u00edslenskt or\u00f0 er \u00fea\u00f0 ekki \u00edslenskrar \u00e6ttar og \u00e1 s\u00e9r enga \u00e6ttingja \u00ed m\u00e1linu sem h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 tengja \u00fea\u00f0 vi\u00f0. \u00deess vegna va h\u00e6gt a\u00f0 breyta merkingu \u00feess \u2013 \u00fea\u00f0 sat ekki uppi me\u00f0 nein l\u00edk \u00ed lestinni. \u00c9g fullyr\u00f0i a\u00f0 \u00fea\u00f0 hef\u00f0i veri\u00f0 \u00fatiloka\u00f0 \u2013 og engum hef\u00f0i dotti\u00f0 \u00ed hug \u2013 a\u00f0 taka or\u00f0i\u00f0 <em>kynvillingur <\/em>upp \u00e1 s\u00edna arma \u00e1 sama h\u00e1tt og gera a\u00f0 hlutlausu or\u00f0i, vegna \u00feeirra hugrenningatengsla sem \u00fea\u00f0 hefur \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milega vi\u00f0 or\u00f0in <em>villa<\/em>, <em>villtur<\/em>, <em>villingur <\/em>o.fl.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 d\u00e6mi sem er a\u00f0 nokkru leyti hli\u00f0st\u00e6tt er l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>d\u00f6ff <\/em>sem er nota\u00f0 um f\u00f3lk \u201esem tilheyrir samf\u00e9lagi heyrnarlausra og hefur t\u00e1knm\u00e1l sem fyrsta m\u00e1l\u201c <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/68857\">segir<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 er \u00ed raun <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6205223?iabr=on#page\/n90\/mode\/1up\/\">t\u00f6kuor\u00f0<\/a> \u00far \u00edslenska t\u00e1knm\u00e1linu (en ekki \u00far ensku eins og oft er tali\u00f0) og stundum er amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed \u00fear sem \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki \u00edslenska og falli ekki vel a\u00f0 m\u00e1linu \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 beygist ekki. \u00dea\u00f0 er oft liti\u00f0 \u00e1 \u00feetta or\u00f0 sem samheiti vi\u00f0 <em>heyrnarlaus <\/em>en \u00fea\u00f0 er ekki n\u00e1kv\u00e6mt eins og segir \u00e1 <a href=\"https:\/\/www.deaf.is\/umdoff\/doff\/\">heimas\u00ed\u00f0u<\/a> F\u00e9lags heyrnarlausra: \u201eSams\u00f6mun og sj\u00e1lfsmynd eru mikilv\u00e6gir \u00fe\u00e6ttir \u00ed \u00feessu samhengi. A\u00f0 vera d\u00f6ff er \u00fev\u00ed menningarleg skilgreining \u00e1 heyrnarleysi.\u201c F\u00f3lk getur veri\u00f0 heyrnarlaust \u00e1n \u00feess a\u00f0 vera <em>d\u00f6ff <\/em><a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6205222?iabr=on#page\/n89\/mode\/1up\/\">og \u00f6fugt<\/a>.<\/p>\n<p>En \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 nota <em>d\u00f6ff <\/em>frekar en <em>heyrnarlaus <\/em>er v\u00e6ntanlega einnig hli\u00f0st\u00e6\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0unni fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 nota <em>hommi <\/em>frekar en <em>kynvillingur <\/em>\u2013 or\u00f0i\u00f0 <em>heyrnarlaus <\/em>felur \u00ed s\u00e9r einhverja v\u00f6ntun e\u00f0a galla. \u00cd grein sem sk\u00f3lastj\u00f3ri <em>Vesturhl\u00ed\u00f0arsk\u00f3la<\/em> <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7248730?iabr=on#page\/n16\/mode\/1up\/\">skrifa\u00f0i<\/a> \u00feegar nafni sk\u00f3lans var breytt \u00far <em>Heyrnleysingjask\u00f3linn<\/em> leggur hann \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 nafnbreytingin s\u00e9 \u201es\u00ed\u00f0ur en svo ger\u00f0 til \u00feess a\u00f0 for\u00f0ast or\u00f0i\u00f0 heyrnarlaus. \u00de\u00f3 einhverjir kunni a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00fea\u00f0 heiti sem \u00f3\u00e6skilega a\u00f0greiningu, stimplun e\u00f0a brennimerkingu [\u2026].\u201c En \u201cleysingja\u201d-endingin \u00feykir n\u00fa or\u00f0i\u00f0 b\u00e6\u00f0i neikv\u00e6\u00f0 og ni\u00f0randi og \u00e6 f\u00e6rri taka s\u00e9r hana \u00ed munn\u201c segir hann einnig. \u00dearna kemur sk\u00fdrt fram a\u00f0 or\u00f0in <em>heyrnarlaus <\/em>og <em>heyrnleysingi <\/em>hafa neikv\u00e6\u00f0ar tengingar sem or\u00f0i\u00f0 <em>d\u00f6ff <\/em>er laust vi\u00f0.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt inngilding or\u00f0anna <em>hommi <\/em>og <em>d\u00f6ff <\/em>\u00ed \u00edslenskt m\u00e1l og m\u00e1lsamf\u00e9lag s\u00e9 ekki a\u00f0 \u00f6llu leyti samb\u00e6rileg eiga or\u00f0in \u00fea\u00f0 sameiginlegt a\u00f0 \u00feau eru \u00ed m\u00e1linu \u00e1 eigin forsendum en \u00feurfa ekki a\u00f0 bur\u00f0ast me\u00f0 st\u00f3ran h\u00f3p skyldra og tengdra or\u00f0a sem m\u00f3ti me\u00f0vita\u00f0ar og \u00f3me\u00f0vita\u00f0ar hugmyndir okkar um \u00feau. \u00deess vegna var h\u00e6gt a\u00f0 breyta <em>hommi <\/em>\u00far neikv\u00e6\u00f0u skammaryr\u00f0i \u00ed hlutlaust e\u00f0a j\u00e1kv\u00e6tt or\u00f0, og \u00feess vegna er <em>d\u00f6ff <\/em>hlutlausara og \u00fear af lei\u00f0andi heppilegra or\u00f0 en <em>heyrnarlaus<\/em>. Hi\u00f0 margr\u00f3ma\u00f0a <strong>gagns\u00e6i<\/strong> \u00edslenskunnar sem <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7268311?iabr=on#page\/n109\/mode\/1up\">felst \u00ed \u00fev\u00ed<\/a> \u201ea\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 l\u00fdsandi og h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 lesa \u00fat \u00far or\u00f0inu merkingu \u00feess e\u00f0a a.m.k. v\u00edsbendingu um merkingu \u00feess\u201c er oft kostur en eins og \u00e9g hef <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/10\/27\/bolvad-gagnsaeid\/\">skrifa\u00f0<\/a> um er \u00fea\u00f0 l\u00edka oft til vandr\u00e6\u00f0a. Or\u00f0in <em>hommi <\/em>og <em>d\u00f6ff <\/em>eru frj\u00e1ls.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r skrifa\u00f0i \u00e9g h\u00e9r um l\u00fdsingaror\u00f0i vanskapa\u00f0ur og \u00f6nnur or\u00f0 me\u00f0 forskeytinu van- og benti \u00e1 a\u00f0 \u00feau hafa oft neikv\u00e6\u00f0an og jafnvel ni\u00f0randi bl\u00e6 og eru \u00fev\u00ed \u00f3heppileg \u00ed v\u00edsun til f\u00f3lks. \u00cd athugasemd var nefnt a\u00f0 \u00fdmis d\u00e6mi s\u00fdndu a\u00f0 \u00fea\u00f0 skipti ekki m\u00e1li \u00fe\u00f3tt n\u00fdtt or\u00f0 s\u00e9 teki\u00f0 upp \u00ed sta\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6079","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6079"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6079\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6082,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6079\/revisions\/6082"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}